Konopie siewne — lek, suplement, kosmetyk, żywność

Początki uprawy i stosowania konopi siewnych szacuje się na 5000-6000 lat temu. Medycyna chińska i hinduska wykorzystywała przeciwbólowe, przeciwbiegunkowe i psychotropowe działanie surowca.

Spis treści

Konopie siewne – wygląd, pochodzenie, morfologia

Konopie siewne (łac. Cannabis sativa) to rośliny zielne, jednoroczne, najczęściej dwupienne, tzn. kwiaty męskie i żeńskie rozwijają się na osobnych roślinach. Należą do rodziny konopiowatych (Cannabaceae). Nazwa nawiązuje do łacińskich słów kane (kene) – trzcina – oraz bosem (busma) – wonna, pachnąca, aromatyczna. Konopie siewne pochodzą z Azji Środkowej i są szeroko rozpowszechnione w obszarach umiarkowanych i tropikalnych. Rośliny te są bardzo odporne na niekorzystne warunki klimatyczne. Charakteryzują się krótkim okresem wegetacji (3-4 miesiące). Konopie rosną w bardzo szybkim tempie i osiągają do 4 m wysokości. Wyróżniają się jedną główną łodygą, która rozgałęzia się w mniejszym lub większym stopniu. Konopie siewne posiadają liście naprzeciwległe, z krótkimi ogonkami, dłoniastosieczne o 3–9 lancetowatych odcinkach o długości do 10 cm. Z obu stron liście są szorstko owłosione, o brzegu piłkowanym i zaostrzonym wierzchołku. Konopie siewne, inaczej włókniste, mają smukłe i luźne kwiatostany, które są zebrane w kłosy.

Konopie siewne – zastosowanie i wskazania

Początki uprawy i stosowania konopi siewnych szacuje się na 5000-6000 lat temu. Jest to prawdopodobnie jeden z najstarszych roślinnych surowców żywnościowych i włókienniczych. Pierwsze uprawy konopi na potrzeby przemysłu włókienniczego prowadzono w Egipcie i zachodniej Azji, a między 1000 a 2000 rokiem p.n.e. rozszerzono te działania na Europę. W 1545 roku rozpoczęto uprawę na terenach Ameryki Południowej, a 60 lat później w Ameryce Północnej. W Polsce uprawa konopi włóknistych podlega uwarunkowaniom prawnym zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, która wskazuje na możliwość prowadzenia uprawy jedynie na potrzeby przemysłu włókienniczego, chemicznego, celulozowo-papierniczego, spożywczego, kosmetycznego, farmaceutycznego, materiałów budowlanych oraz nasiennictwa. O leczniczych właściwościach konopi siewnych mówiono już w starożytności. Jako pierwsi właściwości te propagowali mieszkańcy Bliskiego Wschodu i Azji w VI wieku p.n.e. Medycyna chińska i hinduska wykorzystywała przeciwbólowe, przeciwbiegunkowe i psychotropowe działanie surowca. Ludność egipska korzystała głównie z odurzających właściwości konopi, które zostały rozpowszechnione wśród Europejczyków podczas egipskiej kampanii Napoleona. Medycyna zachodnia zainteresowała się konopiami siewnymi dopiero w XIX wieku. Wskazania do ich stosowania obejmowały leczenie bólu, nerwobólu, depresji, jaskry, nudności, a także znajdowały zastosowanie w leczeniu objawów HIV/AIDS i stwardnienia rozsianego. Włókno z osobników męskich to gruby, trwały, odporny na wodę materiał, który wykorzystywano do produkcji m.in. lin, uprzęży, tkanin materiałowych, materiałów opatrunkowych, powrozów itp. Natomiast olej z nasion wykorzystywano do produkcji mydła, lakierów, farb czy do oświetlenia.

Konopie siewne są z powodzeniem stosowane w zwalczaniu bólu w dolegliwościach układu pokarmowego. Są cennym środkiem dla epileptyków, pacjentów onkologicznych i osób, u których zaobserwowano utratę masy ciała i spadek apetytu. W badaniach wykazano skuteczność THC w rozszerzaniu małych oskrzeli w przebiegu astmy oskrzelowej, a także w łagodzeniu ciężkości tików oraz zachowań obsesyjno-kompulsywnych w zespole Tourette’a. Olej konopny dzięki działaniu seboregulującemu i przeciwzapalnemu jest szeroko stosowany w kosmetykach do każdego typu skóry, w tym skóry tłustej i trądzikowej. Zastosowanie oleju konopnego na skórę głowy zapewnia efekt przeciwłupieżowy, poprawia krążenie i odżywienie mieszka włosowego. Nałożenie oleju na całą długość włosów ułatwia ich rozczesanie i poprawia ich wygląd. Olej konopny to również naturalny filtr przeciwsłoneczny. Zmielone nasiona konopi siewnej są używane jako dodatek do produktów spożywczych (batony energetyczne, pieczywo, wyroby cukiernicze, sosy, piwo, wino, żelki itp.). Białko w konopnym siemieniu charakteryzuje się identycznym profilem aminokwasowym jak białko mięsne, dlatego jest polecane weganom i wegetarianom.

Konopie siewne – działanie, właściwości, skład

Kannabinoidy zawarte w konopiach siewnych naśladują działanie endogennych kannabinoidów. Układ endokannabinoidowy pełni rolę łącznika pomiędzy układem nerwowym a odpornościowym celem zapewnienia homeostazy organizmu. W jego skład wchodzą wspomniane endokannabinoidy, receptory łączące się z endokannabinoidami oraz enzymy uczestniczące w ich biosyntezie i degradacji. Pod względem chemicznym fitokannabinoidy to terpenofenole. Stężenie Δ9-tetrahydrokannabinolu (Δ9-THC) wpływa na właściwości psychoaktywne rośliny i dzieli gatunek na trzy fenotypy. Fenotyp I narkotykowy (Δ9-THC/CBD>1), fenotyp II z Δ9-THC jako głównym składnikiem (Δ9-THC/CBD ~ 1), fenotyp III ze szczególnie niskim Δ9-THC (Δ9-THC/CBD<1). Δ9-THC działa głównie na ośrodkowy układ nerwowy. Na zawartość Δ9-THC mogą wpływać czynniki środowiskowe na poszczególnych etapach wzrostu rośliny, ale mimo wszystko główny wpływ na stosunek Δ9-THC/CBD mają czynniki genetyczne.

Większość konopi zawiera niepsychoaktywne kannabinoidy jako główne substancje czynne, m.in. kannabidiol (CBD) czy kannabigerol (CBG). CBD nie powoduje odurzenia narkotycznego. Badania dowodzą, że CBD może zmniejszać psychoaktywne działanie THC. Kwas kannabidiolowy i kanabichromen nie wywołują działania halucynogennego, a jedynie uspokajające. Kannabinoidy mają wpływ na samopoczucie, reakcje psychiczne, poziom stresu i na wrażliwość na ból. Ponadto oddziałują na perystaltykę przewodu pokarmowego, pobudzają apetyt i działają przeciwwymiotnie. Receptory CB1 są zlokalizowane głównie w mózgu, a CB2 w układzie odpornościowym (zwłaszcza na powierzchni limfocytów typu B, makrofagów, monocytów i komórek NK). Niektórzy wyróżniają także receptory CB3 zlokalizowane przede wszystkim w komórkach śródbłonka naczyń krwionośnych. Poprzez dezaktywację receptorów CBkannabinoidy hamują postęp procesu zwłóknienia wątroby oraz mogą być pomocne w leczeniu fibromialgii. Pobudzenie receptorów CB1 prowadzi do zahamowania uwalniania wielu neuroprzekaźników (acetylocholina, dopamina, serotonina, glutamina i GABA). Obecność CB1 poza ośrodkowym układem nerwowym potwierdzono także w przewodzie pokarmowym, w tkance tłuszczowej, nerkach, wątrobie, jądrach, jajnikach, sercu, płucach, mięśniach i innych tkankach obwodowych, co tłumaczy wielokierunkowe efekty surowca. Oddziaływanie na receptory CB1 w korze mózgu wpływa na psychikę, w hipokampie na upośledzenie pamięci, w móżdżku na zaburzenia koordynacji ruchowej, w rdzeniu kręgowym, nerwach rdzeniowych i obwodowych na zmniejszenie odczuwania bólu, w podwzgórzu na wzrost apetytu i pragnienia. Działanie kannabinoidów na komórki nerwowe w pniu mózgu zmniejsza odruch wymiotny. Działanie przeciwnowotworowe wynika z indukcji zatrzymania cyklu komórkowego, indukcji apoptozy komórek oraz hamowania angiogenezy i przerzutów. Badania sugerują, że niskie dawki fitokannabinoidów mogą wpływać neuro- i kardioprotekcyjnie. Poza działaniem psychoaktywnym THC posiada właściwości przeciwbólowe, pobudzające, przeciwwymiotne, a ponadto może zwiększyć apetyt i obniżyć ciśnienie śródgałkowe. CBD przypisuje się działanie antypsychotyczne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, zapobiegające nudnościom i niedokrwieniu, przeciwwymiotne, anksjolityczne oraz przeciwpadaczkowe.

Nasiona konopne to cenne źródło witaminy E i minerałów: wapnia, żelaza, cynku, fosforu i magnezu. Zawierają one około 20-25% białka oraz 28-35% oleju bogatego w nienasycone kwasy tłuszczowe. Wśród związków aktywnych oleju konopnego szczególne miejsce zajmuje 4% kwasu γ-linolenowego (GLA) oraz kwas linolowy i α-linolenowy, które zapewniają odpowiednią proporcję wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 (3:1). Zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych w nasionach konopi jest szacowana na ok. 10%. Głównym białkiem nasion konopi jest edestyna (67-75% wszystkich białek), która zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy, w tym znaczną ilość argininy, kwasu glutaminowego, metioniny i cysteiny. Peptydy wzmacniają właściwości antyoksydacyjne, wpływają na neutralizowanie wolnych rodników i hamowanie peroksydacji lipidów. W skład nasion wchodzi także kwas fitynowy, cholina, lecytyna, chlorofil, trigonelina i witamina K.

Surowiec wykazuje właściwości przeciwutleniające, usprawnia krążenie krwi, zmniejsza ryzyko miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca. Poprawia wygląd skóry, włosów i paznokci oraz poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego. Wysoka zawartość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych łagodzi suchość skóry, wyprysk, objawy łuszczycy i stan zapalny. Oprócz tego poprawia strukturę cementu międzykomórkowego, dzięki czemu zabezpiecza skórę przed czynnikami zewnętrznymi. Kompleks witamin w oleju konopnym zwiększa elastyczność skóry, zapobiega powstawaniu zmarszczek i wykazuje działanie antyoksydacyjne. Charakterystyczny smak i zapach konopi wynika z obecności węglowodorów terpenowych (głównie β-kariofilen i α-humulen (seskwiterpeny) oraz monoterpen, mircen). Terpeny wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i uspokajające. Inne związki aktywne to karotenoidy (głównie luteina, β-karoten i zeaksantyna w mniejszych ilościach). Do związków fenolowych zaliczane są lignany, lignanoamidy i amidy fenolowe, a oprócz nich flawonoidy, takie jak: izoflawony, flawonole, flawanony, flawanole.

Odzież z włókien konopnych charakteryzuje się wysoką higroskopijnością, przyjemną strukturą, przewiewnością i brakiem tendencji do gromadzenia ładunków elektrostatycznych. Konopie włókniste o wysokich właściwościach fitoremediacyjnych są użyteczne do oczyszczania gleb zdegradowanych przez przemysł wydobywczy i metalurgiczny. Uprawa konopi sprzyja zahamowaniu rozwojowi innych niepożądanych roślin oraz szkodników roślin.

Konopie siewne – stosowanie i dawkowanie

Istnieje wiele dróg i możliwości podania konopi siewnych: doustnie, wziewnie, na śluzówkę jamy ustnej i nosa, doodbytniczo, dopochwowo, a nawet transdermalnie. Na rynku dostępna jest także żywność konopna, np. olej z nasion, mąka konopna, orzechy konopne. W Polsce jako lek dopuszczony jest kwiatostan konopi, który pacjent przyjmuje wziewnie. Zalecaną metodą jest waporyzacja, która polega na podgrzewaniu surowca do temperatury, w której składniki bioaktywne parują, ale nie dochodzi do zjawiska spalania, co ogranicza skutki uboczne. W celu jak najefektywniejszej waporyzacji susz powinien być dokładnie rozdrobniony, a temperatura odpowiednio dobrana (>230°C rozpoczyna się spalanie, którego należy unikać). Olej z konopi może być spożywany doustnie oraz stosowany zewnętrznie na skórę i włosy. Z uwagi na wrażliwość oleju na promienie słoneczne należy przechowywać go w butelce z ciemnego szkła, najlepiej w lodówce. Obecnie dostępne są również preparaty w postaci maści, żeli lub kremów do stosowania w łagodzeniu objawów zapalenia stawów.

Konopie siewne – interakcje z lekami i ziołami

Kannabinoidy są intensywnie metabolizowane przez CYP450. THC hamuje głównie CYP2C9 i CYP3A4, a CBD hamuje głównie CYP2C19. W efekcie konopie siewne mogą zwiększać stężenie np. warfaryny, takrolimusu czy klobazamu. Analogicznie, działanie kannabinodiów mogą nasilać leki będące inhibiotami CYP3A4 (np. ketokonazol, makrolid, werapamil i augmentyna) czy inhibiotami CYP2C19 (np. amiodaron, kotrimoksazol, fluoksetyna). Konopie siewne wykazują działanie addytywne z sympatykomimetykami, co objawia się tachykardią, niedociśnieniem lub nadciśnieniem. Jednoczesne stosowanie opioidów, leków zwiotczających mięśnie lub spożywanie alkoholu może wywołać nadmierną senność i ataksję. Wśród leków mogących obniżać stężenie THC występują: karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, prymidon, ryfampicyna, ryfabutyna oraz dziurawiec zwyczajny. Długotrwałe utrzymywanie się w organizmie dużych dawek THC może powodować interakcje z następującymi grupami leków: opioidy, benzodiazepiny, barbiturany, fenotiazyny, β-adrenolityki, leki antycholinergiczne, inhibitory cholinoesterazy. Stosowanie konopi siewnych z małą zawartością THC, a dużą CBD wiąże się z niskim ryzykiem wystąpienia klinicznie istotnych interakcji.

Konopie siewne – skutki uboczne, przedawkowanie

Do skutków ubocznych stosowania konopi siewnych należą nudności, zmęczenie i drażliwość. Poprzez wpływ na ośrodkowy układ nerwowy mogą powodować zawroty głowy, zaburzenia widzenia, senność lub problemy ze snem. Ponadto mogą wystąpić halucynacje, psychozy, częstoskurcz i depresja. Przypuszcza się, że częste palenie suszu może przyczyniać się do osłabienia odporności, stanów zapalnych dróg oddechowych, a w skrajnych przypadkach np. do nowotworu płuc. Substancje aktywne utrzymują się w organizmie przez bardzo długi czas, wielokrotnie dłuższy niż czas bezpośredniego działania konopi. W wyniku nagromadzenia związków aktywnych może dojść do zaburzenia koncentracji, logicznego myślenia i koordynacji ruchowej. Dostarczenie do organizmu dawki 20 mg THC upośledza aktywność psychomotoryczną na 24 godziny. Z dotychczasowych badań wynika, że stosowanie CBD nie wywołuje efektu uzależniającego. Połączenie CBD z THC łagodzi skutki uboczne THC. Fitokannabinoidy mogą wpływać na funkcje układu rozrodczego. Początkowo stosowanie kannabinoidów sprzyja zwiększeniu doznań seksualnych, ale przy dłuższym stosowaniu może doprowadzić u kobiet do spadku libido, wydłużenia cyklu, braku owulacji i zaburzenia płodności. Może towarzyszyć temu wzrost testosteronu u kobiet i w konsekwencji hirsutyzm. U mężczyzn może wystąpić zmniejszenie liczby i ruchliwości plemników.

Suplementy i wyroby medyczne zawierające konopie siewne

Kosmetyki zawierające konopie siewne

Działanie

  • łagodzi stany zapalne skóry
  • kardioprotekcyjne (chroni komórki mieśnia sercowego)
  • pobudza regenerację komórek naskórka
  • przeciwdepresyjne (antydepresyjne, tymoleptyczne)
  • przeciwgrzybicze
  • przeciwlękowe (anksjolityczne)
  • przeciwmiażdżycowe (zapobiega rozwojowi i powikłaniom miażdżycy)
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • przeciwwymiotne
  • przeciwzapalne
  • uspokajające
  • zmniejsza stężenie "złego" cholesterolu (LDL)
  • zwiększa łaknienie (apetyt)
  • neuroprotekcyjne
  • przeciwdrgawkowe
  • przeciwnowotworowe
  • przeciwskurczowe
  • psychoaktywne
  • poprawia mikrokrążenie skórne
  • przeciwbólowe
  • hamuje wydzielanie wielu neuroprzekaźników
  • reguluje przebieg snu
  • obniża ciśnienie śródgałkowe
  • moduluje czynność układu odpornościowego

Postacie i formy

  • czopki
  • globulki
  • granulat
  • kapsułka
  • krem
  • krople
  • macerat
  • maść
  • nalewka
  • napar
  • nasiona
  • olej
  • olejek eteryczny
  • plaster
  • sok
  • spray
  • susz
  • syrop
  • szampony i odżywki do włosów
  • tabletka
  • zawiesina
  • żel na skórę
  • żelki

Substancje aktywne

  • tokoferol
  • fitosterole
  • flawonoidy
  • związki mineralne
  • sterole
  • karotenoidy
  • błonnik
  • związki polifenolowe
  • węglowodany
  • polipeptydy
  • lignany
  • chlorofil
  • kwasy omega
  • związki białkowe
  • kannabinoidy

Surowiec

  • kwiatostan
  • nasiona
  • ziele
  • żywica
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij