Choroba Hashimoto – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Choroba Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w przebiegu którego dochodzi do stopniowego uszkadzania miąższu gruczołu tarczowego. Stan ten może prowadzić do niedoczynności tarczycy, czyli niedoboru hormonów: tyroksyny i trijodotyroniny. Objawy choroby Hashimoto obejmują m.in. wzrost masy ciała, kołatanie serca, obniżenie nastroju, uczucie zimna, nadmierne wypadanie włosów, problemy z suchą, łuszczącą się skórą. Jakie badania należy wykonać przy podejrzeniu choroby Hashimoto? Jak wygląda jej leczenie?

1. Choroba Hashimoto - co to jest?
2. Przyczyny choroby Hashimoto
3. Choroba Hashimoto – objawy
4. Diagnostyka choroby Hashimoto
5. Choroba Hashimoto – leczenie
6. Dieta w chorobie Hashimoto
7. Choroba Hashimoto a ciąża
8. Choroba Hashimoto – najczęściej zadawane pytania

Choroba Hashimoto - co to jest?

Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, prowadzące do niedoboru hormonów gruczołu tarczowego: tyroksyny i trijodotyroniny. Dotyczy ono głównie kobiet i w krajach bez niedoboru jodu jest główną przyczyną niedoczynności tarczycy. 

Choroba może wystąpić w każdym wieku, ze szczytem zachorowalności w 4-5. dekadzie życia. Szacuje się, że rocznie występuje do 1,5 przypadków na 1000 osób. Czynniki ryzyka wystąpienia choroby Hashimoto to:

• niedobór jodu i selenu,
• infekcje,
• leki (amiodaron, sole litu, interferon-γ),
• inne choroby autoimmunologiczne (celiakia, cukrzyca typu 1, toczeń),
• choroba Hashimoto w rodzinie.   

Przyczyny choroby Hashimoto

U podłoża choroby Hashimoto leżą zaburzenia układu immunologicznego – organizm produkuje przeciwciała skierowane przeciwko własnym antygenom, są to: 

• przeciwciała anty-TG – są to przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie, jest to białko stanowiące składnik koloidu w komórkach pęcherzykowych tarczycy,
• przeciwciała anty-TPO – są to przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej, która jest enzymem tarczycowym biorącym udział w przemianie jodu i tworzeniu hormonów tarczycy. 

Przeciwciała aktywują układ immunologiczny do odpowiedzi zapalnej, przewlekle niszcząc tkankę gruczołu.

Choroba Hashimoto – objawy

Choroba Hashimoto w fazie nasilonego niszczenia komórek tarczycy może dawać łagodne lub umiarkowane objawy nadczynności tarczycy – z komórek tarczycy uwalniane są wtedy nadmiernie hormony (hashitoxicosis). Chora osoba może zgłaszać wówczas:

• kołatanie i przyspieszoną pracę serca, 
• zwiększoną potliwość, 
• drażliwość i uczucie niepokoju. 

W okresie niedoczynności występują takie objawy, jak: 

• przyrost masy ciała, 
• depresja, 
• sucha, łuszcząca się skóra,
• obrzęk podskórny (w obrębie twarzy, powiek, rąk), 
• uczucie zimna, 
• wypadanie włosów (w tym brwi), 
• zaburzenia koncentracji, pogorszenie pamięci, 
• osłabienie mięśni, parestazje, 
• bradykardia, 
• przewlekłe zaparcia, 
• dyslipidemia. 

Choroba Hashimoto może przebiegać z powiększeniem gruczołu (wole), prawidłową objętością tarczycy lub jako postać zanikowa. Wole jest bezbolesne, jednak przy większych rozmiarach może dawać objawy ucisku na drogi oddechowe. U dzieci może prowadzić do zaburzeń wzrastania i dojrzewania.

Diagnostyka choroby Hashimoto

Podstawowe badania laboratoryjne wykonywane przy podejrzeniu choroby Hashimoto to:

• ocena wydzielnicza tarczycy: oznaczenie poziomu TSH (tyreotropina jest to hormon produkowany przez przysadkę mózgową, pobudzający tarczycę do pracy) i hormonów tarczycy: tyroksyna (T4) i trijodotyronina (T3) – TSH jest podwyższone, fT3 i fT4 są obniżone),
• ocena przeciwciał anty-TPO i anty-TG,
• lipidogram i glikemia – lekarz zwróci uwagę na podwyższony cholesterol, LDL i triglicerydy, obniżony HDL, rosnącą insulinooporność.

Choroba Hashimoto – leczenie

Leczenie choroby Hashimoto polega na suplementacji hormonalnej w postaci L-tyroksyny – pacjent musi przyjmować syntetyczną tyroksynę codzienne na czczo, ok. 30-60 minut przed śniadaniem, w stopniowo wzrastającej dawce aż do osiągnięcia tej optymalnej.

Na wchłanianie i metabolizm lewotyroksyny mogą wpływać także inne leki – żelazo, preparaty wapnia, sulfonylomocznik, IPP, preparaty glinu, związki wiążące fosforany, a także stany zapalne jelit. Brak jest leczenia przyczynowego choroby Hashimoto.

Dieta w chorobie Hashimoto

Głównym problemem pacjentów z chorobą Hashimoto jest zazwyczaj nadmierne tycie. Jednak wprowadzenie restrykcyjnych diet, często ubogich w wiele wartości odżywczych, może nasilić chorobę.

Dieta w Hashimoto powinna dostarczyć przede wszystkim odpowiednią podaż jodu i białka (m.in. fenyloalaniny), potrzebnych do produkcji hormonów tarczycy.

Dyskusyjne jest także białko sojowe – z jednej strony jest dobrym źródłem tyroksyny, a z drugiej zmniejsza wchłanianie L-tyroksyny i ma działanie wolotwórcze. 

Osoby z chorobą Hashimoto powinny spożywać składniki bogate w selen, antyoksydanty (flawonoidy, wit. A, E, C), a unikać nadmiernego spożywania tzw. goitrogennych produktów (brokuły, kalafior, kapusta, brukselka, maniok, groch, fasola, orzeszki ziemne), które hamują produkcję i transport hormonów T3 i T4. 

Choroba Hashimoto a ciąża

Każda kobieta planująca ciążę powinna mieć skontrolowane stężenie TSH. Jeśli poziom TSH wynosi >2,5mIU/ml , należy oznaczyć również przeciwciała anty-TPO. Dotyczy to szczególnie osób z grup ryzyka, m.in:

• wcześniejsze poronienia,
• porody przedwczesne,
• inne choroby autoimmunizacyjne,
• dodatni wywiad rodzinny,
• obraz USG tarczycy sugerujący zapalenie autoimmunizacyjne,
• leczenie niepłodności.

Hormony tarczycy są dostarczane dziecku w trakcie całej ciąży, płód zaczyna produkować własną tyroksynę w większej ilości ok. 18-20 tygodnia ciąży, jest ona potrzebna do jego prawidłowego rozwoju. Dzieci matek z nieleczoną niedoczynnością tarczycy często rodzą się z mniejszą masą ciała, mają niższy iloraz inteligencji, występują u nich zaburzenia oddychania, gorsze funkcje poznawcze. Dlatego bardzo ważne jest podawanie substytucyjnie L-tyroksyny i wyrównanie TSH. W trakcie ciąży zalecana jest także suplementacja jodu w dawce 150 uq dziennie. 

Choroba Hashimoto – najczęściej zadawane pytania

Co warto włączyć do diety, chorując na Hashimoto?

Najbardziej udokumentowanym modelem żywienia w Hashimoto jest dieta przeciwzapalna, oparta na zasadach diety śródziemnomorskiej. Warto zadbać o odpowiednią podaż:

• antyoksydantów (np. warzywa i owoce, szczególnie jagodowe),
• zdrowych tłuszczów (np. tłuste ryby morskie, oliwa z oliwek, orzechy czy olej lniany),
• pełnowartościowego białka.

Korzystne może być również wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym, co pomaga utrzymać stabilny poziom glukozy we krwi i wspiera prawidłową wrażliwość insulinową.

Czy w chorobie Hashimoto można suplementować selen?

W przypadku Hashimoto badano m.in. suplementację selenem oraz mio-inozytolem. Selen jest składnikiem enzymów uczestniczących w metabolizmie hormonów tarczycy, w tym w przekształcaniu ft4 do aktywnego ft3. Niektóre badania pokazują, że jego suplementacja może obniżać stężenie przeciwciał przeciwtarczycowych (zwłaszcza anty-TPO) i niekiedy poprawiać wybrane parametry laboratoryjne. Obecnie jednak rutynowa suplementacja selenu nie jest zalecana wszystkim pacjentom z Hashimoto i powinna być rozważana indywidualnie, szczególnie w przypadku stwierdzonego niedoboru. Mio-inozytol może poprawiać wrażliwość komórek na TSH i w niektórych badaniach wykazywał korzystny wpływ na parametry czynności tarczycy, zwłaszcza w połączeniu z selenem.