Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie hipotyreozy
Katarzyna Makos

Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie hipotyreozy

Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) to stan, w którym  jeden z gruczołów dokrewnych – gruczoł tarczowy – nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów: trójjodotyroniny (fT3) i tyroksyny (fT4). Jedną z najczęściej występujących przyczyn niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, inne przyczyny to m.in. ostre i podostre zapalenie tarczycy, a także chirurgiczne usunięcie gruczołu. Jak objawia się niedoczynność tarczycy i  jak wygląda leczenie?

Niedoczynność tarczycy – charakterystyka schorzenia

Niedoczynność tarczycy to zespół objawów wynikających z niedoboru hormonów tarczycy (tyroksyny i trijodotyroniny). Choroba ta dotyczy najczęściej kobiet. Ze względu na etiologię wyróżnia się trzy postacie niedoczynności hormonalnej tarczycy: 

  • postać pierwotna (wynikająca z uszkodzenia/braku tkanki gruczołowej tarczycy), 
  • postać wtórna (na skutek braku wydzielania TSH z przysadki, który pobudza tarczycę do wydzielania hormonów), 
  • postać trzeciorzędowa (spowodowana brakiem TRH – hormonu podwzgórza regulującego pracę przysadki i pośrednio także tarczycy).

Niedoczynność tarczycy – przyczyny

Istnieje kilka przyczyn niedoczynności tarczycy, są to m.in.: choroba Hashimoto, zapalenia tarczycy o różnej etiologii, przedawkowanie leków przeciwtarczycowych 

Choroba Hashimoto

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest autoimmunologiczne, przewlekłe zapalenie tarczycy, zwane chorobą Hashimoto. Choroba Hashimoto wynika z zaburzonego działania układu immunologicznego i produkcji przeciwciał przeciwko enzymowi tarczycy – tyreoperoksydazie (anty-TPO) oraz przeciwko białku tarczycy tyreoglobulinie (anty-Tg) – przeciwciała te pobudzają limfocyty do niszczenia komórek tarczycy.

Przebieg choroby jest długotrwały, rzadko w chorobie Hashimoto pojawiają się ból czy tkliwość gruczołu, ale jeśli przebieg wyjątkowo jest zaostrzony, to przejściowo mogą się paradoksalnie ujawnić objawy nadczynności tarczycy, wynikające z uwolnienia dużej ilości hormonów z niszczonych komórek (tzw. hashitoxicosis). 

Zapalenia tarczycy

Istnieje kilka różnych podziałów zapaleń tarczycy: ze względu na przebieg kliniczny, obraz histologiczny, a także stan czynnościowy tarczycy. Ostry stan zapalny tarczycy występuje najczęściej w przebiegu zakażenia bakteryjnego, po napromienianiu gruczołu, na skutek działania leków (sole litu, amiodaron, pochodne difenylohydantoiny), przy urazach, traumatyzacji tkanek, np. po zbyt silnym badaniu palpacyjnym. Zapalenia podostre gruczołu tarczowego spowodowane są ziarniniakowym zapaleniem tarczycy, najprawdopodobniej o etiologii wirusowej (świnka, grypa, odra, mononukleoza, wirusy Coxackie itp.), z towarzyszącym bólem, obrzękiem gruczołu i gorączką. Ustępuje on samoistne, częściej dotyczy kobiet.

Innym przykładem podostrego zapalenia tarczycy jest poporodowe zapalenie tarczycy, występuje u ok. 5% kobiet. Pojawia się zazwyczaj w przeciągu roku od porodu, zwykle ma samoograniczający się przebieg. W grupie ryzyka znajdują się kobiety z cukrzycą typu 1, z obecnymi przed ciążą przeciwciałami anty-TPO, po przebytym poronieniu, depresją poporodową i dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób autoimmunologicznych tarczycy. 

Inne przyczyny niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy może mieć tło jatrogenne na skutek wycięcia części lub całej tarczycy, przedawkowania leków przeciwtarczycowych, a także stosowania leków blokujących syntezę, uwalnianie, transport we krwi hormonów T3 i T4 (związki litu, nitroprysydek sodu, fenytoina, interferon alfa, nadchloran potasu, estrogeny, GKS, beta-adrenolityki, amiodaron). Do niedoczynności mogą prowadzić także niedoczynność przysadki oraz podwzgórza (guzy, zapalenie, uraz, martwica na skutek niedokrwienia – zespół Sheehana, inaczej poporodowa martwica przysadki), niedobór jodu, lecz również nadmiar jodu – jod utleniony do jodków unieczynnia enzym tarczycy (TPO). 

Niedoczynność tarczycy u noworodków i niemowląt może być spowodowana przez częściowy lub całkowity brak rozwoju gruczołu, wrodzoną niedoczynność tarczycy wywołaną zaburzeniami genetycznymi (defekty tyreoperoksydazy, tyreoglobuliny, dejodynazy itp.), niedoczynnością tarczycy u matki, nieleczoną w trakcie ciąży. Wśród rzadkich przyczyn można także wyszczególnić oporność receptorów tarczycy na TSH oraz oporność tkanek obwodowych na działanie tyroksyny i trijodotyroniny. 

Niedoczynność tarczycy – objawy

Osoby z niedoczynnością tarczycy cechują się spowolnieniem metabolizmu organizmu, co obrazuje się:

  • nadmierną sennością, 
  • przyrostem masy ciała, 
  • gorszą koncentracją i zaburzeniami pamięci, 
  • depresją, 
  • łatwym marznięciem, ciągłym uczuciem zimna, 
  • zaparciami. 

Niedobór T4 i T3 powoduje także zmiany skórne – cera staje się zimna, blada, przesuszona, łuszcząca się na łokciach i kolanach, towarzyszy temu nadmierne wypadanie włosów (m.in. brwi), z towarzyszącym tzw. obrzękiem śluzakowatym w obrębie twarzy, powiek i rąk – z powodu zmniejszonego wydalania wody. Na skutek pogrubienia strun głosowych i powiększenia języka głos staje się matowy, niski, ochrypły. Objawy niedoczynności gruczołu tarczowego ze strony układu sercowo-naczyniowego to: bradykardia, niskie ciśnienie tętnicze, czasami powiększenie sylwetki serca w badaniach obrazowych. 

Chorzy z niedoczynnością tarczyc łatwiej się męczą, mają mniejszą siłę mięśniową, mogą u nich występować mononeuropatie, pogorszenie słuchu, prestezje. W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić anemię i dyslipidemie (wzrost LDL i TG), czasami hiponatremię. W zaawansowanej chorobie dochodzi do niewydolności serca, niewydolności oddechowej, wodobrzusza. W przypadku wrodzonej niedoczynności tarczycy bez wdrożonego leczenia może dochodzić do głębokiego upośledzenia umysłowego, głuchoty, zaburzeń układu nerwowego. U dzieci niedoczynność tarczycy może objawiać się zaburzeniami wzrastania.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy

Subkliniczna niedoczynność tarczycy cechuje się brakiem występowania klinicznych objawów niedoczynności tarczycy oraz poziomem hormonów tarczycy w granicy normy. Jedyną nieprawidłowością mówiącą o zaburzeniu funkcjonowania tarczycy jest podwyższony poziom TSH – przysadka poprzez nadmierne wydzielanie TSH próbuje kompensacyjnie pobudzić tarczycę do wydzielania. 

Niedoczynność tarczycy – diagnostyka

Podstawowym badaniem w diagnostyce niedoczynności tarczycy jest określenie poziomu TSH – stężenie hormonu tyreotropowego wzrasta w niedoczynności pierwotnej (także subklinicznej, bezobjawowej), a maleje w niedoczynności wtórnej i trzeciorzędowej. TSH przydatne jest również w przesiewowym teście noworodków w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy. 

Norma TSH u dorosłego wynosi 0,4-4,0 mIU/l, a w ciąży górna granica powinna być niższa niż 2,5mIU/l. U osób starszych, po 60. roku życia, górna granica jest wyższa –  <6 mIU/l. Poziom wolnych hormonów (fT3 – trójjodotyroniny, fT4 – tyroksyny) w niedoczynności jest obniżony. 

Inne badanie przydatne w badaniu różnicowym to: 

  • poziom TRH (czyli tyreoliberyny, hormonu uwalniającego tyreotropinę), 
  • przeciwciała anty-TPO (przeciwciała skierowane przeciwko antygenom tarczycy), 
  • anty-Tg (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie), 
  • anty-TSHR (przeciwciała przeciwko receptorowi dla tyreotropiny), 
  • badanie jodochwytności tarczycy, 
  • USG tarczycy, 
  • biopsja cienkoigłowa i badanie histopatologiczne.

Niedoczynność tarczycy – leczenie

W przypadku choroby Hashimoto nie ma leczenia przyczynowego – można jedynie zastosować substytucyjną podaż lewoskrętnej tyroksyny, którą chorzy muszą zażywać do końca życia.

Lewotyroksyna to syntetyczny analog tyroksyny. Przyjmuje się ją rano, na czczo, 30-60 minut przed posiłkiem raz dzienne, o stałej porze. Zapalenia tarczycy o etiologii bakteryjnej są wskazaniem do włączenia antybiotykoterapii, zapalenia o innej etiologii zazwyczaj są samoograniczające się i wymagają jedynie leczenia objawowego. 

Niedoczynność tarczycy – dieta

Nie istnieje jedna uniwersalna dieta w niedoczynności tarczycy, zapewniająca spadek masy ciała i ustąpienie innych objawów, jednak na pewno powinna ona być oparta na zasadach prawidłowego odżywiania. Zalecenia dietetyczne powinny być dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od jego wieku, płci, aktywności fizycznej, chorób współistniejących, zapotrzebowania energetycznego.

Podstawą są regularne posiłki, należy pamiętać przy tym, że niedobory białka, selenu, jodu, żelaza, cynku mogą nasilać niedobór hormonów tarczycy, dlatego bardzo restrykcyjne diety są przeciwskazane.

Bezzasadne jest także włączanie diety bezglutenowej czy bezmlecznej bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Chory z niedoczynnością tarczycy powinien natomiast uważać na pokarmy bogate w substancje wolotwórcze (goitrogeny), są to np.: soja, maniok, ciecierzyca, groch, kapusta, brukselka, orzeszki ziemne.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Grypa – co ją powoduje i jak się objawia? Jak skutecznie leczyć grypę?

    Grypa jest ostrą i wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy. Najwięcej zachorowań na grypę obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym. Na grypę szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz dorośli przebywający w dużych skupiskach np. zakładach pracy. Grypę charakteryzuje gwałtowny początek objawów, do których zalicza się wysoką gorączkę, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, osłabienie i kaszel.  Jak skutecznie ją leczyć? 

  • Czym są ortopedyczne implanty custom-made? Jak powstają protezy „szyte na miarę”?

    Lekarze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) przeprowadzili pionierską operację – wszczepili pacjentowi „szytą na miarę” endoprotezę stawu kolanowego. Zachowanie więzadła krzyżowego tylnego pozwala pacjentowi na większą aktywność fizyczną i lepiej odtwarza biomechanikę zdrowego kolana. W jaki sposób powstają spersonalizowane protezy typu custom-made? Jakie są korzyści z ich zastosowania?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij