Selen – właściwości, niedobór. Suplementacja selenem a zdrowa tarczyca - portal DOZ.pl
Produklty leżące na stole bogate w selen
Alicja Świątek

Selen – właściwości, niedobór. Suplementacja selenem a zdrowa tarczyca

Selen jest mikroelementem, którego niewielka dawka jest niezbędna dla zachowania dobrego zdrowia. Zbyt niski poziom selenu może przyczyniać się do  niepłodności, wypadania włosów, osłabienia koncentracji oraz nieprawidłowego funkcjonowania mięśni i układu odpornościowego. Specjaliści wskazują, że optymalny poziom selenu jest bardzo niski i łatwo go przekroczyć. Z tego powodu nie zaleca się rozpoczęcia suplementacji selenu bez wcześniejszego badania poziomu tego pierwiastka w organizmie.

Selen stanowi kluczowy pierwiastek dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Jest jednym z elementów budulcowych aminokwasów:  selenocysteiny oraz selenometioniny. Naukowcy prowadzą badania nad jego wpływem w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób tarczycy, Alzheimera, Parkinsona i nowotworów. Jednakże warto pamiętać, że nadmiar tego pierwiastka jest toksyczny.

Selen – właściwości i źródła w pożywieniu

Selen jest mikroelementem, którego niewielka dawka jest niezbędna dla zachowania dobrego zdrowia. Jest składnikiem dwóch ważnych aminokwasów: selenocysteiny oraz selenometioniny, które są niezbędne do syntezy istotnych enzymów o właściwościach antyoksydacyjnych (peroksydazy glutationowej oraz reduktazy tioredoksynowej). Selen wpływa korzystnie na wytwarzanie limfocytów T i B oraz makrofagów, a tym samym funkcjonowanie układu odpornościowego.

Doniesienia naukowe wskazują, że selen może wspomóc odpowiedź immunologiczną, terapię przeciwnowotworową, a także leczenie chorób neurodegeneracyjnych. Pełni istotną rolę w prawidłowym działaniu tarczycy.

Wpływa na wytwarzanie hormonów FT3 (trijodotyroksyna), na regulację poziomu przeciwciał antytarczycowych (antyTPO) u chorych na autoimmunologiczną niedoczynność tarczycy. Podstawowym źródłem selenu w pożywieniu są mięso, ryby oraz produkty zbożowe. Jednak największa zawartość pierwiastka występuje w orzechach brazylijskich.   

Dowiedz się więcej o tym, jakie są wskazania do badania poziomu FT3 oraz jak interpretować wyniki trijodotyroksyny

Niedobór selenu – przyczyny i objawy

Niedobór selenu może prowadzić do licznych zaburzeń w organizmie. Niedostateczny poziom tego pierwiastka może przyczyniać się do  niepłodności, wypadania włosów, osłabienia koncentracji, czyli tzw. mgły mózgowej, nieprawidłowego funkcjonowania mięśni i układu odpornościowego. Długotrwały, obniżony poziom tego pierwiastka może przyczyniać się do nieprawidłowego działania tarczycy i chorób z tym związanych (Hashimoto, niedoczynność tarczycy) oraz zwiększonego ryzyka zachorowania na choroby cywilizacyjne (choroby serca, cukrzyca), nowotwory i choroby autoimmunologiczne (RZS). W bardzo rzadkich przypadkach może dojść do wystąpienia choroby Keshan (kardiomiopatia, endemiczna choroba mięśnia sercowego) lub Kaszina-Beka (choroba kostno-stawowego występująca w Chinach, Tybecie i Syberii).

Polecane dla Ciebie

Nadmiar selenu – przyczyny i objawy

Selen spożywany w nadmiarze jest toksyczny i może prowadzić do rozwoju choroby – selenozy. Schorzenie to objawia się nudnościami, biegunką, zmęczeniem, bólem stawów, zwiększoną łamliwością paznokci oraz wypadaniem włosów.  Zbyt duża podaż selenu może także przyczynić się do rozwoju cukrzycy typu II oraz indukować stres oksydacyjny w komórkach. Większość działań niepożądanych wynikających z nadmiernej suplementacji selenu zanika w niedługim czasie po zaprzestaniu przyjmowania syntetycznych postaci.

Selen a tarczyca

Selen pełni istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, która jest jednym z narządów o największej jego zawartości. To kluczowy element w procesie wytwarzania hormonu tarczycy - trójjodotyroniny (T3), a podczas jego niedoboru dochodzi do upośledzenia metabolizmu jodu. Doniesienia naukowe wskazują na znaczącą korelację pomiędzy niskim poziomem selenu a występowaniem chorób tarczycy. Dowiedziono również, że zapewnienie właściwego poziomu selenu sprzyja obniżeniu ilości przeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) u osób z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy.

W chorobie Hashimoto selen wspomaga zmniejszenie wydzielania substancji prozapalnych. Pomimo tak obiecujących wyników w stosunku do chorób tarczycy, nie należy rozpoczynać suplementacji selenu bez wcześniejszego badania poziomu tego pierwiastka w organizmie. Optymalny poziom selenu jest bardzo niski i łatwo go przekroczyć. Jeśli stwierdzony jest niedobór tego pierwiastka, należy udać się na konsultację lekarską, na której zostanie właściwe dawkowaniu preparatu z selenem. Zaleca się wówczas przyjmowanie selenu rano i po posiłku. Bardzo istotne jest  z zachowaniem odstępu od leków na tarczycę, które przyjmuje się rano, na czczo.

Sprawdź, jakie suplementy diety z selenem w tabletkach i kapsułkach znajdziesz na DOZ.pl

Selen a nowotwory

Badania naukowe wykazały zależność pomiędzy spożywaniem dużej ilości selenu a mniejszym ryzykiem pojawienia się niektórych typów nowotworów. Dotyczy to zwłaszcza raka prostaty, pęcherza moczowego, płuc i układu pokarmowego. Zauważono również, że na terenach, na których gleba bogata jest w selen, występuje niższa umieralność z powodu chorób nowotworowych (przede wszystkim w wyniku raka płuc, układu pokarmowego, pęcherza moczowego, piersi, jajników, szyjki macicy) niż w regionach, w których gleba jest uboga w ten pierwiastek.

Selen a choroba Alzheimera i Parkinsona

Korzystne właściwości selenu na układ nerwowy związane są z jego aktywnością antyoksydacyjną. Selen ogranicza odkładanie się pozakomórkowych płytek β-amyloidowych w mózgowiu, które są jednym z czynników odpowiedzialnych za powstawanie demencji oraz choroby Alzheimera. Dowiedziono również, że pierwiastek wykazuje działanie protekcyjne w stosunku do neuronów, poprzez ograniczenie niekorzystnego wpływu produktów peroksydacji lipidów. W badaniach na zwierzętach wykazano, że selen przeciwdziała wystąpieniu choroby Parkinsona oraz wspomaga jej leczenie. Następuje to poprzez hamowanie procesu spowolnienia ruchowego oraz zmniejszenie uszkodzenia DNA białych krwinek.

Selen a astma oskrzelowa

Naukowcy zaobserwowali, że częstym zjawiskiem u osób chorujących na astmę oskrzelową jest obniżony poziom selenu. Jednak przeprowadzone w tym kierunku badania, nie potwierdziły hipotezy, aby suplementacja selenu zmniejszała objawy astmy.

Suplementacja selenu

W preparatach aptecznych selen występuje w postaci organicznej i nieorganicznej. Formy organiczne wchłaniają się w ok. 85–90% w jelitach, natomiast nieorganiczne w 10%. Najlepiej przyswajalną formą selenu jest selenocysteina. Równie dobrze przyswajalną postacią jest selenometionina, głównie w tej formie selen występuje naturalnie w żywności. Według zaleceń EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) zalecane dzienne spożycie selenu dla osoby dorosłej to 70 ug. Selen warto przyjmować z białkami i ich pochodnymi (jak metionina), witaminami A i E, które zwiększają jego wchłanianie w organizmie. Nie należy łączyć selenu z cynkiem, ponieważ stosowane jednocześnie znoszą swoje działanie. Zaleca się przyjmowanie cynku w porze porannej po jedzeniu bogatym w witaminy A i E.

Warto zachować ostrożność stosując jednocześnie selen i leki o działaniu przeciwzakrzepowym, jak klopidogrel, warfaryna, heparyna, aspiryna. Pierwiastek w połączeniu z wymienionymi lekami może nasilać ryzyko krwawień.

  1. B. Klecha, B. Bukowska, Selen w organizmie człowieka – charakterystyka pierwiastka i potencjalne zastosowanie terapeutyczne, ptfarm.pl [online] https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2016/Nr%204/Bromatologia%204_2016%20s%20818-829(1).pdf, [dostęp:] 10.02.2022 r.
  2. M. Ratajczak, M. Gietka-Czernel, Rola selenu w organizmie człowieka, „pnmedycznych.pl” [online]http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2017/01/pnm_2016_12_929-933.pdf, [dostęp:] 10.02.2022 r.
  3. J. Kryczyk, P. Zagrodzki, Selen w chorobie Gravesa-Basedowa, „phmd.pl” [online],  http://31.186.81.235:8080/api/files/view/29128.pdf, [dostęp:] 10.02.2022 r.
  4. P.Zagrodzki,  Selen, a układ odpornościowy, „phmd.pl” [online], https://phmd.pl/resources/html/article/details?id=6394&language=pl, [dostęp:] 10.02.2022 r.
  5. D. Filipowicz, Wpływ zaopatrzenia w selen i jod na przebieg ciąży oraz stan noworodków u pacjentek z przewlekłym autoimmunizacyjnym zapaleniem tarczycy, „projekty.ncn.gov.pl” [online],  https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/448345-pl.pdf, [dostęp:] 10.02.2022 r.
  6. K. Socha i in., Nawyki żywieniowe a stężenie selenu w surowicy u pacjentów z chorobą Hashimoto, „phie.pl” [online],  http://www.phie.pl/pdf/phe-2012/phe-2012-4-824.pdf, [dostęp:] 10.02.2022 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ocet jabłkowy – właściwości i zastosowanie. Czy warto go pić?

    Ocet jabłkowy wydaje się być remedium na wiele dolegliwości, ale czy słusznie? Jakie właściwości ma ocet jabłkowy i jak samodzielnie przygotować go w domu? Jak go mądrze stosować? Podpowiadamy.

  • „Spalacze tłuszczu” – garcinia cambogia – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Tamaryndowiec malabarski a proces odchudzania?

    Garcinia cambogia to suplement diety, który przez wielu określany jest mianem preparatu ułatwiającego odchudzanie. Występuje zarówno w postaci tabletek, kapsułek, ekstraktów, jak i herbat ziołowych. Jej wpływ na odchudzanie opiera się przede wszystkim na obniżeniu poziomu cholesterolu, zmniejszeniu apetytu i podwyższeniu temperatury ciała. Udowodniono, że efekt termogeniczny sprzyja procesowi spalania tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że garcinia cambogia może jedynie wspomóc proces odchudzania, który powinien być oparty na konsekwentnej samodyscyplinie, ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększonej ilości aktywności fizycznej. Który suplement z tamaryndowca malabarskiego wybrać, czy osoby chore na cukrzycę mogą przyjmować garcinia cambogia i czy suplementacja tym „spalaczem tłuszczu" ma jakieś skutki uboczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Repelenty – rodzaje. Jak stosować środki odstraszające owady?

    Ukąszenia owadów często skutkują miejscowym obrzękiem, świądem oraz bólem, które przeważnie – w przypadku braku uczulenia – dość szybko ustępują. Wiele zwierząt przenosi jednak poważne schorzenia, takie jak borelioza, dlatego w celu ochrony ludzkiego zdrowia powinno stosować się środki zapobiegawcze – repelenty. Jakie rodzaje środków na komary i kleszcze są najskuteczniejsze?

  • Czy to prawda, że woda utleniona może utrudniać gojenie ran?

    Woda utleniona, czyli inaczej nadtlenek wodoru, stosuje się najczęściej w postaci 3% roztworu. Ma ona głównie właściwości bakteriobójcze, oczyszczające rany i zmiękczające strupy. Wskazaniem do zastosowania wody utlenionej mogą być także m.in. łagodne infekcje jamy ustnej i gardła. Jak właściwie stosować wodę utlenioną, czy można nią wybielać zęby i czyścić uszy?

  • Olejek THC – co należy o nim wiedzieć?

    Marihuana medyczna w formie ekstraktu olejowego to stosunkowo nowa metoda wykorzystywana w terapii wielu schorzeń. Olejek THC używa się jako surowiec do wytwarzania leków recepturowych dostępnych na receptę. Jakie właściwości ma olejek THC?

  • Kwas borowy (borny) – właściwości, zastosowanie, szkodliwość

    Kwas borowy to związek chemiczny posiadający bardzo szerokie zastosowanie – i to zarówno w przemyśle, jak i do indywidualnego użytku. Jego właściwości sprawiają, że warto zainteresować się tym kwasem, ale również mieć wiedzę, kto nie powinien stosować kwasu bornego.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij