Zapalenie płuc – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania u dzieci i u dorosłych
Katarzyna Makos

Zapalenie płuc – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania u dzieci i u dorosłych

Zapalenie płuc (ang. pneumonia) to stan zapalny obejmujący miąższ płatów płucnych, czyli pęcherzyków płucnych i tkanki śródmiąższowej. Przebieg choroby zależy od wielu czynników, m.in. od etiologii (wyróżnia się zapalenie płuc bakteryjne, wirusowe, grzybicze, pasożytnicze) czy od wieku (na ciężki przebieg zapalenia płuc szczególnie narażone są małe dzieci oraz osoby powyżej 65. roku życia). Jakie objawy pojawiają się przy zapaleniu płuc? Jak wygląda leczenie?

Zapalenie płuc – charakterystyka. Rodzaje zapaleń płuc

Zapalenie płuc to infekcja dolnych dróg oddechowych obejmująca miąższ płucny, czyli pęcherzyki płucne i tkankę śródmiąższową. Ze względu na etiologię można wyróżnić zapalenie płuc bakteryjne (w tym typowe i atypowe), wirusowe oraz grzybicze. 

W klasyfikacji pod względem miejsca i okoliczności wyróżnia się: szpitalne zapalenia płuc (objawy rozwinęły się w 3 dobie, po 48h pobytu w szpitalu), pozaszpitalne zapalenia płuc (objawy wystąpiły w domu lub do 48h pobytu w szpitalu lub do 72h od wypisu ze szpitala), zapalenia płuc związane z kontaktem ze służbą zdrowia (pacjenci hospitalizowani 2 dni lub więcej w ciągu 90 dni od wystąpienia zapalenia płuc, pacjenci w zakładach opieki długoterminowej, chorzy, którzy przeszli hemodializę/chemioterapię/antybiotykoterapię dożylną w ciągu 30 dni). 

Ze względu na umiejscowienie zmian zapalnych (na podstawie obrazu RTG) wyodrębnia się: zapalenie płatowe, odoskrzelowe i śródmiąższowe.

Zapalenie płuc – przyczyny

Wirusowe zapalenie płuc

Wirusy są główną przyczyną zapaleń płuc u dzieci poniżej 5 roku życia, z wyjątkiem noworodków i niemowląt do 3 miesiąca życia (przewaga zakażeń bakteryjnych). Wśród najczęstszych występują wirusy: grypy, paragrypy, RSV, a także adenowirusy, ludzki metapneumowirus, koronawirusy. Ich rola jako czynnika wywołującego zapalenie płuc maleje wraz z wiekiem. Szacuje się, że ok.1/3 zakażeń u najmłodszych przebiega z koinfekcją bakteryjną, ponieważ wirusy, uszkadzając błony śluzowe dróg oddechowych, ułatwiają zakażenie dla bakterii. 

Bakteryjne zapalenie płuc

W pierwszym miesiącu życia w etiologii zapalenia płuc przeważają bakterie Staphylococcus aureus, pałeczki Gram ujemne. Do 5. roku życia dominują głównie bakterie otoczkowe (S. pneumoniae, H. influenza, Klebsiella pneumoniae). W pozostałych grupach wiekowych za zakażenia bakteryjne odpowiadają pneumokoki (Streptococcus pneumoniae), u starszych dzieci i dorosłych także bakterie atypowe (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae, Bordetella pertussis), rzadziej Haemophilus influenza (dzięki obowiązkowym szczepieniom). 

Grzybicze zapalenie płuc

Grzybicze zakażenia płuc należą do rzadkości i występują głównie w grupach ryzyka (niedobory odporności, w tym spowodowane zakażeniem HIV, przewlekłe choroby płuc, np. mukowiscydoza). Najczęściej powodują je grzyby, takie jak: Cryptococcus, Aspergillus, Mucor oraz Pneumocystis.

Pasożytnicze zapalenie płuc

Pasożytnicze zapalenie płuc jest rzadkie. Przeważnie spowodowane jest przez Toxoplasma gondii, Plasmodium malariae oraz Ascaris lumbricoides. Pasożyty wędrują do układu oddechowego, jak np. glista ludzka, bądź powodują silną reakcję zapalną organizmu po zaatakowaniu innych narządów.

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZZP)

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych jest rzadką chorobą, występuje głównie u dorosłych, u osób uczulonych i obejmuje pęcherzyki płucne. Stan zapalny nie wynika z infekcji, ale nadwrażliwości organizmu na antygeny alergenu. Antygeny stanowią białka bakterii, grzybów, roślin, białka zwierzęce pochodzące z piór, śliny, sierści, odchodów, a także cząsteczki nieorganiczne, leki, pestycydy. Objawy są podobne, jak w klasycznym zapaleniu płuc, a jedynym skutecznym leczeniem jest zaprzestanie ekspozycji na alergen. 

Należy również wspomnieć o chemicznym zapaleniu płuc, które jest wynikiem dostania się do układu oddechowego toksycznych substancji chemicznych. Zalicza się do niego także zachłystowe zapalenie płuc (inaczej zespół Mendelsona), spowodowane przedostaniem się treści żołądka do dróg oddechowych.

Zapalenie płuc – objawy

Głównym objawem zapalenia płuc jest kaszel – początkowo suchy, potem staje się bardziej produktywny (kaszel mokry). Starsze dzieci i dorośli odpluwają wydzielinę, natomiast u małych dzieci może to stanowić problem – najczęściej połykają duże ilości śluzu, co może prowokować wymioty. Częstym objawem towarzyszącym są gorączka oraz katar.

U noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia kaszel i gorączka mogą być nieobecne – o chorobie mogą natomiast świadczyć: gorszy apetyt, ospałość, męczliwość w trakcie jedzenia (częstsze karmienia, przerwy w jedzeniu, zjadanie mniejszych porcji). 

U części chorych może występować duszność, opisywana jako uczucie braku oddechu, powietrza. Szczególnie u dzieci i starszych osób może być widoczny wysiłek oddechowy (przyspieszony oddech – tachypnoe, spadek saturacji krwi, wciąganie międzyżebrzy i przyczepów przepony, dołka jarzmowego, poruszanie skrzydełkami nozdrzy, zasinienie wokół ust). Gorączka i duszność mogą spowodować przyspieszenie pracy serca (tachykardię). Niektórzy pacjenci mogą zgłaszać ból w klatce piersiowej lub ból brzucha, związany z szybkim oddechem i silnym kaszlem. Czasami w przypadku zakażeń wirusowych lub atypowych, szczególnie u dzieci, może wystąpić pokrzywka lub inne zmiany wysypkowe na skórze. 

W badaniu fizykalnym lekarz może stwierdzić zmiany osłuchowe – trzeszczenia, rzężenia, szmer oskrzelowy, furczenia, świsty. Ich brak nie wyklucza jednak zapalenia płuc. Nad obszarem zajętym stanem zapalnym odgłos opukowy jest stłumiony, a drżenie piersiowe wzmożone.

Zapalenie płuc – rozpoznanie

Rozpoznanie zapalenia płuc stawiane jest na podstawie całościowego obrazu klinicznego pacjenta, jego wywiadu oraz badań pomocniczych.

Zmiany zapalne można stwierdzić w badaniach obrazowych – RTG klatki piersiowej, u młodszych dzieci przy pomocy USG płuc. Nie są one jednak obligatoryjne, powinny być zalecane w przypadku wątpliwości rozpoznania lub wystąpienia powikłań. Warto pamiętać, że pierwsze zmiany pojawiają się w RTG dopiero po 12-24h od wystąpienia objawów i że taki obraz może utrzymywać się nawet kilka tygodni od przechorowania zapalenia płuc (dlatego nie zleca się kontrolnych RTG na koniec leczenia u wszystkich dzieci).

W przypadku różnicowania etiologii zapalenia płuc przydatne mogą być badania serologiczne (wirusy CMV, EBV, odry, ospy wietrznej, bakterie atypowe Mycoplasma pn, Bordetella pertussis, Chlamydia pn itd.), antygenowe (grypa, RSV). Posiewy plwociny, wymazów z błon śluzowych oraz badania PCR (na obecność materiału genetycznego drobnoustroju) są kosztowne, słabo dostępne i często wiążą się z długim czasem oczekiwania na wynik.

Zapalenie płuc – leczenie

Na podstawie samego obrazu klinicznego zapalenia płuc trudno zróżnicować etiologię zakażenia. Lekarz decyduje o konieczności zastosowania antybiotyku na podstawie ciężkości przebiegu choroby, grupy wiekowej chorego, a także wywiadu epidemiologicznego (kontakt z innym chorym), szczepień (przeciwko grypie, pneumokokom, H. influenza). U dzieci od 4. miesiąca życia do 5. roku życia z łagodnym przebiegiem należy podejrzewać zapalenie wirusowe. W takim przypadku leczenie jest objawowe. Stosuje się leki przeciwgorączkowe, inhalacje z soli fizjologicznej ułatwiające rozrzedzanie wydzieliny, nawadnianie chorego, a w przypadku obturacji włącza się leki rozszerzające oskrzela (salbutamol, bromek ipretropium) i sterydy wziewne. W przypadku grypy można zastosować leczenie przyczynowe – oseltamiwir. 

Antybiotykiem z wyboru w przypadku infekcji bakteryjnej jest zazwyczaj amoksycylina. U noworodków lekami pierwszego rzutu są ampicylina z aminoglikozydem lub w połączeniu z ceftriaksonem, a u dzieci do 3 miesiąca życia – amoksycylina z kwasem klawulanowym. U nastolatków, młodych dorosłych bardzo prawdopodobna jest etiologia atypowa, która wymaga włączenia makrolidów – azytromycyny lub klarytromycyny. 

Zapalenie płuc – powikłania

Powikłania po zapaleniu płuc dotyczą najczęściej dzieci między 2. a 5 rokiem życia oraz osób starszych, ze względu na czynniki sprzyjające, tj.: zaburzenia układu odpornościowego, przebywanie w dużych zbiorowiskach (żłobki, przedszkola, DPS), obciążenie chorobami przewlekłymi, zaburzenia odżywiania. Wśród najczęstszych powikłań znajdują się: wysięk w jamie opłucnej, ropniak opłucnej, ropień płuc, odma, niedodma, przetoka oskrzelowo-płucna. Zawsze w przypadku wystąpienia powikłań konieczne jest wykonanie kontrolnego RTG klatki piersiowej.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pieczenie, upławy i swędzenie kobiecych okolic intymnych? – to może być infekcja pochwy. Jak zabiegać i leczyć stany zapalne?

    Upławy, pieczenie i swędzenie okolic intymnych to nie tylko uporczywe i często nawracające przypadłości, ale także objawy infekcji, która jeśli jest zaniedbana, może doprowadzić do niepłodności. Infekcje okolic intymnych mogą przydarzyć się kobiecie w każdym wieku, przed porodem, w trakcie ciąży i w połogu. Czy istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie – jak skutecznie wyleczyć i zapobiegać zakażeniom pochwy? Otóż nie, nie istnieje. Można jednak postępować zgodnie z pewnymi wskazówkami, dzięki którym nawet w oparciu o domowe sposoby na infekcje intymne możliwe jest złagodzenie tych najbardziej dokuczliwych objawów. Więcej infmacji na ten temat znajduje się w niniejszym artykule.

  • Suche utonięcia – czym są? W jaki sposób objawia się zespół post-immersyjny?

    Z pozoru niegroźne zachłyśnięcie się płynem, może być niezwykle niebezpieczne, czego potwierdzeniem mogą być dane statystyczne, które wskazują, że około 15% wszystkich utonięć stanowią tzw. suche utonięcia, do których wystarczy naprawdę niewielka ilość wody. Dry drowning definiowane jest jako problem z oddychaniem, występujący po dostaniu się wody do dróg oddechowych. Jak chronić dziecko przed groźnym obrzękiem płuc oraz co robić, kiedy po zabawie w wodzie zauważymy, że nasze dziecko jest wyjątkowo apatyczne i osłabione? Odpowiedzi znajdują się w poniższym artykule.

  • Sparaliżowany po udarze mężczyzna „przemówił” dzięki nowatorskiej neuroprotezie mowy

    Problemy z mową i komunikacją po udarze występują często w przypadku tego urazu mózgu. Anartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych występujący właśnie w tym przypadku jest wywołany uszkodzeniami ośrodków i/lub dróg unerwiających aparat mowy. Przez wiele lat problem ten był nierozwiązywalny, a metody komunikacji osoby chorej opierały się jedynie na literowaniu. Obecne rozwiązanie polega na generowaniu płynnych komunikatów, które pozwalają na tworzenie całych zdań w oparciu o 50 słów. Na czym polega nowatorska metoda  z wykorzystaniem neuroprotezy? Odpowiedź znajduje się w artykule.

  • Czym jest zespół Ushera? Badanie niemieckich naukowców daje nowe spojrzenie na patologię choroby

    Zespół Ushera to choroba dziedziczona genetycznie od obojga rodziców. Oznacza to, że zarówno matka, jak i ojciec przekazują dziecku po jednej kopii wadliwego genu, co tylko w takiej konfiguracji będzie skutkowało wystąpieniem tzw. głuchoto-ślepoty. Obecny stan wiedzy nie pozwala na doraźne leczenie tej choroby z użyciem środków farmakologicznych, a jedynie kompensacje wady słuchu z użyciem implantu ślimakowego. Najnowsze wyniki badań naukowych pozwalają jednak dostrzec światełko w tunelu, ponieważ jak donoszą niemieccy naukowcy, właśnie odkryto patologiczny mechanizm molekularny, prowadzący do rozwoju choroby, a to w przyszłości może pozwolić na opracowanie skutecznej metody leczenia zespołu Ushera, z wykorzystaniem np. terapii genowej.

  • Jakie choroby mogą wywołać bakterie Salmonella? W jaki sposób dochodzi do zakażenia?

    Salmonella to rodzaj bakterii gram-ujemnych, należących do rodziny Enterobacteriaceae, które żyją w jelitach ludzi i zwierząt. Są najczęstszą przyczyną biegunek, ale też wielu innych dotkliwych dolegliwości. Głównym źródłem infekcji jest skażona wydalinami żywność i woda, ale można zarazić się nimi też przez bezpośredni kontakt z nosicielem. Dowiedz się, jakie są objawy salmonellozy. W jaki sposób dochodzi do zakażenia? Jak można temu zapobiec?

  • Liszajec zakaźny – przyczyny, objawy, leczenie. Jak można zapobiec zarażeniu?

    Liszajec zakaźny jest bakteryjną chorobą skóry wywoływaną przez zakażenie paciorkowcami lub gronkowcami. Cechuje się wysoką zakaźnością dla otoczenia. Charakterystycznym objawem liszajca zakaźnego jest obecność pęcherzyków oraz żółtawych, miodowych strupów. Jak się go leczy? 

  • Czy „latające kleszcze” mogą zagrażać ludziom? W jaki sposób się przed nimi chronić?

    Strzyżaki sarnie obecne w polskich lasach, potocznie zwane „latającymi kleszczami”, to pasożyty, które żerują głównie na dzikich zwierzętach, ale zdarza się, że tymczasowo, także ludziach. Podobnie jak kleszcze, żywią się krwią, nie są jednak pajęczakami. Ukąszenia strzyżyków są wyjątkowo bolesne i mogą być niebezpieczne dla alergików. Te stawonogi mogą być wektorem, który przenosi różne chorobotwórcze drobnoustroje.

  • Cytyzyna – pogromca nałogu nikotynowego ukryty w tabletkach na rzucenie palenia? Jak działa, skutki uboczne, przeciwwskazania

    Cytyzyna to alkaloid (ma pochodzenie roślinne) pobudzający układ nerwowy w sposób podobny do nikotyny. Występuję w nasionach łac. Laburnum anagyroides, czyli złotokapu. Od wielu lat jest wykorzystywana jako substancja czynna w preparatach na rzucenie palenia. Działa podobnie jak nikotyna, niemniej tworzy silniejsze niż ona połączenia z receptorami nikotynowymi w mózgu. Liczne badania kliniczne nad cytyzyną potwierdziły, że pomaga ona rzucić palenie osobom decydującym się na ten krok, którym towarzyszy również wysoki poziom motywacji. Czy kobiety w ciąży i mamy karmiące mogą brać tabletki na rzucenie palenia z cytyzyną, czy terapię można zakończyć wcześniej i czy cytyzyna jest bardziej skuteczna od żywicy nikotynowej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij