Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy
Katarzyna Makos

Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy

Terminem wole określa się nieprawidłowe powiększenie tarczycy. Może ono oznaczać niedoczynność tarczycy, schorzenie autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa, lecz może również świadczyć o niedoborze jodu  czy niektórych witamin i minerałów (selenu, żelaza, witaminy A). Jakie rodzaje wola tarczycy się wyróżnia? Czym jest wole guzkowe? 

Czym jest wole tarczycy? Powiększona tarczyca – klasyfikacja WHO

Wolem tarczycy określa się powiększenie objętościowe tarczycy (u kobiet >20 ml, u mężczyzn >25 ml, u dzieci – w zależności od wieku i płci). Częściej obserwowane jest ono u płci żeńskiej. 

Definicja wola, oprócz powiększenia tarczycy, może także obejmować także: ektopię tarczycy (brak tarczycy w typowej lokalizacji i występowanie tkanki tarczycy w niefizjologicznym miejscu, np. wole językowe), odszczepienie tarczycy (tkanka gruczołowa obecna zarówno w typowej i niefizjologicznej lokalizacji, np. wole zamostkowe, wole śródpiersiowe) oraz występowanie guzków tarczycy (>1 cm w USG lub wyczuwalnych palpacyjnie). 

Klasyfikacja WHO pod względem wielkości wola w badaniu przedmiotowym wyróżnia 3 stopnie:

  • 0 – brak wola
  • 1 – przy zwykłym ułożeniu głowy wole jest niewidoczne, ale jest wyczuwalne w badaniu palpacyjnym,
  • 2 – wole widoczne przy zwykłym ułożeniu głowy.

Wole tarczycy – co może oznaczać?

Istnieje kilka mechanizmów prowadzących do powstania wola tarczycy. Przerost komórek może wystąpić na skutek stymulacji TSH (hormon tyreotropowy produkowany przez przysadkę, pobudzający komórki tarczycy do produkcji hormonów) – pod wpływem miejscowych czynników wzrostu (EGF, IGF) dochodzi do zwiększenia liczby tyreocytów (komórek tkanki gruczołowej tarczycy). Wytworzeniu wola sprzyja także zmniejszenie się czynnika TGFβ mającego działanie antyproliferacyjne. Ma to najczęściej związek z niedoborem jodu. Działanie wolotwórcze ma również nadmiar jodu, substancje goitrogenne w żywności i środowisku (naturalnie występujące w roślinach flawonoidy i glikozylany, zanieczyszczenia tiocyjankami, nadchloranami itp.), a także promieniowanie jonizujące (po radioterapii okolic szyi i głowy). 

Powstawaniu wola sprzyja niedobór selenu, żelaza, witaminy A. Powiększenie tarczycy może występować w przebiegu chorób autoimmunologicznych: w chorobie Hashimoto rolę odgrywa głównie zwiększone stężenie TSH, a w chorobie Gravesa-Basedowa pod wpływem działania autoprzeciwciał dochodzi do pobudzenia tyreocytów do wzrostu. Rodzinne występowanie wola może wskazywać na przyczynę genetyczną.

Wole tarczycy – rodzaje

Wole tarczycowe – częstość występowania

Ze względu na częstość występowania wola w populacji dzieli się je na:

  • endemiczne – wole u >10% ludności danego obszaru lub u dzieci 6-14 r.ż. >5 % ,
  • sporadyczne – <10% populacji osób dorosłych zaopatrzonych w jod lub z częstością występowania wola u dzieci 6-14 r.ż. <5%.

Wole tarczycy – budowa

Ze względu na budowę wyróżnia się: 

  • wole proste (miąższowe, rozlane) – tarczyca powiększona jest równomiernie; powstaje najczęściej na tle niedoboru jodu oraz chorób autoimmunologicznych,
  • wole guzkowe – występują ogniskowe zaburzenia w budowie w postaci guzków (rozrost, zwłóknienie, zwyrodnienie); na obszarach dotkniętych w przeszłości niedoborem jodu może rozwinąć się z wola rozlanego.

Wole tarczycy – czynność hormonalna

Ze względu na czynność hormonalną wyróżnia się:

  • wole nadczynne (wole toksyczne) – zmianom morfologicznym tarczycy towarzyszą zaburzenia produkcji hormonów w postaci nadmiaru tyroksyny i trijodotyroniny. Rozwija się powoli, w ciągu kilkunastu lat z wola prostego (niedobór jodu) przez wole guzkowe nietoksyczne do wola guzkowego toksycznego, może też wystąpić w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa; początkowo wole nadczynne może być skąpoobjawowe, a do nagłego wzrostu nadprodukcji hormonów dochodzi pod wpływem podania dużej dawki jodu (np. w środkach kontrastowych, amiodaronie),
  • wole obojętne (nietoksyczne) – najczęstsza postać początkowa wola, tarczyca jest w stanie eutyreozy – poziom T3 i T4, a także TSH są w normie,
  • wole niedoczynne – współtowarzyszy mu niedobór hormonów tarczycy, występuje rzadko. 

Wole tarczycy – objawy towarzyszące powiększeniu tarczycy

Objawy współtowarzyszące wolom tarczycy zależą od ich wielkości (objawy miejscowe) i czynności hormonalnej tkanki gruczołowej. W przypadku dużego wola może występować ucisk na drogi oddechowe i przełyk, powodując duszność, świsty oddechowe, kaszel, chrypkę, zaburzenia połykania. Przy masywnym powiększeniu tarczycy może pojawić się zespół żyły górnej (zaburzenie spływu żylnego: poszerzenie naczyń żylnych powyżej szyi, z towarzyszącym zaczerwienieniem i obrzękiem twarzy), co sprzyja zakrzepicy. W przypadku nadczynnego wola będą występować objawy nadczynności tarczycy (tachykardia, nerwowość, nadpotliwość, nadciśnienie tętnicze, uczucie gorąca, spadek masy ciała).

Wole tarczycy – diagnostyka

Podstawowym obrazowym badaniem diagnostycznym jest USG tarczycy. Pozwala ono na dokładne określenie wielkości tarczycy, położenia i struktury tkanki gruczołowej oraz wykrycie zmian ogniskowych. Inne badania obrazowe, przydatne np. w przypadku wola zamostkowego, to tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Do oceny czynnościowej gruczołu wykorzystywana jest scyntygrafia, w której określa się wychwyt radioznacznika przez komórki tarczycy. Jest to bardzo przydatne w przypadku podejrzenia wola zamostkowego, guzków autonomicznych z eutyreozą, ektopii lub odszczepów tkanki tarczycy. 

W każdym przypadku wola konieczne jest wykonanie badań laboratoryjnych pod kątem czynności wydzielniczej (TSH, T3 i T4), a przy podejrzeniu chorób autoimmunologicznych oznacza się przeciwciała anty-Tg, anty-TPO, anty-TSHR. Zmiany guzkowe ocenia się w biopsji cienkoigłowej.

Wole tarczycy – leczenie 

Konieczność leczenia i rodzaj wdrożonej terapii uzależnione są od typu wola, jego rozmiaru i przyczyny jego powstania. Wole miąższowe obojętne najczęściej nie wymaga leczenia. W większości przypadków spowodowane jest niedoborem jodu – skuteczna zatem będzie w tym przypadku suplementacja jodu, często w skojarzeniu z L-tyroksyną. W wolu guzkowym nietoksycznym leczenie jodem jest niezalecane, ponieważ może wyidukować nadczynność tarczycy. W przypadku wola nadczynnego (np. w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa) stosuje się tyreostatyki, ale mogą one przejściowo, na skutek supresji tarczycy, powodować wzrost TSH i powiększenie się wola. 

Zabieg chirurgiczny konieczny jest w sytuacji istotnego ucisku na drogi oddechowe, który zagraża życiu pacjenta, w przypadku braku efektu po leczeniu farmakologicznym, przy podejrzeniu nowotworu lub pojawieniu się zmian guzkowych. Zazwyczaj jest to wycięcie subtotalne (z pozostawieniem ok. 10 g miąższu tarczycy). Jeśli operacja jest niemożliwa lub wole nawraca, włącza się leczenie jodem promieniotwórczym, które zmniejsza wole średnio o 30-60%. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból stopy – przyczyny, leczenie, ćwiczenia na ból śródstopia

    Ból stopy to dolegliwość, która może mieć rozmaite przyczyny. Ból stóp może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, wielogodzinnej pracy w pozycji stojącej, ale także jako objaw poważnych chorób, takich jak cukrzyca, dna moczanowa czy nerwiak Mortona. Sprawdź, jak diagnozuje się ból stóp, jak wygląda leczenie? Poznaj ćwiczenia na bolące stopy.

  • Ból szyi – przyczyny, diagnostyka, leczenie, ćwiczenia

    Ból szyi to częsta dolegliwość, która dotyka dużą grupę osób. Przyczyny bolącej szyi mogą być różne, od przeciążenia i napięcia mięśni, spowodowanego np. wielogodzinną pracą przed komputerem przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i urazy odcinka szyjnego kręgosłupa aż po nowotwór. Sprawdź, jak przebiega diagnostyka bólów szyi, w jaki sposób się je leczy oraz jakie ćwiczenia można zastosować, by złagodzić dolegliwości. 

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Ból brzucha z lewej strony – co może oznaczać?

    Ból brzucha po lewej stronie może być wywołany przez chwilową niedyspozycję, ale jest także objawem poważnych chorób układu pokarmowego czy moczowego. Jakim schorzeniom towarzyszy? 

  • Mioklonie – przyczyny i leczenie mimowolnych skurczów mięśni

    Mioklonie (zrywania mięśniowe) to niekontrolowane, intensywne skurcze mięśni. Mogą one obejmować jeden mięsień, grupę mięśni, kończynę, a nawet cały tułów. Przyczyn powstawania mioklonii jest wiele, niektóre mimowolne ruchy są fizjologiczne (np. mioklonie przysenne, czyli szarpnięcia ciała podczas zasypiania) i nie wymagają leczenia, inne mogą oznaczać poważne schorzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, padaczkę czy zatrucie metalami ciężkimi. Wszystkie niekontrolowane skurcze mięśni wymagają konsultacji ze specjalistą.

  • Nadmierne i częste gazy jelitowe – co robić?

    Choć produkcja gazów w jelitach to proces naturalny, ich nadmierne powstawanie nastręcza wielu trudności. Wzdęty i obolały brzuch oraz uczucie dyskomfortu są nieodłącznymi towarzyszami zwiększonej ilości gazów jelitowych. Czy ich nadmierne powstawanie może oznaczać chorobę? Jak skutecznie zapobiegać zbyt wielkiej produkcji gazów w jelitach?  

  • Suchość gardła – czym i jak nawilżać gardło?

    Suchość gardła może być spowodowana wieloma przyczynami. Zwykle pojawia się podczas infekcji, a także w wyniku odwodnienia, palenia papierosów, nadwyrężenia narządu głosu czy spania z otwartymi ustami. Uczucie suchego gardła dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Jak i czym nawilżać gardło? Czego warto unikać, gdy czujemy suchość w gardle?

  • Zatkany nos – przyczyny i sposoby leczenie zatkanego nosa bez kataru

    Zatkany nos to bardzo częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Towarzyszą mu wówczas nadmierna produkcja wydzieliny, kichanie, ból głowy, ból gardła, kaszel, chrypka czy ogólne osłabienie. Zatkany nos bez kataru jest natomiast objawem,mogącym świadczyć o różnych schorzeniach przewlekłych, takich jak chroniczne zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów. Uczucie zatkanego nosa może pojawić się również na skutek urazu, zazwyczaj wówczas występuje także krwawienie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij