Krztusiec – przyczyny, objawy, leczenie kokluszu - portal DOZ.pl
Krztusiec – przyczyny, objawy, leczenie kokluszu
Katarzyna Gmachowska

Krztusiec – przyczyny, objawy, leczenie kokluszu

Krztusiec (koklusz) jest ostrą chorobą zakaźną dróg oddechowych wywołaną przez pałeczki krztuśca. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Na ciężki przebieg krztuśca narażone są zwłaszcza niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia. Jak przebiega krztusiec i jak go rozpoznać? Jak wygląda leczenie kokluszu? W jaki sposób można się przed nim uchronić?

Czym jest i jakie są objawy krztuśca?

Jak sama nazwa tej choroby wskazuje, głównym objawem krztuśca jest odkrztuszanie przez dziecko wydzieliny podczas częstych, męczących napadów kaszlu. Jest to ostra choroba zakaźna wieku dziecięcego wywołana zakażeniem dziecka bakterią Bordetella pertussis (pałeczką krztuśca). Krztusiec jest bardzo zaraźliwy i w większości zapadają na niego dzieci w okresie przedszkolnym i szkolnym. U niemowląt krztusiec zdarza się rzadko, ale jeśli już wystąpi, to jest dla nich bardzo niebezpieczną chorobą.

Jak przebiega koklusz?

Do zakażenia się krztuścem dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorym na krztusiec lub drogą kropelkową, poprzez inhalację rozpylanej w powietrzu podczas kaszlu wydzieliny z dróg oddechowych chorego. Typowy krztusiec przebiega w kilku charakterystycznych fazach. Choroba zaczyna się bezobjawowym okresem wylęgania, który trwa około 2 tygodnie.

Następne dwa tygodnie to pierwsza faza - okres nieżytowy objawiający się ogólnym osłabieniem, bólem gardła, katarem, zapaleniem spojówek i stanem podgorączkowym. W tej fazie wymienione objawy kokluszu mogą zostać przypisane różnym innym chorobom np. przeziębieniu. Jest to również czas największej zakaźności chorego dla otoczenia. W drugiej fazie choroby pojawia się napadowy kaszel, który początkowo jest suchy i ma raczej charakter pokasływania.

Często nasila się w nocy. Za napady kaszlu odpowiedzialna jest toksyna krztuścowa, którą produkują pałeczki Bordetella pertussis. U części dzieci choroba kończy się na tym etapie i traktowana wówczas jest jako tzw. poronna albo niepełnoobjawowa postać krztuśca. W większości jednak przypadków choroba rozwija się dalej, objawy krztuśca są coraz wyraźniejsze, kiedy to kaszel jest już bardzo nasilony z głębokim i świszczącym wdechem, opisywanym nieraz przez rodziców jako "pianie koguta" lub zanoszenie się. W ciągu doby napadów kaszlu może być od kilkunastu do kilkudziesięciu i mogą trwać do kilku minut każdy.

Do typowych objawów krztuśca można zaliczyć także fakt, że napad kaszlu może być sprowokowany przez płacz dziecka, zwiększony wysiłek fizyczny lub uciśnięcie języka np. łyżeczką przy karmieniu lub szpatułką podczas badania lekarskiego. Napady kaszlu krztuścowego kończą się odkrztuszaniem lepkiej i gęstej wydzieliny, a także często prowokują wymioty. Na skutek wzrostu ciśnienia w drobnych naczyniach krwionośnych błon śluzowych i skóry twarzy, u dziecka mogą pojawiać się drobne wybroczyny lub wylewy krwi widoczne na spojówkach lub na twarzy. Można zaobserwować też obrzęki twarzy i oczu. Kaszel krztuścowy jest bardzo dużym wysiłkiem dla dziecka, toteż jest ono podczas kaszlu niespokojne i silnie zaczerwienione na twarzy, a po napadzie zmęczone.

Polecane dla Ciebie

Groźne powikłania krztuśca

Powikłaniem krztuśca jest zapalenie płuc, które najczęściej występuje u małych dzieci. Z innych powikłań należy wymienić: zapalenie ucha środkowego, zapalenie oskrzeli, a także choroby ośrodkowego układu nerwowego oraz uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Dlatego tak ważna jest szybka diagnoza i leczenie krztuśca. U niemowląt częste ataki kaszlu mogą powodować bezdechy, sinicę, niedotlenienie mózgu i drgawki, a także zaburzenia świadomości i encefalopatię krztuścową, która jest zagrożeniem życia niemowlęcia. Dlatego też krztusiec u niemowlęcia jest wskazaniem do szybkiej hospitalizacji.  

Długotrwały przebieg krztuśca

Krztusiec jest długą chorobą i trwać może od 1,5 do 2,5 miesięcy. Wraz ze zdrowieniem ataki kaszlu stają się łagodniejsze, ale suche pokasływanie u dziecka może utrzymywać nawet przez kilka miesięcy po chorobie. Również przez pewien czas po chorobie dziecko wykazuje dużą skłonność do kaszlu podczas nowej infekcji dróg oddechowych lub przy gwałtownej zmianie temperatury otoczenia. W badaniu morfologii krwi w czasie krztuśca stwierdzić można znaczną leukocytozę czyli zwiększoną liczbę leukocytów (20 tys.-80 tys./mm3), a w obrazie leukocytów znaczną przewagę limfocytów. Jednoznacznie diagnozę krztuśca można potwierdzić badaniem krwi w kierunku przeciwciał przeciwko krztuścowi oraz ukierunkowanym bakteriologicznym posiewem plwociny. 

Leczenie kokluszu

Leczenie krztuśca polega na antybiotykoterapii połączonej z leczeniem objawowym łagodzącym kaszel, zmniejszającym wymioty i uspokajającym dziecko. Pokój dziecka powinien być często wietrzony i nawilżany, gdyż chłodne i wilgotne powietrze sprzyja leczeniu kokluszu - prowokuje mniej ataków kaszlu, niż powietrze ciepłe i suche. Najlepszą metodą zapobiegania krztuścowi są szczepienia ochronne, które pierwszy raz wprowadzone zostały na świecie w 1931 r. przez angielskiego bakteriologa Artura Gardnera i amerykańskiego biologa Lawrence`a D. Leslie`ego, a do powszechnego stosowania weszły w 1950 r. 

Obowiązkowe szczepienia krztuśca

Od 1960 r. dzieci w Polsce szczepione są przeciwko krztuścowi szczepionką skojarzoną przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi (tzw. DiTePer lub inaczej DTPw) w ramach obowiązkowych szczepień ochronnych w 1 i 2 roku życia, dzięki czemu generalne zachorowalność na tę chorobę na przestrzeni lat zdecydowanie zmniejszyła się. Jednakże w ostatnich latach pediatrzy coraz częściej obserwują u swoich małych pacjentów objawy krztuśćca, co może sugerować, że dotychczasowy schemat szczepienia nie zabezpiecza w pełni dzieci przed zachorowaniem.

Okazuje się, że odporność poszczepienna przeciwko krztuścowi zanika po około 12 latach od ostatniego szczepienia. Dlatego coraz więcej objawów krztuśca obserwujemy wśród dzieci w wieku szkolnym i u młodzieży. Chorują również dorośli, którzy już dawno stracili odporność poszczepienną. U dorosłych krztusiec przebiega jednak łagodniej niż u dzieci lub przyjmuje nietypową postać zapalenia oskrzeli. Z tego względu zdecydowano się więc na zmodyfikowanie obowiązującego kalendarza szczepień ochronnych, uwzględniając dawkę przypominającą szczepionki przeciwko krztuścowi w 6, 14 oraz 19 roku życia, podawaną jako szczepionkę DTPw.

Z drugiej strony, okazuje się, że nie wszystkie dzieci są szczepione przeciwko krztuścowi, ponieważ część rodziców nie zgłasza się z dziećmi na obowiązkowe szczepienia do poradni i one są teraz szczególnie narażone na tę chorobę. Znajdująca się w polskim kalendarzu obowiązkowych i bezpłatnych szczepień ochronnych szczepionka DTPw (tzw. pełnokomórkowa, czyli zawierająca całe inaktywowane pałeczek krztuśca oraz anatoksynę tężcową i błoniczą) ma dużo antygenów bakteryjnych, które mogą wywoływać różne odczyny poszczepienne.

Od kilku lat w naszych aptekach dostępna jest nowoczesna, również skojarzona, szczepionka przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi - tzw. acelularna, czyli bezkomórkowa (DTPa), ponieważ nie zawiera całych zabitych komórek pałeczki krztuśca, a tylko niektóre składniki tej bakterii: hemaglutyninę, toksynę, aglutynogeny i białko. Dzięki zastosowaniu technologii acelularnej ryzyko odczynów poszczepiennych jest znacznie mniejsze. Szczepionka DTPa ujęta jest w aktualnym kalendarzu szczepień jako szczepienie zalecane, stąd też nie jest refundowana i zainteresowani rodzice muszą ją kupić w aptece na podstawie recepty od pediatry.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba lokomocyjna – jak pomóc dzieciom i dorosłym?

    Choroba lokomocyjna (kinetoza) to przypadłość, która dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych podczas podróżowania różnymi środkami transportu. Kiedy do niej dochodzi? Jak się objawia i co robić, aby zapobiec jej nieprzyjemnym dolegliwościom? Podpowiadamy. 

  • Guzy, stłuczenia i siniaki – co na nie stosować?

    Guzy, stłuczenia, siniaki i obrzęki – jakie środki warto mieć pod ręką, aby urazy goiły się szybciej? Podpowiadamy.

  • Ból pleców – domowe sposoby i leki z apteki

    Ból pleców może dotyczyć każdego odcinka kręgosłupa, jednak zazwyczaj występuje ból krzyża, który pojawia się w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. Zakłada się, że w populacji do 40 roku życia ponad 70% osób cierpiało na ból krzyża, natomiast drugiego najczęściej występującego bólu pleców – w odcinku szyjnym doświadczyła minimum połowa populacji. Jak poradzić sobie z bólem pleców, jakie leki wybrać i które z domowych sposobów mogą uśmierzyć ból?

  • Co na alergię? Skuteczne leki i domowe sposoby na alergię

    Alergia może dotyczyć niemowlaka, dziecka i osoby dorosłej. Niestety problem ten doskwiera coraz większej ilości osób na całym świecie. Lekceważenie objawów alergii może doprowadzić do groźnych komplikacji, takich jak np. przewlekła obturacyjna choroba płuc. Wsparcie w leczeniu alergii mogą stanowić metody naturalne oraz wypracowanie schematu zachowań ograniczających kontakt z alergenami. Dostępne są również leki i preparaty na alergię, które można kupić w aptece także bez recepty. Stosowane właściwie, czyli konsekwentnie i zgodnie z zaleceniami, mogą pomóc zwalczyć dokuczliwe objawy alergii.

  • Testy z apteki na wykrycie zakażenia H. pylori – skuteczność, interpretacja wyników

    Zakażenie Helicobacter pylori jest często diagnozowaną infekcją przewodu pokarmowego, która jednak w niewielkim procencie przypadków daje objawy, takie jak ból nadbrzusza, nudności czy wymioty. Diagnozę stawia się najczęściej na podstawie wyniku testu ureazowego, dla którego alternatywą od pewnego czasu są domowe testy na obecność zakażenia h. pylori z krwi lub kału. Czy są one wiarygodne, jak je przeprowadzić i jak interpretować ich wynik?

  • Borówka czernica (czarna jagoda) – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do stosowania

    Borówka czernica (łac. Vaccinium myrtillus) to krzewinka rosnąca w lasach (najczęściej sosnowych i świerkowych). Jest owocem bogatym w antocyjany, garbniki katechinowe, witaminy i minerały. Nazywana przez niektórych także borówką czarną, czarną jagodą lub borówką europejską. Przypisuje się jej szereg właściwości leczniczych, w tym te moczopędne, ściągające, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe i przeciwcukrzycowe. Jakie jeszcze właściwości ma czarna jagoda i jak przygotować odwar przeciwbiegunkowy z borówki czernicy?

  • Eugenol – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, szkodliwość

    Jakie właściwości eugenolu sprawiają, że jest ceniony przez dentystów? Dlaczego dodawany jest do kosmetyków? Czy może wywoływać reakcje alergiczne? Czy jest szkodliwy? Gdzie kupić eugenol? Podpowiadamy!

  • Dzięgiel chiński – właściwości, zastosowanie, stosowanie Dong Quai

    Dzięgiel chiński, znany także jako Dong Quai, jest rośliną, która wykorzystywana jest od wieków przez praktyków wschodniej medycyny ludowej. Nazywany jest „kobiecym żeń-szeniem”. Jakie ma właściwości? Która część rośliny jest wykorzystywana w celach leczniczych? Czy preparaty z dzięglem chińskim są bezpieczne dla każdego? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij