Ręka pacjenta trzyma pół tabletki statyn i biały blister na białym tle, lek do leczenia hiperlipidemii lub obniżenia poziomu cholesterolu we krwi
Zuzanna Kręcisz

Statyny na cholesterol – szkodliwość, dawkowanie i skutki uboczne

Podstawowym celem stosowania statyn jest obniżanie poziomu cholesterolu i zapobieganie wystąpienia miażdżycy wśród pacjentów bez chorób sercowo-naczyniowych, ale znajdujących się w grupach wysokiego ryzyka. Pomaga to zapobiegać zawałom, udarom i chorobom naczyniowym, które rozwijają się wraz ze wzrostem blaszek miażdżycowych w tętnicach.

Choroby sercowo-naczyniowe we współczesnym świecie to ogromny problem oraz jedna z głównych przyczyn śmierci i niepełnosprawności. Są one ściśle związane z dyslipidemią, a upraszczając – z cholesterolem. Jedną z metod zarówno zapobiegania, jak i leczenia jest terapia statynami.

Czym są statyny?

Statyny to – najogólniej rzecz ujmując – grupa leków „na cholesterol”. Pierwsze statyny wprowadzono do lecznictwa kilkadziesiąt lat temu, stale pracując nad kolejnymi, lepszymi cząsteczkami i formułami najnowszej generacji.

Rodzaje statyn:

  • atorwastatyna,
  • rosuwastatyna,
  • fluwastatyna,
  • lowastatyna,
  • prawastatyna,
  • simwastatyna.

Są wśród nich związki otrzymane syntetycznie oraz będące produktami metabolizmu grzybów pleśniowych, czyli tzw. statyny naturalne. Różnią się między sobą również siłą działania oraz skutkami ubocznymi ich stosowania.

Jak działają statyny?

Cholesterol jest jednym z najważniejszych sprawców powstawania i pogłębiania zmian miażdżycowych, których konsekwencją są: zawał serca, udar mózgu, choroby naczyń obwodowych i niewydolność mięśnia sercowego. Miażdżyca zyskała określenie „cichego mordercy XXI wieku”. Dlaczego cichego? Ponieważ wysoki cholesterol nie boli i długo nie daje żadnych niepokojących sygnałów lub są one na tyle łagodne, że je lekceważymy. Jego wysoki poziom jest często wykrywany przez przypadek, najczęściej podczas wykonywania okresowych badań krwi.

Wbrew pozorom problem nie dotyczy tylko seniorów, chorują również ludzie młodzi. Dowiedziono, że jednym z pierwszych objawów zmian miażdżycowych są zaburzenia erekcji u panów i obniżone libido u pań. Zaburzenia wzwodu wynikają właśnie z procesów miażdżycowych w tętnicach i mogą zwiastować wystąpienie za kilka lat zawału serca. Statyny to leki wydawane głównie na podstawie recepty, choć do statyn naturalnych zaliczyć możemy monakolinę K, otrzymywaną z fermentowanego czerwonego ryżu i dostępną bez recepty w postaci wielu suplementów diety.

Statyny modyfikują stężenie lipidów odpowiedzialnych za powstawanie miażdżycy. Obniżają cholesterol całkowity oraz tzw. zły cholesterol – LDL. Nieznacznie wpływają również na poziom trójglicerydów. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu enzymu, który bierze udział w syntezie cholesterolu w wątrobie, w wyniku czego poziom cholesterolu ulega obniżeniu, a cząsteczki LDL są rozkładane. Statyny wpływają również na stabilizację blaszki miażdżycowej w naczyniach, działają przeciwzapalnie, nasilają rozwój drobnych naczyń krwionośnych oraz hamują rozwój niekorzystnych zmian w sercu.

Statyny na miażdżycę

Podstawowym celem stosowania statyn jest obniżanie poziomu cholesterolu i zapobieganie wystąpieniu miażdżycy u pacjentów bez chorób sercowo-naczyniowych, ale znajdujących się w grupach wysokiego ryzyka (zespół metaboliczny, cukrzyca, choroby nerek). Dzięki temu zapobiegają zawałom, udarom i innym chorobom naczyń na tle miażdżycowym. Stosuje się je również w tzw. prewencji wtórnej u osób po zawale czy udarze, by nie dopuścić do kolejnego ataku. Przeciwmiażdżycowe działanie statyn polega również na ochronnym działaniu na śródbłonek naczyń, działaniu przeciwzakrzepowym i antyoksydacyjnym.

Statyny a działanie przeciwzapalne

Szereg badań wykazało również działanie przeciwzapalne statyn. Dowiedziono, że zmniejszają poziom cytokin prozapalnych oraz białka CRP – związków związanych z powstawaniem i podtrzymywaniem stanu zapalnego. Najsilniejsze właściwości przeciwzapalne mają statyny lipofilne (simwastatyna, atorwastatyna), gdyż łatwiej przenikają do tkanek i wykazują działanie plejotropowe, czyli ochronne na śródbłonek naczyniowy. W trakcie badań jest zastosowanie statyn w chorobach zapalnych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy czy reumatoidalne zapalenie stawów RZS.

Statyny a układ odporności

Mechanizm działania immunomodulującego, czyli wpływu na układ odpornościowy, nie został jeszcze dokładnie poznany. Przypuszcza się jednak, że efekt ten może odpowiadać za zmniejszenie odrzucania przeszczepów serca i śmiertelności pacjentów po transplantacji, którzy byli leczeni statynami.

Statyny a metabolizm kostny

Trwają badania nad stosowaniem statyn w leczeniu osteoporozy. Wykazano wpływ statyn lipofilnych na metabolizm kostny poprzez zahamowanie procesów resorpcji kości i nasilenie kościotworzenia.

Statyny a dna moczanowa

Pacjentom chorującym na dnę moczanową towarzyszy zwykle zespól metaboliczny, otyłość, cukrzyca, nieprawidłowy profil lipidowy i nadciśnienie tętnicze. Wszystkie te czynniki sprzyjają powstawaniu miażdżycy i dlatego zaleca się u chorych osób stosowanie statyn. Pojawiają się również doniesienia o obniżającym wpływie leków ze statynami na poziom kwasu moczowego, który w przebiegu dny moczanowej jest podwyższony.

Przeciwwskazania do stosowania statyn

Przeciwwskazania do stosowania statyn są nieliczne. Należy do nich aktywna choroba wątroby przebiegająca z trzykrotnym wzrostem ponad normę poziomu enzymów wątrobowych, czyli transaminaz – aminotransferaza alaninowa (ALAT) i aminotransferaza asparaginianowa (AST). Należy bardzo ostrożnie prowadzić terapię u pacjentów z chorobami wątroby w wywiadzie. Ciąża i okres karmienia piersią to kolejne stany wykluczające zastosowanie statyn. Przeciwwskazaniem bezwzględnym jest stwierdzona nadwrażliwość na tę grupę leków.

Statyny a alkohol

Statyny nie wchodzą bezpośrednio w interakcje z alkoholem, dlatego jego okazjonalne i umiarkowane spożywanie nie jest przeciwwskazane. Należy jednak pamiętać, że zarówno statyny, jak i alkohol w wysokich dawkach mogą uszkadzać komórki wątroby (hepatocyty) i powodować działania niepożądane. U pacjentów regularnie spożywających alkohol i mających niewydolność wątroby może dochodzić do kumulacji leku w organizmie i wielu niekorzystnych działań. Ponadto alkohol podnosi poziom cholesterolu i niweczy skutki terapii statynami.

Polecane dla Ciebie

Statyny – szkodliwość i skutki uboczne

Statyny odznaczają się wysoką skutecznością i bezpieczeństwem. Nie można jednak pomijać faktu, że mogą wywierać działania niepożądane. Często słyszy się o uszkadzaniu mięśni przez statyny i rzeczywiście takie działanie niepożądane jest możliwe w przypadku wszystkich statyn. Dlatego bardzo istotne jest edukowanie pacjentów, by w momencie gdy zaczną odczuwać bóle mięśniowe, osłabienie siły mięśniowej lub skurcze, informowali o tym lekarza. Szczególnie dotyczy to chorych stosujących wiele innych leków, mających niewydolność nerek czy niedoczynność tarczycy oraz będących w podeszłym wieku. Niekiedy konieczne jest przerwanie kuracji, zmiana leku, dawki lub schematu podawania. Pacjenci leczeni wysokimi dawkami statyn w wynikach laboratoryjnych mogą mieć podwyższone poziomy enzymów wątrobowych. Trzykrotne przekroczenie normy jest wskazaniem do zaprzestania leczenia. Do działań ubocznych najczęściej zgłaszanych przez pacjentów należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego w postaci bólów brzucha, wzdęć, biegunek czy zaparć. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić bóle głowy, zaburzenia widzenia, wysypki, bezsenność czy bóle stawów.

Nigdy nie należy odstawiać leku samodzielnie, bez porozumienia z lekarzem. Jest to niebezpieczne. Może wywołać np. destabilizację płytki miażdżycowej i w konsekwencji zawał lub udar. Z pytaniem – jak odstawić statyny i czym je zastąpić oraz czy jest to w ogóle możliwe – należy się udać do lekarza, np. kardiologa.
  1. Opracowanie zbiorowe pod redakcją M. Dłużniewskiego, Jak stosować leki kardiologiczne w codziennej praktyce, Lublin 2010.
  2. R. Główczyńska, W. Paluch, K. J. Filipiak, Działania niepożądane statyn, „Choroby Serca i Naczyń” 2007, tom 4, nr 1, 18–34.
  3. K. Borysewicz, Statyny w chorobach reumatycznych, „Przegląd Reumatologiczny” 2008, nr 3-4 (21-22), s. 3-4.
  4. M. Lachowicz, Jak postępować w przypadku wysokiego poziomu cholesterolu, [online] https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/jak-postepowac-w-przypadku-wysokiego-poziomu-cholesterolu/3/c [dostęp:] 21.05.2022 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są: amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cynk – suplementacja, niedobory i nadmiar. Czy tabletki z cynkiem pomoga odzyskać węch i smak?

    Prawidłowy poziom cynku wynosi u osób dorosłych 11–18 µmol/l (70–120 µg/dl), natomiast u dzieci 11–24 µmol/l (70–160 µg/dl). Jego odpowiednia ilość pomaga zachować piękny wygląd skóry, włosów i paznokci. Cynk pełni bardzo istotne funkcje w metabolizmie komórkowym, wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz działanie zmysłów smaku i węchu. Jakie jeszcze właściwości ma cynk, czy utrata powonienia przy COVID-19  to powód, dla którego warto go suplementować oraz czym jest cynk chelat aminokwasowy? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Tabletka „dzień po” – czym jest antykoncepcja awaryjna?

    Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, stosowana jest już po odbytym stosunku seksualnym, który był niezabezpieczony lub gdy inne zastosowane metody antykoncepcji okazały się niewystarczające. Ma ona na celu zapobiec zapłodnieniu przez blokowanie lub opóźnianie owulacji. Obecnie dostępne są dwa rodzaje tabletek „dzień po”. Czym się różnią? Jak działają? Czy można je dostać bez recepty?

  • Czym są beta-blokery i kiedy należy je stosować? Leki nowej generacji

    Efektem działania beta-blokerów jest m.in. zwolnienie akcji serca i jego kurczliwości, zmniejszenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen czy zmniejszenie ilości krwi, jaką podczas skurczu wyrzucają komory serca. W Polsce najczęściej rekomendowane przez lekarzy beta-blokery to: bisoprolol, metoprolol, nebiwolol. Beta-blokery są dopuszczone do leczenia nadciśnienia u kobiet w okresie ciąży, ponieważ uważane są za grupę leków stosunkowo bezpiecznych dla płodu.

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

  • Czym są modulatory homocysteiny? Jak wpływa na zmęczenie i poziom hormonów?

    Homocysteina jest aminokwasem. Nieregulowany poziom tej cząsteczki sprzyja rozwojowi chorób układu krwionośnego u ludzi. Suplementy z modulatorami homocysteiny zawierają zazwyczaj witaminę B6, B12, kwas foliowy i betainę (trimetyloglicynę, TMG). Wyniki licznych badań naukowych wskazują, że regularne przyjmowanie przez minimum kilka tygodni modulatorów homocysteiny może przyczynić się do obniżenia nadmiernego poziomu homocysteiny we krwi.

  • Czy warto brać antyoksydanty w tabletkach, kroplach lub kapsułkach?

    Antyoksydanty w postaci tabletek to suplementy diety zawierające związki, które mogą pomóc w ochronie komórek organizmu przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki. Niektóre przykłady przeciwutleniaczy, które można znaleźć w postaci tabletek, to witaminy C i E, beta-karoten i selen. Przyjmowanie suplementów antyoksydacyjnych nie jest jednak zasadne w każdej sytuacji. Zawsze zaleca się rozmowę z lekarzem przed przyjęciem jakichkolwiek suplementów diety.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij