Szczepienia dla podróżujących po Europie. Czy są obowiązkowe?

Podróże po Europie uchodzą za bezpieczne pod względem zdrowotnym, jednak nawet w obrębie tego samego kontynentu ryzyko zakażeń może się istotnie różnić w zależności od kraju, regionu, stylu podróży oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej. Choć Europa nie kojarzy się z chorobami tropikalnymi, nie oznacza to, że temat szczepień dla podróżujących można całkowicie pominąć. Wręcz przeciwnie – część chorób zakaźnych wciąż stanowi realne zagrożenie, a szczepienia pozostają jednym z najskuteczniejszych sposobów profilaktyki.

1. Czy w Europie występują choroby tropikalne?
2. Czy są obowiązkowe szczepienia dla podróżujących po Europie?
3. Szczepienia zalecane dla podróżujących po krajach europejskich
4. Podróże po krajach europejskich a szczepienia – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czy w Europie występują choroby uznawane za „egzotyczne” lub nietypowe dla naszego klimatu,
• czy istnieją obowiązkowe szczepienia dla osób podróżujących po krajach europejskich,
• jakie są zalecane szczepienia przed wyjazdem do innych krajów europejskich,
• kiedy najlepiej zaplanować szczepienie i kogo szczególnie ono dotyczy.

Dzięki temu artykułowi dowiesz się, jakie szczepienia warto wykonać, planując podróż zagraniczną po krajach europejskich, ile tygodni przed planowanym wyjazdem wykonać szczepienia ochronne oraz na jakie choroby zwrócić szczególną uwagę.

Czy w Europie występują choroby tropikalne?

Europa nie jest kontynentem endemicznego występowania klasycznych chorób tropikalnych, takich jak malaria czy żółta febra. Nie oznacza to jednak całkowitego braku zagrożeń zakaźnych, które jeszcze kilkanaście lat temu uznawano za „nietypowe” dla tej części świata.

W ostatnich latach obserwuje się rozszerzanie zasięgu niektórych chorób przenoszonych przez komary i kleszcze. Dotyczy to m.in. zakażeń wirusem Zachodniego Nilu, dengi czy chikungunyi, które sporadycznie pojawiają się w południowej Europie (Hiszpania, Włochy, Francja, Grecja). Zjawisko to związane jest m.in. ze zmianami klimatycznymi, globalizacją oraz intensywnym ruchem turystycznym czy migracyjnym.

Znacznie częściej niż choroby „tropikalne” w Europie występują jednak dobrze znane infekcje, takie jak:

• wirusowe zapalenie wątroby typu A i B,
• odra, świnka i różyczka (zwłaszcza w krajach z niższym poziomem wyszczepienia – ECDC wskazuje m.in. na Rumunię, Bułgarię, Włochy czy Francję jako kraje, w których okresowo dochodziło do wzrostu zachorowań w związku ze spadkiem poziomu wyszczepienia),
• tężec i błonica,
• kleszczowe zapalenie mózgu, szczególnie w Europie Środkowej, Wschodniej i Północnej.

Czy są obowiązkowe szczepienia dla podróżujących po Europie?

Dla turystów podróżujących po krajach europejskich nie ma obowiązkowych szczepień wjazdowych, analogicznych do tych wymaganych przy wjeździe do niektórych państw Afryki i Ameryki Południowej. Oznacza to, że przekraczając granice państw europejskich, nie trzeba okazywać międzynarodowej książeczki szczepień.

Szczególną uwagę zaleca się osobom:

• przewlekle chorym,
• z obniżoną odpornością,
• kobietom w ciąży,
• dzieciom i osobom starszym,
• podróżującym w celach zawodowych-zarobkowych lub planującym dłuższy pobyt.

Szczepienia zalecane dla podróżujących po krajach europejskich

Lista szczepień zalecanych przed podróżą po Europie nie jest identyczna dla każdego. Zależy od kierunku wyjazdu, pory roku, planowanych aktywności oraz historii szczepień danej osoby. Do najczęściej rekomendowanych należą:

szczepienia rutynowe (podstawowe) – każda osoba dorosła powinna mieć aktualne szczepienia przeciwko:

• tężcowi, błonicy i krztuścowi (dawki przypominające co 10 lat),
• poliomyelitis (polio),
• odrze, śwince i różyczce (MMR), jeśli nie ma pełnego uodpornienia.

Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A)

Zalecane szczególnie przy podróżach do krajów o niższym standardzie sanitarnym, podczas pobytu w małych miejscowościach, na kempingach lub przy dłuższych wyjazdach. Warto dodać, że szczepienie przeciwko WZW typu A obejmuje dwie dawki podawane w odstępie 6-12 miesięcy i zapewnia długotrwałą, prawdopodobnie dożywotnią odporność, bez konieczności dalszych dawek przypominających. Jedna dawka zapewnia wysoką ochronę krótkoterminową (ważne np. przed podróżą dla osób, które nigdy nie były szczepione), niemniej nie zaleca się rutynowych dawek przypominających w dorosłości, jeśli pacjent w przeszłości przyjął pakiet szczepień. 

Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B)

Zalecane szczególnie osobom planującym dłuższy pobyt za granicą, podróże związane z pracą, studiami lub wolontariatem, a także w sytuacjach zwiększonego ryzyka kontaktu z opieką medyczną (np. hospitalizacja, zabiegi, leczenie stomatologiczne). Warto podkreślić, że szczepienie przeciwko WZW typu B obejmuje trzy dawki podawane według schematu 0-1-6 miesięcy i zapewnia wieloletnią, a u większości osób prawdopodobnie dożywotnią odporność. U osób prawidłowo zaszczepionych nie zaleca się rutynowych dawek przypominających, nawet po wielu latach od zakończenia cyklu szczepienia. W sytuacjach nagłych (np. wyjazd typu last minute) możliwe jest zastosowanie schematu przyspieszonego, który pozwala uzyskać ochronę w krótszym czasie, jednak dla trwałego efektu konieczne jest uzupełnienie pełnego cyklu szczepień.

Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapalenie mózgu (KZM)

Szczepienie szczególnie ważne przy podróżach do krajów o wysokiej zapadalności na kleszczowe zapalenie mózgu, takich jak Austria, Czechy, Słowenia, kraje bałtyckie czy Skandynawia, zwłaszcza jeśli planowane są aktywności na świeżym powietrzu (turystyka piesza, rowerowa, biwakowanie). Warto podkreślić, że szczepienie przeciwko KZM obejmuje trzy dawki podawane w schemacie 0-1-6 miesięcy i zapewnia wysoką, długotrwałą ochronę przed ciężkim przebiegiem choroby. W przeciwieństwie do szczepień przeciw WZW A i WZW B, w przypadku KZM konieczne są dawki przypominające, zazwyczaj co 3-5 lat, aby utrzymać skuteczną odporność, szczególnie u osób regularnie przebywających na terenach endemicznych. W sytuacjach nagłych możliwe jest zastosowanie schematu przyspieszonego, jednak nie zastępuje on pełnego cyklu szczepienia podstawowego i wymaga dalszego uzupełnienia dawek.

Szczepienie przeciwko grypie

Szczepienie przeciw grypie zalecane jest osobom podróżującym po Europie w sezonie jesienno-zimowym, a także osobom z grup podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby, w tym seniorom, kobietom w ciąży, osobom z chorobami przewlekłymi oraz pracownikom ochrony zdrowia. Warto podkreślić, że szczepienie przeciw grypie sezonowej wymaga podawania jednej dawki co roku, ponieważ skład szczepionki jest corocznie aktualizowany w odpowiedzi na zmieniające się krążące szczepy wirusa. Ochrona rozwija się w ciągu około 10-14 dni po szczepieniu i utrzymuje się przez jeden sezon epidemiczny, dlatego nie zapewnia odporności długoterminowej. U osób, które szczepią się regularnie, coroczne szczepienie pozostaje najskuteczniejszą metodą zmniejszania ryzyka zachorowania, powikłań oraz hospitalizacji związanych z grypą.

Szczepienie przeciwko COVID-19

Szczepienie przeciw COVID-19 zalecane jest osobom podróżującym po Europie, zwłaszcza w przypadku dłuższych wyjazdów, podróży służbowych, pobytu w dużych skupiskach ludzi (transport publiczny, wydarzenia masowe) oraz osobom z grup podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby, w tym seniorom i osobom z chorobami przewlekłymi. Warto podkreślić, że podstawowy schemat szczepienia obejmuje dwie dawki, a w przypadku części preparatów jedną dawkę, natomiast aktualne zalecenia uwzględniają dawki przypominające, których celem jest utrzymanie ochrony przed ciężkim przebiegiem COVID-19. Ze względu na zmienność wirusa oraz stopniowe obniżanie się odporności poszczepiennej, szczepienia przypominające są okresowo aktualizowane, szczególnie dla osób z grup ryzyka. Przed podróżą warto sprawdzić aktualne zalecenia oraz swój status szczepienia, ponieważ w przeszłości część krajów europejskich czasowo wprowadzała dodatkowe wymagania sanitarne lub rekomendacje dla osób niezaszczepionych.

Podróże po krajach europejskich a szczepienia – najczęściej zadawane pytania

Kiedy się zaszczepić przed wyjazdem za granicę?

Warto skonsultować się z lekarzem na 4-8 tygodni przed planowaną podróżą. Taki czas pozwala na:

• ocenę aktualnego statusu szczepień,
• podanie dawek podstawowych lub przypominających,
• wytworzenie pełnej odpowiedzi immunologicznej.

W przypadku wyjazdów last minute warto pamiętać, że nawet pojedyncza dawka szczepionki może zapewnić częściową ochronę i jest lepsza niż jej brak.

Czy emigranci wracający do Polski powinni się szczepić?

Osoby mieszkające przez dłuższy czas za granicą, szczególnie w krajach o innym kalendarzu szczepień, powinny zweryfikować swój status immunizacji po powrocie do Polski. Dotyczy to zwłaszcza dzieci oraz dorosłych, którzy:

• nie otrzymali wszystkich dawek szczepień obowiązkowych,
• nie mają dokumentacji szczepień,
• przebywali w regionach o podwyższonym ryzyku zakażeń.

Uzupełnienie brakujących szczepień u osób przybywających do Polski zmniejsza ryzyko zachorowania oraz transmisji chorób zakaźnych w populacji.