cząsteczki tłuszczu w krwioobiegu
Agnieszka Gierszon

Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  1. Czym są lipidy?
  2. Co to jest lipidogram? Na czym polega badanie profilu lipidowego i jak wygląda?
  3. Lipidogram – kiedy wykonać badanie? Wskazania
  4. Lipidogram – przygotowanie do badania
  5. Lipidogram – jakie są normy?
  6. Lipidogram – interpretacja wyników
  7. Lipidogram – gdzie wykonać badanie i jaka jest cena?
  8. Zaburzenia profilu lipidowego – leczenie i dieta

Czym są lipidy?

Lipidy (tłuszcze) to naturalne, nierozpuszczalne w wodzie związki organiczne, które obok węglowodanów stanowią główne źródło energii dla organizmu ludzkiego. Lipidy endogenne stanowią też budulec błon komórkowych i pełnią wiele kluczowych funkcji związanych z prawidłowym funkcjonowaniem układów i narządów, jak choćby wytwarzanie hormonów, magazynowanie energii, ułatwianie absorpcji witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), przezbłonowy transport niektórych substancji, a także funkcje ochronne i barierowe.

Lipidy wchodzące w skład diety człowieka mogą mieć pochodzenie roślinne lub zwierzęce. Istotne jest, by stanowiły ok. 30-35% wszystkich składników odżywczych oraz by ich spożycie nie przekraczało przyjętych norm, ponieważ nadmierne odkładanie lipidów w postaci tkanki tłuszczowej oraz w naczyniach krwionośnych może skutkować chorobami sercowo-naczyniowymi i zwiększać ryzyko udaru mózgu.

Co to jest lipidogram? Na czym polega badanie profilu lipidowego i jak wygląda?

Badanie profilu lipidowego, popularnie zwane też lipidogramem, dostarcza dokładnych informacji o ewentualnych zaburzeniach lipidowych u pacjenta i pozwala określić ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego i udaru mózgu. Składa się zwykle z pakietu oznaczeń:

W uzasadnionych przypadkach badanie profilu lipidowego można poszerzyć o oznaczenie poziomu cholesterolu lipoprotein o bardzo niskiej gęstości (VLDL-C) oraz lipoproteiny a (Lp (a)) i apolipoproteiny B (apoB). Niekiedy do wyników dołącza się również tak zwane „wartości wyliczane”, np. stosunek cholesterol całkowity/ HDL-cholesterol albo określenie stopnia ryzyka sercowo-naczyniowego w oparciu o wyniki profilu lipidowego, wieku i płci pacjenta.

Badanie wykonuje się z próbki krwi żylnej pobranej zwykle ze zgięcia łokciowego pacjenta. Krew do badania pobiera się w warunkach codziennej diety i aktywności fizycznej pacjenta.

W aptekach dostępne są również domowe testy paskowe do samokontroli pacjenta, które pozwalają na pomiar poziomu cholesterolu we krwi pobranej z opuszki palca, charakteryzujące się nawet 90-procentową dokładnością.

Należy jednak mieć na uwadze, że w przypadku uzyskania w teście paskowym nieprawidłowych wyników i tak konieczne będzie powtórzenie badania z krwi żylnej w medycznym laboratorium diagnostycznym.

Lipidogram – kiedy wykonać badanie? Wskazania

Badanie profilu lipidowego wykonuje się nie tylko w przypadku diagnostyki i monitorowania leczenia zaburzeń lipidowych u pacjentów, ale także jako badanie profilaktyczne, pozwalające ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej, zawału serca, miażdżycy bądź udaru.

Badanie lipidogramu powinny więc wykonywać profilaktycznie co pięć lat także osoby zdrowe, bez dodatkowych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Częściej niż raz na pięć lat lipidogram powinny oznaczać osoby z grup podwyższonego ryzyka sercowo-naczyniowego, czyli m.in.:

  • kobiety powyżej 55. i mężczyźni powyżej 45. roku życia,
  • osoby palące papierosy,
  • osoby leczące się na nadciśnienie tętnicze,
  • diabetycy,
  • pacjenci z chorobami nerek, wątroby, dróg żółciowych lub tarczycy,
  • pacjenci z otyłością, nadwagą lub chorobą serca w wywiadzie klinicznym i/lub rodzinnym.

W przypadku dzieci i młodzieży badanie profilu lipidowego nie wchodzi zwykle w skład rutynowych badań przesiewowych, chyba że młodzi pacjenci sami znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka z uwagi na obciążony wywiad rodzinny lub kliniczny (otyłość, nadwaga, cukrzyca, nadciśnienie, nieodpowiednia, wysokotłuszczowa dieta, palenie tytoniu).

Lipidogram – przygotowanie do badania

Zgodnie z rekomendacjami ekspertów z roku 2016 nie ma konieczności, by pacjent do badania pełnego profilu lipidowego pozostawał na czczo. Diagnostykę z próbki pobranej na czczo, tj. po ok. 10-12-godzinnym poście, należy powtórzyć u tych pacjentów, u których stężenie trójglicerydów w próbce pobranej nie na czczo przekracza 5 mmol/L (440 mg/dL).

Lipidogram – jakie są normy?

Normy w badaniu lipidogramu nie na czczo u zdrowych osób przedstawiają się w następujący sposób:

  • stężenie cholesterolu całkowitego nie powinno przekraczać wartości 5 mmol/L (190 mg/dL),
  • stężenie cholesterolu LDL nie powinno przekraczać 3 mmol/L (115 mg/dL),
  • stężenie cholesterolu HDL powinno być wyższe niż 1 mmol/L (40 mg/dL) u mężczyzn i 1,3 mmol (50 mg/dL) u kobiet,
  • stężenie trójglicerydów nie powinno przekraczać 2 mmol/L (175 mg/dL).

Zakresy referencyjne dla oznaczeń poszczególnych frakcji lipidów wykonanych z próbki krwi pobranej od pacjenta na czczo są w zasadzie identyczne, z zastrzeżeniem, że wartość stężenia trójglicerydów w próbce pobranej na czczo nie powinna być wyższa niż 1,7 mmol/L (150 mg/dL).

Powiązane produkty

Lipidogram – interpretacja wyników

Jeśli wyniki badania cholesterolu całkowitego przekraczają przyjęte normy, u pacjenta występuje hipercholesterolemia, związana zwykle z nieodpowiednią dietą – bogatą w cukry, tłuszcze nasycone i trans nienasycone kwasy tłuszczowe (tłuszcze trans), duże ilości soli i/lub alkoholu – cukrzycą, niedoczynnością tarczycy, chorobami trzustki lub dróg żółciowych. Obniżony poziom cholesterolu całkowitego występuje u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania, chorobami onkologicznymi, po zawałach serca lub u osób z nadczynnością tarczycy.

Próbka krwi w lipidogramie
Jakie są normy cholesterolu we krwi?

Podwyższony poziom cholesterolu LDL („złego”) występuje głównie przy nieodpowiedniej diecie, a także w przebiegu niedoczynności tarczycy, cukrzycy lub przewlekłej niewydolności nerek. Obniża się w hipo- lub abetalipoproteinemii i u pacjentów niedożywionych, na dietach głęboko niedoborowych albo z zaburzeniami wchłaniania.

Stężenie trójglicerydów wzrasta ponad normę u pacjentów z dyslipidemiami o podłożu genetycznym lub nabytymi, u osób z otyłością bądź nadwagą, w cukrzycy, dnie moczanowej i przy niewydolności tarczycy. Spadek poziomu TG koreluje zwykle ze spadkiem poziomu „złego” cholesterolu LDL.

Poziom „dobrego” cholesterolu HDL spada poniżej wskazanych wartości u pacjentów otyłych i z nadwagą, prowadzących wysokotłuszczową i niskobłonnikową dietę, u osób palących tytoń i pijących duże ilości alkoholu, za to unikających aktywności fizycznej. Sposobem na utrzymanie stężenia cholesterolu HDL na właściwym poziomie jest stosowanie zdrowej diety i zachowanie dobrej kondycji.

Lipidogram – gdzie wykonać badanie i jaka jest cena?

Koszt badania poziomu lipidów zostanie zrefundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), jeżeli pacjent otrzyma skierowanie na badanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub odpowiedniego specjalisty, np. kardiologa. W sytuacji, gdy pacjent sam zdecyduje się na wykonanie badania prywatnie, jego cena wyniesie około 25-45 zł – w zależności od lokalizacji laboratorium i stosowanej przez nie metody. W obu przypadkach czas oczekiwania na wynik nie powinien przekraczać jednego dnia roboczego.

Zaburzenia profilu lipidowego – leczenie i dieta

Zasady leczenia pacjentów z podwyższonym poziomem cholesterolu całkowitego i/lub cholesterolu LDL lub trójglicerydów ustala się w oparciu o wywiad kliniczny i rodzinny oraz przy oszacowaniu ryzyka sercowo-naczyniowego. Pacjentowi zawsze proponuje się przejście na niskotłuszczową i wysokobłonnikową dietę oraz wprowadzenie systematycznej aktywności ruchowej, prowadzącej do zmniejszenia masy ciała, dopiero w następnej kolejności włącza się leczenie – zawsze pod kontrolą lekarza prowadzącego.

Schemat leczenia farmakologicznego powstaje w oparciu o docelowe wartości cholesterolu LDL u pacjentów i różni się w zależności od stanu klinicznego pacjenta, stąd inne wartości docelowe stosowane będą u osób z cukrzycą lub chorobami układu krążenia, a inne u osób z większą liczbą czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. W celu monitorowania leczenia u pacjenta regularnie powtarza się diagnostykę profilu lipidowego.

  1. M. Banach, P. Burchardt, K. Chlebus i in., WYTYCZNE PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT DIAGNOSTYKI I LECZENIA ZABURZEŃ LIPIDOWYCH W POLSCE 2021, Lekarz POZ Suplement, 2021.
  2. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  3. Choroby układu krążenia, pod red. A. Budaj, W. Leśniak, w: Interna Szczeklika 2019. Kraków 2019.
  4. Profil lipidowy - test bezpłatny w ramach Profilaktyka 40 Plus, [online] https://www.labtestsonline.pl/test/profil-lipidowy [dostęp 02.09.2023].
  5. Zaburzenia lipidowe – zalecenia i jadłospis, [online] https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-krazenia/zaburzenia-lipidowe-zalecenia-i-jadlospis/ [dostęp 02.09.2023].

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jakie badania należy zrobić, żeby sprawdzić pracę tarczycy?

    Badanie poziomów hormonów, które wpływają na pracę tarczycy, powinno się wykonywać regularnie, a nie tylko wówczas, kiedy u pacjenta występują charakterystyczne objawy zaburzeń pracy tego gruczołu. Które badania wchodzą w skład trójki tarczycowej, jak obliczyć konwersje i ile to kosztuje?

  • Cukrzyca – przyczyny, objawy, typy, diagnostyka i leczenie

    Cukrzyca to choroba, na którą cierpi coraz więcej ludzi. Zapadają na nią nie tylko osoby starsze, ale także dzieci. Bez odpowiedniego leczenia może wywołać niekorzystne następstwa zdrowotne i znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Życie z cukrzycą wbrew pozorom wcale nie jest słodkie. 

  • D-dimery – wskazania, normy, podwyższone. Poziom d-dimerów a zakrzepica

    Badanie d-dimerów we krwi jest jednym z głównych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce chorób zakrzepowych takich jak zakrzepica żył głębokich dolnych czy zatorowość płucna. Skrzepy krwi znajdujące się w naczyniach krwionośnych mogą zamknąć światło tych przewodów i doprowadzić w ten sposób do bardzo poważnych komplikacji zdrowotnych. Wyróżnia się cztery podstawowe metody oznaczania stężenia d-dimerów we krwi (metoda lateksowa, immunoenzymatyczna, aglutynacji pełnej krwi i wykorzystująca przeciwciała znakowane technetem). Kiedy wykonać badanie, ile kosztuje oznaczenie stężenia d-dimerów, jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • APTT – czas kaolinowo-kefalinowy, normy i wskazania. Kiedy należy wykonać badanie?

    APTT to jeden z parametrów krwi, którego oznaczenie jest bardzo ważne w ocenie stopnia krzepliwości krwi pacjenta, u którego planowana jest operacja chirurgiczna lub który jest leczony z powodu chorób natury zakrzepowo-zatorowej. Niezwykle istotnym czynnikiem wpływającym na czas częściowej tromboplastyny po aktywacji mogą być choroby wątroby lub zaburzenia ilości witaminy K w organizmie. Jak wygląda badanie APTT, czy jest refundowane i jak się do niego przygotować?

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • D-dimery – wskazania, normy, podwyższone. Poziom d-dimerów a zakrzepica

    Badanie d-dimerów we krwi jest jednym z głównych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce chorób zakrzepowych takich jak zakrzepica żył głębokich dolnych czy zatorowość płucna. Skrzepy krwi znajdujące się w naczyniach krwionośnych mogą zamknąć światło tych przewodów i doprowadzić w ten sposób do bardzo poważnych komplikacji zdrowotnych. Wyróżnia się cztery podstawowe metody oznaczania stężenia d-dimerów we krwi (metoda lateksowa, immunoenzymatyczna, aglutynacji pełnej krwi i wykorzystująca przeciwciała znakowane technetem). Kiedy wykonać badanie, ile kosztuje oznaczenie stężenia d-dimerów, jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij