Hipercholesterolemia – czy jest groźna? - portal DOZ.pl
Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy i leczenie. Czy jest groźna?
Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy i leczenie. Czy jest groźna?

Choroby układu sercowo-naczyniowego są odpowiedzialne za ponad kilka milionów zgonów każdego roku w Europie. Profilaktyka tych schorzeń jest istotna dla zdrowia całej populacji i musi obejmować działania na wszystkie czynniki ryzyka. Wśród nich wymienia się redukcję zwiększonego stężenia cholesterolu LDL, który jest częścią hipercholesterolemii. Na czym dokładnie polega to zaburzenia? Jak można je leczyć?  

Hipercholesterolemia – czym jest? 

Czym jest hipercholesterolemia? Hipercholesterolemia (łac. Hypercholesterolemia) należy do zaburzeń gospodarki lipidowej organizmu i oznacza podwyższony poziom cholesterolu (całkowitego oraz frakcji LDL) we krwi. Zaburzenie to zalicza się do chorób cywilizacyjnych, ze względu na to, że LDL cholesterol stanowi główny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy

Hipercholesterolemia dotyczy około 200 tys. dorosłych w Polsce i około 3 mln na świecie.  

Jakie są rodzaje hipercholesterolemii? Ze względu na przyczyny hipercholesterolemii możemy mówić o dwóch typach: 

  • Hipercholesterolemia pierwotna – ten rodzaj zaburzenia jest związany z przyczynami dziedzicznymi (uwarunkowany genetycznie). Wyróżnia się: hipercholesterolemię rodzinną (HeFH, ang. heterozygous familial hypercholesterolemia), odpowiedzialne za nią są pojedyncze geny, dotyczy 1 na 250 osób w Polsce) lub hipercholesterolemię wielogenową (mutacja wielu genów z dużym udziałem czynników środowiskowych).  
  • Hipercholesterolemia wtórna – do różnych chorób takich jak niedoczynność tarczycy, przewlekła niewydolność nerek, przewlekłe choroby wątroby, zespół Cushinga, cukrzyca
Możemy także mówić o hipercholesterolemii mieszanej, którą definiujemy jako podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz triglicerydów.  

Hipercholesterolemia w ciąży 

W okresie ciąży wartości cholesterolu całkowitego oraz jego frakcji spadają, a następnie od 3. miesiąca rosną aż do momentu porodu. Na zmiany lipidowe w okresie ciąży mają wpływ hormony progesteron i estrogen, a także insulinooporność i wtórna hiperinsulinemia występujące fizjologicznie. Zmiany lipidowe u matki są potrzebne do prawidłowego rozwoju i wzrostu płodu, do syntezy błon komórkowych, hormonów sterydowych oraz kwasów żółciowych.  

Statyny nie są wskazane w ciąży i należy unikać stosowania ich u kobiet, które planują ciążę i są w ciąży, a także w okresie laktacji.  

Ciężka hipercholesterolemia u matki może doprowadzić do przyspieszonego rozwoju miażdżycy u matki i dziecka, a także stanu przedrzucawkowego. W przypadku ciężkiej hipertriglicerydemii może dojść do ostrego zapalenia trzustki. Podstawą leczenia zaburzeń lipidowych w ciąży jest postepowanie dietetyczne. 

Hipercholesterolemia u dzieci 

U dzieci hipercholesterolemia jest związana najczęściej z dziedzicznymi defektami metabolizmu cholesterolu lub wtórna do innych chorób.  

Hipercholesterolemię rodzinną u dzieci rozpoznaje się na podstawie kryteriów obejmujących zwiększone stężenie LDL cholesterolu, przedwczesną chorobę wieńcową w wywiadzie rodzinnym i/lub dodatni wynik badań genetycznych. Diagnostyka powinna być przeprowadzona w dzieciństwie. 

U dzieci z hipercholesterolemią akceptowalne jest nieco wyższe stężenie LDL cholesterolu niż u osób dorosłych. Jeżeli u rodzica występuje znany defekt genetyczny, diagnostyczne stężenie LDLC u dziecka wynosi ≥3,5 mmol/l (≥130 mg/dl).  

Wczesne leczenie może zmniejszyć obciążenie wynikające z dużego stężenia LDL, spowolnić rozwój zmian miażdżycowych i poprawić rokowanie.  

Leczenie dzieci z rodzinną hipercholesterolemią obejmuje zdrowy styl życia oraz stosowanie statyn. Dieta zdrowa dla serca powinna zostać wprowadzona we wczesnym okresie życia, a leczenie statyną należy rozważyć w wieku 6–10 lat. Leczenie statyną należy rozpoczynać od małych dawek, które później się zwiększa w celu osiągnięcia celów terapeutycznych. U dzieci w wieku >10 lat docelowe stężenie frakcji LDL wynosi <3,5 mmol/l (135 mg/dl), a w młodszym wieku należy dążyć do zmniejszenia stężenia LDL o ≥50%. 

Hipercholesterolemia – przyczyny i czynniki ryzyka 

Przyczynami hipercholesterolemii są czynniki genetyczne i środowiskowe, takie jak niewłaściwa dieta, brak aktywności fizycznej, otyłość, a także choroby takie jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy, choroby nerek czy wątroby (wtórna hipercholesterolemia). 

Badania w kierunku hipercholesterolemii należy przeprowadzić u osób z klinicznymi objawami choroby sercowo-naczyniowej, z blaszkami miażdżycowymi w tętnicach wieńcowych i/lub szyjnych, u chorych na cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek, nadciśnienie tętnicze, otyłość, przewlekłe autoimmunologiczne choroby zapalne, potomków osób z ciężką dyslipidemią, członków rodzin osób z przedwczesną chorobą niedokrwienną serca, u dorosłych mężczyzn w wieku ≥40 lat i kobiet w wieku ≥50 lat lub po menopauzie, zwłaszcza jeśli występują inne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. 

Polecane dla Ciebie

Hipercholesterolemia – objawy 

Hipercholesterolemia najczęściej nie daje żadnych objawów, dopiero jej powikłania w postaci miażdżycy różnych narządów dają objawy, w zależności od zajętego narządu (np. bóle dławicowe przy miażdżycy tętnic wieńcowych, bóle kończyn dolnych przy ich miażdżycy czy zawroty głowy przy miażdżycy naczyń szyjnych). 

Objawy hipercholesterolemii występują tylko w hipercholesterolemii rodzinnej. 

Należą do nich: 

  • żółtaki, inaczej zwane kępkami żółtymi – żółte, grudkowe zmiany skórne, które najczęściej występują na powiekach w pobliżu kąta wewnętrznego oka, często symetryczne, mogą zajmować wszystkie cztery powieki, choć częściej zdarzają się w powiekach górnych niż dolnych. Mogą również dotyczyć ścięgna Achillesa lub pojawiać się na powierzchni stawów kolanowych, łokciowych, a czasem nawet na pośladkach.  
  • rąbek starczy rogówki (pierścień rogówki) – to biała obwódka wokół tęczówki, którą bardzo wyraźnie widać. Jest objawem przedwczesnej (<55. r.ż. u mężczyzn i <60. r.ż. u kobiet) miażdżycy. 

Dieta w hipercholesterolemii 

Czynnikiem żywieniowym, który najsilniej wpływa na stężenie cholesterolu LDL, są nasycone kwasy tłuszczowe oraz tłuszcze trans. Głównym źródłem kwasów tłuszczowych nasyconych w pożywieniu są masło, słonina, smalec, olej palmowy, kokosowy, margaryny twarde, a tłuszczów trans wyroby cukiernicze. Źródłem tłuszczu w diecie powinny być przede wszystkim produkty bogate w jednonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-6 i omega-3.  

Bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe są oleje z krokosza barwierskiego, słonecznika, rzepaku, siemienia lnianego, kukurydzy, oliwek i soi.  

Nadmierna podaż węglowodanów powoduje nie tylko przyrost masy ciała, ale także oddziałuje niekorzystnie na stężenie trójglicerydów i frakcji HDL cholesterolu w osoczu.  

Istotne jest również włączenie do diety błonnika pokarmowego (szczególnie rozpuszczalnego), który występuje w roślinach strączkowych, owocach, warzywach i pełnoziarnistych produktach zbożowych (np. owsianych i jęczmiennych), gdyż zmniejsza on stężenie cholesterolu.  

Nadwaga i otyłość, a w szczególności otyłość brzuszna, często przyczyniają się do dyslipidemii, dlatego wskazane będzie zmniejszenie spożycia kalorii i zwiększenie wydatku energetycznego u tych osób.  

Przy zmianie stylu żywienia ważna będzie również wyeliminowanie czynników ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych. Umiarkowane spożycie alkoholu jest dopuszczalne, natomiast bezwzględnie należy zaprzestać palenia tytoniu. 

Hipercholesterolemia – diagnostyka i rozpoznanie

Do oznaczanie lipidów zaleca się pobieranie krwi na czczo. W praktyce klinicznej bada się profil lipidowy (lipidogram) surowicy obejmujący stężenia TC (cholesterolu całkowitego) i HDLC (tak zwany dobry cholesterol), a także TG (triglicerydy).  

Stężenie cholesterolu całkowitego powinno wynosić <190 mg/dl, natomiast frakcji LDL <115 mg/dl. Dla osób obciążonych dużym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych lub z cukrzycą normy są inne – LDL <100 mg/dl i cholesterol całkowity <175 mg/dl. Najlepiej jednak, aby wynosiły one odpowiednio 80 mg/dl i 155 mg/dl. 

Hipercholesterolemia – leczenie 

Leczenie jest wskazane u wszystkich pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi (prewencja wtórna) oraz w prewencji pierwotnej u tych osób, które mają dużo czynników ryzyka tychże chorób.  

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) skupiają się przede wszystkim na obniżeniu podwyższonego stężenia frakcji LDL, następnie TG, a także na podwyższeniu cholesterolu HDL. 

W niewielkiej hipercholesterolemii możemy stosować zmiany dotyczące stylu życia (dieta, aktywność fizyczna) oraz suplementy przez okres 3–6 miesięcy.  

W diecie wskazane będzie zwiększenie podaży fitosteroli, które występują naturalnie w olejach roślinnych, warzywach, świeżych owocach, orzechach, zbożach i roślinach strączkowych. Suplementy na cholesterol mogą stanowić uzupełnienie diety dzięki ich właściwościom wspierającym stabilizację poziomu lipidów we krwi. W preparatach tego typu zwykle znajdują się ekstrakty roślinne (np. monakolina K, berberyna) oraz nienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3 (np. olej z czarnuszki).  

Jeśli modyfikacja stylu życia jest niewystarczająca, kolejnym etapem leczenia są leki. Wówczas stosowane są: statyny, zmniejszające syntezę cholesterolu w wątrobie, ezetymib hamujący wychwyt cholesterolu z pożywienia i żółci na poziomie jelita oraz leki wiążące kwasy żółciowe, a także fibraty zmniejszające stężenie TG. 

Dla chorych z ciężką hiperlipidemią, oporną na leczenie, zarezerwowane jest postępowanie zabiegowe. Możliwości terapeutyczne obejmują aferezę, w czasie której LDL jest usuwany poprzez pozaustrojową wymianę osocza, a także jelitowy bypass (blokuje wchłanianie zwrotne kwasów tłuszczowych). 

Wiele obiecujących leków jest też w fazie badań klinicznych. 

Hipercholesterolemia – powikłania i rokowania 

Hipercholesterolemia może się przyczyniać do zwiększonego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych. Obejmują one: miażdżycowe zmiany w tętnicach wieńcowych (doprowadzające do choroby niedokrwiennej i zawału serca), szyjnych (doprowadzających do udaru mózgu), kończyn dolnych (doprowadzające do niedokrwienia kończyn dolnych, a nawet amputacji). 

Rokowania w hipercholesterolemii różnią się zależnie od stężenia lipidów oraz współistnienia czynników ryzyka.  

Zmniejszenie stężenia LDL cholesterolu jest głównym celem terapeutycznym, który przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Jest on różny w zależności od ryzyka – im większe (więcej chorób współistniejących), tym jego wartość powinna być docelowo niższa. 

Hipercholesterolemia – jak zapobiegać? 

Do zasad zapobiegania hipercholesterolemii należą przede wszystkim: regularna aktywność fizyczna, eliminacja czynników ryzyka oraz stosowanie zasad zdrowej diety, w tym także utrzymanie prawidłowej masy ciała. 

W profilaktyce hipercholesterolemii bardzo ważna jest kontrola poziomu cholesterolu we krwi, którą należy wykonywać przynajmniej raz do roku.
  1. F. Mach, C. Baigent, A. L. Catapano i in., 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk, „European Heart Journal”, nr 41 2020. 
  2. A. L. Catapano, I. Graham , G. De Backer i in, ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, „Atherosclerosis”, nr 253 2016. 
  3. B. G. Nordestgaard, A. Langsted, Lipoproteina(a) as a cause of cardiovascular disease: insight from epidemiology, genetics and biology, „J. Lipid. Res.”, nr 57 2016. 
  4. C. Lamina, F. Kronenberg, Estimation of required lipoprotein(a) lowering therapeutic effect size for reduction in coronary heart disease outcomes, „JAMA Cardiology”, nr 4 2019. 
  5. A. Singh, A. Gupta, B. L. Collins i in., Familial hypercholesterolemia among young adults with myocardial infarction, „J. Am. Coll. Cardiol.”, nr 73 2019. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Paracenteza – przebieg, wskazania, przeciwwskazania, powikłania

    Paracenteza to inwazyjny zabieg polegający na nakłuciu jamy otrzewnej u osoby z wodobrzuszem. Może mieć ona znaczenie diagnostyczne (przy nowo powstałej marskości), jak i lecznicze (gdy poprawiamy tym jakość życia osoby chorej). Paracenteza jest przeprowadzana z zachowaniem zasad aseptyki, by zmniejszyć ryzyko bakteryjnego zakażenia otrzewnej. Mimo niewielkiego odsetka powikłań ma ona swoje ograniczenia i powikłania, dlatego też powinna być wykonana tylko przy jasnych wskazaniach.

  • Kacheksja – czym jest?

    Przewlekłe choroby, takie jak nowotwory, powodują w organizmie człowieka prawdziwe spustoszenie. Stan taki nazywa się kacheksją, a jednym z jego charakterystycznych objawów jest spadek masy ciała. Jak pomóc choremu dotkniętemu kacheksją?

  • Drętwienie (mrowienie) języka – przyczyny, objawy, leczenie

    Drętwienie języka, ze względu na jego silne unerwienie, jest nieprzyjemne i bardzo często uciążliwe. Może być spowodowane reakcją na pokarmy czy leki, a także błahymi schorzeniami, jak i chorobami nieuleczalnymi albo zagrażającymi życiu. Dlatego też nie można go bagatelizować. Dlaczego drętwieje język? Czym jest to spowodowane? Jak poradzić sobie z mrowieniem języka?

  • Przetoka jelitowa – rodzaje, przyczyny, objawy

    Przetoka (łac. fistula) to połączenie pomiędzy dwoma (lub więcej) narządami wyściełanymi nabłonkiem lub pomiędzy narządem wewnętrznym a skórą. W przypadku przetoki jelitowej takie połączenie rodzi szereg problemów, ze względu na wydostającą się z niej treść kałową, która może wywoływać zakażenie, niedożywienie (w połączeniach między jelitem grubym a cienkim) oraz zaburzenia elektrolitowe. Rosnącym obecnie problemem są przetoki jelit jatrogenne (na skutek działań medycznych), które stanowią powikłania pooperacyjne. Czym jest przetoka jelitowa? Czym grozi? Jak się ją leczy?

  • Paradontoza – jak leczyć objawy zapalenia przyzębia?

    Paradontoza to choroba, której istotą jest pojawienie się stanu zapalnego tkanek, które otaczają zęby. Pierwszymi objawami jest zaczerwienienie, opuchlizna i tkliwość dziąseł. Krwawienie występuje w kolejnych etapach choroby. Podstawą zapobiegania jest utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej. Jak leczyć paradontozę? Które pasty, żele, maści i płukanki najlepiej wspierają terapię?

  • Polekowe uszkodzenie wątroby – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

    Polekowe uszkodzenie wątroby (PUW) jest toksycznym uszkodzeniem lub zaburzeniem funkcji wątroby, wynikającym z działania leków, ich interakcji oraz reakcji alergicznych na nie. Mimo że występuje tylko 1 na 100 000 przypadków, jego powikłania mogą zagrażać zdrowiu, a nawet życiu. Toksyczne działanie leków może doprowadzić do stłuszczenia i marskości wątroby, co wiążę się przewlekłymi powikłaniami, które towarzyszą osobie chorej często do końca życia. Jakie są objawy polekowego uszkodzenia wątroby? Jak je leczyć?

  • Stany predysponujące do chorób zakrzepowych

    W trosce o zdrowie warto znać mechanizmy i przyczyny występowania chorób układu sercowo-naczyniowego, żeby móc skutecznie zapobiegać ich rozwojowi. Pozwala na to m.in. rozpoznawanie stanów predysponujących do chorób zakrzepowych.

  • Dyspareunia – czym jest? Przyczyny, objawy i leczenie

    Występowanie dyspareunii jest powszechnym i jednocześnie zaniedbywanym problemem. Nieleczony problem może wpływać negatywnie zarówno na zdrowie fizyczne i psychiczne kobiety, jak również na relacje w związku. Szacuje się, że dotyczy 3-18% populacji na świecie, a w trakcie swojego życia problemu doświadcza nawet do 28% kobiet. Dolegliwości w dyspareunii mogą ograniczać się do sromu i okolic wejścia do pochwy lub też dotyczyć głębiej położonych struktur.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij