Jakie są objawy tocznia rumieniowatego układowego? Co powoduje SLE? - portal DOZ.pl
Toczeń rumieniowaty układowy – przyczyny, objawy
Agnieszka Gierszon

Toczeń rumieniowaty układowy – przyczyny, objawy

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE, ang. Systemic Lupus Erythematosus) to choroba autoimmunologiczna, która rozwija się na skutek złożonych zaburzeń układu odpornościowego prowadzących do przewlekłego procesu zapalnego w wielu tkankach i narządach.

Toczeń rumieniowaty układowy to układowa choroba tkanki łącznej z grupy kolegenoz. U jej podłoża leżą procesy autoimmunizacyjne, do których dochodzi w organizmie chorego. Przebieg tocznia może być bardzo zróżnicowany, od łagodnego po zagrażający życiu. Podczas choroby postępującym uszkodzeniom mogą ulegać różne narządy i tkanki pacjenta. Diagnostyka tocznia jest trudna i wieloetapowa, wymaga wykonania wielu badań laboratoryjnych i obrazowych i różnicowania z innymi jednostkami chorobowymi.

Co to jest toczeń rumieniowaty układowy (SLE)?

Toczeń rumieniowaty układowy (inaczej toczeń trzewny, liszaj albo z łaciny lupus, a z angielskiego SLE – Systemic Lupus Erythematosus) należy do układowych chorób tkanki łącznej z grupy kolagenoz. Jego przyczyną są procesy autoimmunologiczne zachodzące w organizmie pacjenta. Toczeń występuje u mniej więcej od 20 do 50 na 100 tysięcy osób, przy czym mężczyźni zapadają na niego około sześć do dziesięciu razy rzadziej niż kobiety. Przeciętny wiek, w którym u pacjenta diagnozuje się SLE, w około 60% przypadków przypada na okres pomiędzy 16. a 55. rokiem życia, niekiedy jednak chorują pacjenci znacznie młodsi lub odwrotnie – w wieku podeszłym. Choroba przebiega zwykle w sposób nieusystematyzowany, a okresy remisji przeplatają się z okresami zaostrzeń.

W wyniku autoimmunizacji w przebiegu tocznia dochodzi do postępującego zajęcia narządów i tkanek chorego przez gromadzące się w nich kompleksy immunologiczne, co skutkuje z kolei miejscowym procesem zapalnym. Najczęściej obserwuje się u chorego zmiany skórne, zajęcie nerek i układu kostno-stawowego, jednak możliwe są także inne obszary działania choroby, dlatego też chorobie nadano przydomek tocznia układowego lub trzewnego. Pacjenci skarżą się także na ogólne przemęczenie, spadek siły mięśniowej i trudne do uśmierzenia bóle kostno-stawowe.

Toczeń rumieniowaty układowy – przyczyny

Dokładne przyczyny tocznia nie zostały dotychczas opisane. Z danych literaturowych wynika, że toczeń układowy ma szansę rozwinąć się u osób predestynowanych genetycznie do jego wystąpienia po zaistnieniu jednego z dodatkowych bodźców, do których mogą należeć m.in.:

  • zakażenia wirusowe bądź bakteryjne,
  • ekspozycja na promieniowanie UV,
  • wpływ niektórych leków (np. hydralazyna z grupy leków hipotensyjnych czy prokainamid z grupy leków antyarytmicznych),
  • hormony (np. estrogeny i prolaktyna),
  • substancje chemiczne.

Na wystąpienie tocznia mogą mieć wpływ także zaburzenia funkcjonowania układu immunologicznego, nikotyna oraz wysokotłuszczowa, niezdrowa dieta.

Polecane dla Ciebie

Toczeń rumieniowaty układowy – objawy

Wspólne dla wszystkich pacjentów ze SLE objawy ogólne, często występujące jako pierwsze objawy tocznia, to zmęczenie, chudnięcie, brak apetytu, stany podgorączkowe i gorączkowe, uogólnione bóle kostno-stawowe i mięśniowe, nadwrażliwość na światło, utrata włosów, czerwona wysypka na skórze.

W zależności od stopnia zajęcia przez chorobę konkretnych narządów i układów, późniejsze objawy mogą być także charakterystyczne dla każdego z nich i nie muszą występować łącznie u każdego pacjentów. W przypadku zajęcia przez chorobę skóry i błon śluzowych, na twarzy i/lub w okolicy dekoltu pacjenta obserwuje się charakterystycznego „motylka”, czyli czerwony, lekko wypukły rumień w kształcie motyla, nabierający barwy po ekspozycji na światło słoneczne. Rumień powiększa się w okresach zaostrzenia choroby oraz słabnie, gdy stan pacjenta się poprawia. U niektórych pacjentów mogą mu występować niebolesne nadżerki błon śluzowych nosa i jamy ustnej. U pacjentów z podostrą postacią tocznia skórnego na skórze tułowia, ramion i ud mogą pojawiać się obrączkowate zmiany i grudki albo tzw. rumień krążkowy, prowadzący do odbarwiania i bliznowacenia skóry w miejscu jego powstania. Niekiedy u pacjentów obserwuje się także przebiegającą bez świądu pokrzywkę, pogrubienie tkanki podskórnej, objaw Raynauda (czyli blednięcie, sinienie i zaczerwienienie skóry rąk i/lub stóp pod wpływem niskiej temperatury) lub rumienie na dłoniach i przy paznokciach. Częstym objawem jest również wypadanie włosów.

Zobacz, jakie szampony i wcierki na wypadające włosy znajdziesz na DOZ.pl

W około 30% przypadków toczeń atakuje także nerki pacjentów. Dzieje się tak zwykle na początku choroby i dotyczy głównie młodszych pacjentów. Wywołane toczniem zapalenie nerek nie daje początkowo żadnych objawów, stąd ważne jest kontrolowanie laboratoryjnych parametrów nerkowych poprzez badania moczu i kreatyniny (GFR). Dla zaawansowanego etapu choroby charakterystyczne są występujące u pacjentów obrzęki i przyrost masy ciała, który wynika z zatrzymania wody.

U pacjentów ze stawową postacią tocznia choroba koncentruje się zwykle w stawach nadgarstków, kolan, stóp i palców rąk. Stawy pacjenta są bolesne i obrzmiałe, niekiedy pojawiają się wysięki, dużo rzadziej deformacje. Bóle stawowe mają zwykle charakter wędrujący. U części chorych pojawiają się także wędrujące bóle mięśniowe o zmiennym nasileniu, a także zanik mięśni i siły mięśniowej. Toczeń rumieniowaty układowy jest również czynnikiem zmniejszającym gęstość kości i tym samym przyspieszającym rozwój osteoporozy.

Jako choroba układowa toczeń atakować może także serce i układ krwionośny. Charakterystycznym objawem sercowym jest zapalenie wsierdzia, przebiegające z powstawaniem zgrubień na zastawkach. Toczeń zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej i zawału serca, jest czynnikiem przyspieszonego rozwoju miażdżycy i zapalenia naczyń (żył lub tętnic), wpływa także na proces krwiotworzenia, co może skutkować obniżeniem się liczby leukocytów lub małopłytkowością u pacjenta.

Toczeń rumieniowaty układowy może mieć również wpływ na układ nerwowy (toczeń neuropsychiatryczny, przebiegający z łagodnym upośledzeniem funkcji poznawczych i obniżeniem nastroju oraz zaburzeniami lękowymi), układ oddechowy (włóknienie płuc i toczniowe zapalenie płuc) oraz układ pokarmowy (w tej postaci tocznia występują zwykle u pacjentów bóle brzucha, owrzodzenia i krwawienia do przewodu pokarmowego oraz zgaga). U niektórych pacjentów toczeń może powodować zespół suchego oka lub odczucie piasku pod powiekami, u innych chorych – zwykle tych, u których występują również przeciwciała antyfosfolipidowe – toczeń może powodować powikłania zakrzepowe lub trudności prokreacyjne (niemożność zajścia w ciążę, nawracające poronienia).

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u dzieci matek, które same chorują na SLE, możliwe jest występowanie tzw. tocznia noworodkowego. Jego przyczyną jest przechodzenie przez łożysko przeciwciał anty-SS-A (anty-Ro) i anty-SS-B (anty-La). W około 3% przypadków tak przeniesione przeciwciała mogą wywołać u dziecka objawy tocznia. Najgroźniejszym z nich jest wrodzony blok serca, jednak możliwe jest też występowanie u dziecka zmian skórnych, żółtaczki i małopłytkowości. Objawy tocznia noworodków ustępują po mniej więcej trzech do sześciu miesięcy od porodu.

  1. Aringer M, Costenbader K, Daikh D i in.,  2019 European League Against Rheumatism/American College of Rheumatology Classification Criteria for Systemic Lupus Erythematosus. „Arthritis Rheumatol" 2019; 71(9): 1400–1412.
  2. Levy D. i in., Systemic lupus Erythematosus in Children and Adolescents, „Pediatric Clinic of North America", 59(2): 345–364, 2012.
  3. Zapalne choroby reumatyczne w wieku rozwojowym (pod red.) A. M. Romickiej, K. Rostropowicz-Denisiewicz, wyd. I, Warszawa 2005.
  4. Choroby autoimmunologiczne u dzieci (pod. red.) J. Sochy, wyd. I, Warszawa 2005.
  5. Choroby reumatyczne. red.: Zimmermann-Górska I., Tuchocka-Kaczmarek A., Goncerz G. w: „Interna Szczeklika 2019". Kraków 2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół niespokojnych nóg (RLS) – przyczyny, objawy, leczenie

    Zespół niespokojnych nóg (restless legs syndrome – RLS) to zbiór objawów neurologicznych związanych z przymusem poruszania kończynami dolnymi w trakcie spoczynku. Uważa się, że RLS może dotyczyć nawet 8% populacji i jest częstą przyczyną bezsenności. Jak dotąd, dokładne przyczyny występowania zespołu niespokojnych nóg nie zostały dokładnie wyjaśnione, choć wiadomo, że może posiadać on podłoże genetyczne, być związany z niedoborem żelaza lub przyjmowaniem niektórych leków. 

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Zapalenie stawu skokowego – przyczyny, objawy i leczenie stanu zapalnego w stawie skokowym

    Objawy takie jak ból i opuchlizna w stawie skokowym mogą wskazywać na istnienie  stanu zapalnego. Chociaż to rzadka przypadłość, dobrze jest wiedzieć, jakie leczenie jest wskazane w takim przypadku, a także czy istnieją domowe sposoby na zwalczenie zapalenia stawu skokowego.

  • Czym się różnią alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość?

    Potocznie często operujemy wymiennie pojęciami, takimi jak alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość – dla wielu są to wręcz synonimy. Czy jednak rzeczywiście oznaczają one dokładnie to samo? Warto poznać zasadnicze różnice między nimi.

  • Lipemia – przyczyny, objawy i leczenie

    Lipemia to zjawisko określające zmętnienie pobranej próbki krwi, spowodowanej akumulacją cząsteczek lipoprotein. Zaburzenia poziomu lipidów we krwi są dość powszechne i mogą dotykać nawet około 60% dorosłych Polaków. Najczęstszą postacią zaburzenia jest hipercholesterolemia wielogenowa mająca silny związek z nieprawidłową dietą. Do powikłań nieleczonej hipercholesterolemii należą miażdżyca tętnic szyjnych, zawał serca, udar mózgu.  

  • Guz Wilmsa – czym jest? Objawy, przyczyny

    Jednym z częstych nowotworów, jakie dotykają dzieci jest guz Wilmsa. Ta złośliwa choroba ma swoje źródło w nerkach, jednak przejawia się często w sposób, który jest łatwy do przeoczenia. Dlatego tak ważne jest, by znać objawy guza Wilmsa i odpowiednio wcześniej rozpoznać proces chorobowy oraz podjąć właściwe leczenie.

  • Remineralizacja szkliwa – czym jest?

    Pod wpływem różnych czynników szkliwo ludzkich zębów ulega stopniowemu niszczeniu. Istnieją jednak sposoby na powstrzymanie tego procesu – w tym celu niezbędna jest remineralizacja szkliwa. Jest to zabieg skuteczny zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych pacjentów.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij