Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy
Katarzyna Makos

Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy

Terminem wole określa się nieprawidłowe powiększenie tarczycy. Może ono oznaczać niedoczynność tarczycy, schorzenie autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa, lecz może również świadczyć o niedoborze jodu  czy niektórych witamin i minerałów (selenu, żelaza, witaminy A). Jakie rodzaje wola tarczycy się wyróżnia? Czym jest wole guzkowe? 

Czym jest wole tarczycy? Powiększona tarczyca – klasyfikacja WHO

Wolem tarczycy określa się powiększenie objętościowe tarczycy (u kobiet >20 ml, u mężczyzn >25 ml, u dzieci – w zależności od wieku i płci). Częściej obserwowane jest ono u płci żeńskiej. 

Definicja wola, oprócz powiększenia tarczycy, może także obejmować także: ektopię tarczycy (brak tarczycy w typowej lokalizacji i występowanie tkanki tarczycy w niefizjologicznym miejscu, np. wole językowe), odszczepienie tarczycy (tkanka gruczołowa obecna zarówno w typowej i niefizjologicznej lokalizacji, np. wole zamostkowe, wole śródpiersiowe) oraz występowanie guzków tarczycy (>1 cm w USG lub wyczuwalnych palpacyjnie). 

Klasyfikacja WHO pod względem wielkości wola w badaniu przedmiotowym wyróżnia 3 stopnie:

  • 0 – brak wola
  • 1 – przy zwykłym ułożeniu głowy wole jest niewidoczne, ale jest wyczuwalne w badaniu palpacyjnym,
  • 2 – wole widoczne przy zwykłym ułożeniu głowy.

Wole tarczycy – co może oznaczać?

Istnieje kilka mechanizmów prowadzących do powstania wola tarczycy. Przerost komórek może wystąpić na skutek stymulacji TSH (hormon tyreotropowy produkowany przez przysadkę, pobudzający komórki tarczycy do produkcji hormonów) – pod wpływem miejscowych czynników wzrostu (EGF, IGF) dochodzi do zwiększenia liczby tyreocytów (komórek tkanki gruczołowej tarczycy). Wytworzeniu wola sprzyja także zmniejszenie się czynnika TGFβ mającego działanie antyproliferacyjne. Ma to najczęściej związek z niedoborem jodu. Działanie wolotwórcze ma również nadmiar jodu, substancje goitrogenne w żywności i środowisku (naturalnie występujące w roślinach flawonoidy i glikozylany, zanieczyszczenia tiocyjankami, nadchloranami itp.), a także promieniowanie jonizujące (po radioterapii okolic szyi i głowy). 

Powstawaniu wola sprzyja niedobór selenu, żelaza, witaminy A. Powiększenie tarczycy może występować w przebiegu chorób autoimmunologicznych: w chorobie Hashimoto rolę odgrywa głównie zwiększone stężenie TSH, a w chorobie Gravesa-Basedowa pod wpływem działania autoprzeciwciał dochodzi do pobudzenia tyreocytów do wzrostu. Rodzinne występowanie wola może wskazywać na przyczynę genetyczną.

Wole tarczycy – rodzaje

Wole tarczycowe – częstość występowania

Ze względu na częstość występowania wola w populacji dzieli się je na:

  • endemiczne – wole u >10% ludności danego obszaru lub u dzieci 6-14 r.ż. >5 % ,
  • sporadyczne – <10% populacji osób dorosłych zaopatrzonych w jod lub z częstością występowania wola u dzieci 6-14 r.ż. <5%.

Wole tarczycy – budowa

Ze względu na budowę wyróżnia się: 

  • wole proste (miąższowe, rozlane) – tarczyca powiększona jest równomiernie; powstaje najczęściej na tle niedoboru jodu oraz chorób autoimmunologicznych,
  • wole guzkowe – występują ogniskowe zaburzenia w budowie w postaci guzków (rozrost, zwłóknienie, zwyrodnienie); na obszarach dotkniętych w przeszłości niedoborem jodu może rozwinąć się z wola rozlanego.

Wole tarczycy – czynność hormonalna

Ze względu na czynność hormonalną wyróżnia się:

  • wole nadczynne (wole toksyczne) – zmianom morfologicznym tarczycy towarzyszą zaburzenia produkcji hormonów w postaci nadmiaru tyroksyny i trijodotyroniny. Rozwija się powoli, w ciągu kilkunastu lat z wola prostego (niedobór jodu) przez wole guzkowe nietoksyczne do wola guzkowego toksycznego, może też wystąpić w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa; początkowo wole nadczynne może być skąpoobjawowe, a do nagłego wzrostu nadprodukcji hormonów dochodzi pod wpływem podania dużej dawki jodu (np. w środkach kontrastowych, amiodaronie),
  • wole obojętne (nietoksyczne) – najczęstsza postać początkowa wola, tarczyca jest w stanie eutyreozy – poziom T3 i T4, a także TSH są w normie,
  • wole niedoczynne – współtowarzyszy mu niedobór hormonów tarczycy, występuje rzadko. 

Wole tarczycy – objawy towarzyszące powiększeniu tarczycy

Objawy współtowarzyszące wolom tarczycy zależą od ich wielkości (objawy miejscowe) i czynności hormonalnej tkanki gruczołowej. W przypadku dużego wola może występować ucisk na drogi oddechowe i przełyk, powodując duszność, świsty oddechowe, kaszel, chrypkę, zaburzenia połykania. Przy masywnym powiększeniu tarczycy może pojawić się zespół żyły górnej (zaburzenie spływu żylnego: poszerzenie naczyń żylnych powyżej szyi, z towarzyszącym zaczerwienieniem i obrzękiem twarzy), co sprzyja zakrzepicy. W przypadku nadczynnego wola będą występować objawy nadczynności tarczycy (tachykardia, nerwowość, nadpotliwość, nadciśnienie tętnicze, uczucie gorąca, spadek masy ciała).

Wole tarczycy – diagnostyka

Podstawowym obrazowym badaniem diagnostycznym jest USG tarczycy. Pozwala ono na dokładne określenie wielkości tarczycy, położenia i struktury tkanki gruczołowej oraz wykrycie zmian ogniskowych. Inne badania obrazowe, przydatne np. w przypadku wola zamostkowego, to tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Do oceny czynnościowej gruczołu wykorzystywana jest scyntygrafia, w której określa się wychwyt radioznacznika przez komórki tarczycy. Jest to bardzo przydatne w przypadku podejrzenia wola zamostkowego, guzków autonomicznych z eutyreozą, ektopii lub odszczepów tkanki tarczycy. 

W każdym przypadku wola konieczne jest wykonanie badań laboratoryjnych pod kątem czynności wydzielniczej (TSH, T3 i T4), a przy podejrzeniu chorób autoimmunologicznych oznacza się przeciwciała anty-Tg, anty-TPO, anty-TSHR. Zmiany guzkowe ocenia się w biopsji cienkoigłowej.

Wole tarczycy – leczenie 

Konieczność leczenia i rodzaj wdrożonej terapii uzależnione są od typu wola, jego rozmiaru i przyczyny jego powstania. Wole miąższowe obojętne najczęściej nie wymaga leczenia. W większości przypadków spowodowane jest niedoborem jodu – skuteczna zatem będzie w tym przypadku suplementacja jodu, często w skojarzeniu z L-tyroksyną. W wolu guzkowym nietoksycznym leczenie jodem jest niezalecane, ponieważ może wyidukować nadczynność tarczycy. W przypadku wola nadczynnego (np. w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa) stosuje się tyreostatyki, ale mogą one przejściowo, na skutek supresji tarczycy, powodować wzrost TSH i powiększenie się wola. 

Zabieg chirurgiczny konieczny jest w sytuacji istotnego ucisku na drogi oddechowe, który zagraża życiu pacjenta, w przypadku braku efektu po leczeniu farmakologicznym, przy podejrzeniu nowotworu lub pojawieniu się zmian guzkowych. Zazwyczaj jest to wycięcie subtotalne (z pozostawieniem ok. 10 g miąższu tarczycy). Jeśli operacja jest niemożliwa lub wole nawraca, włącza się leczenie jodem promieniotwórczym, które zmniejsza wole średnio o 30-60%. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból biodra – przyczyny, diagnostyka, leczenie bólu stawu biodrowego. Ćwiczenia na biodra

    Ból biodra może dotknąć osoby w każdym wieku, nie tylko seniorów. Przyczynami bólu stawu biodrowego mogą być zmiany zwyrodnieniowe, ale także urazy czy rwa kulszowa. Często bólom bioder towarzyszy uczucie trzaskania bądź przeskakiwania biodra (tzw. zespół trzaskającego biodra). Leczenie bolącego biodra opiera się przede wszystkim na fizjoterapii – odpowiednio dobranych zabiegach fizykoterapeutycznych i ćwiczeniach, część z nich można wykonywać także w domu. Rzadziej stosuje się leczenie operacyjne w postaci wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego.

  • PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego) – jak sobie z nim radzić?

    Co miesiąc powtarza się niemal ten sam scenariusz – dopada Cię huśtawka nastrojów, nie możesz się skoncentrować, przybierasz na wadze nawet do 3 kg, czujesz się opuchnięta, piersi sprawiają Ci ból, nie możesz spać, masz migrenę, nudności, zaparcia lub biegunkę, a twarz i dekolt pokrywają się wypryskami? To tylko część z ponad 100 objawów, które  świadczą o zespole napięcia przedmiesiączkowego, czyli PMS. Jak złagodzić jego objawy?

  • Katar sienny – jak się objawia i jakie są sposoby na alergiczny nieżyt nosa?

    Katar sienny, zwany też katarem alergicznym, to zmora uczuleniowców. Jego objawy to nie tylko cieknąca, bezbarwna wydzielina z nosa czy świąd i zaczerwienienie nosa. Katar może odbijać się na naszym samopoczuciu, jakości snu, powodować bóle głowy lub gorączkę. Czy istnieje domowy sposób na katar alergiczny? Jak go wyleczyć i ile trwa? Kiedy z katarem siennym pójść do lekarza? 

  • Chromanie przestankowe – przyczyny, diagnostyka, leczenie i rehabilitacja

    Chromanie przestankowe to nie jednostka chorobowa, a objaw zwężenia bądź niedrożności tętnic spowodowany najczęściej nasiloną miażdżycą. Chromanie przestankowe charakteryzuje się pojawianiem się silnego bólu kończyn dolnych oraz drętwieniem nóg podczas marszu. Dolegliwości ustępują w momencie zatrzymania i chwilowego odpoczynku. Jak wygląda diagnostyka i leczenie chromania przestankowego?

  • Światłowstręt – na czym polega i o czym świadczy? Co robić, gdy się pojawi?

    Światłowstręt jest objawem polegającym na odczuciu bólu i pieczenia oczu podczas patrzenia na źródła światła lub przebywania w nasłonecznionych pomieszczeniach. Światłowstręt nie jest odrębną jednostką chorobową, a objawem choroby, dlatego postępowanie zależne jest od przyczyny nadwrażliwości na światło. Wśród najczęstszych przyczyn światłowstrętu wymienia się zapalenie spojówek, migrenę oraz infekcje wirusowe.  

  • Bóle miednicy – przyczyny, diagnostyka, leczenie bólu miednicy

    Przyczyn bólu miednicy może być wiele, inne z nich będą dotyczyły kobiet, inne mężczyzn. Wśród kobiecych przyczyn zespołu bólowego miednicy mniejszej znajdują się przede wszystkim czynniki i schorzenia ginekologiczne oraz choroby układu moczowego, m.in. endometrioza, mięśniaki macicy, zapalenie pęcherza moczowego. U mężczyzn najczęstszą przyczyną dolegliwości w okolicy miednicy są natomiast choroby gruczołu krokowego oraz układu pokarmowego, np. zaparcia czy IBS. 

  • Rumień wędrujący – jak go rozpoznać? Diagnostyka i leczenie rumienia po kleszczu

    Rumień wędrujący (łac. erythema migrans) to charakterystyczna wysypka skórna pojawiająca się jako objaw wczesnego stadium boreliozy. Rumień po ukłuciu kleszcza ma kolisty kształt, wędruje, stopniowo się powiększając (przypomina tarczę strzelniczą – pomiędzy jego centrum a okręgiem zewnętrznym pojawia się blada obręcz). Rumień wędrujący jest widoczny średnio od 1 do 3 tygodni od ukąszenia u ok. 80 % chorych na boreliozę. Jak odróżnić go od reakcji alergicznej? Jak długo utrzymuje się rumień wędrujący?

  • Zaburzenia równowagi – najczęstsze przyczyny, diagnostyka i leczenie zachwiań równowagi

    Przyczyn zaburzeń równowagi może być wiele, najczęściej są to schorzenia neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, laryngologiczne, np. choroba Meniere'a czy też zaburzenia psychiczne, m.in. nerwica. Problemy z zachowaniem równowagi mogą również pojawić się w przebiegu chorób kardiologicznych, migreny, cukrzycy, a także jako skutek zatrucia alkoholem bądź lekami. Ponieważ zaburzenia stabilności ciała mogą zwiastować również stany zagrażające życiu, takie jak guz mózgu czy udar, w przypadku nasilonych dolegliwości zawsze należy zasięgnąć porady lekarskiej. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij