Badanie poziomu cholesterolu
Agnieszka Gierszon

Cholesterol całkowity – badanie, norma i interpretacja wyników

Badanie poziomu cholesterolu całkowitego to jedno z podstawowych badań, które ocenia ogólny poziom cholesterolu we krwi. Cholesterol całkowity to suma cholesterolu LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości), cholesterolu HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości) oraz cholesterolu VLDL (lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości).

Chcesz częściej widzieć treści DOZ.pl w Google?
Dodaj nas do ulubionych źródeł
  1. Czym jest cholesterol całkowity (TC)?
  2. Jak wygląda badanie cholesterolu całkowitego?
  3. Normy cholesterolu całkowitego u kobiet, mężczyzn i dzieci
  4. Kto powinien wykonać badanie cholesterolu całkowitego? Wskazania
  5. Badanie poziomu cholesterolu całkowitego – cena, refundacja, skierowanie

Cholesterol to organiczny, lipidowy związek chemiczny z grupy steroli. Po części dostarczany jest do organizmu z pożywieniem, jednak w głównej mierze jest syntetyzowany w organizmie człowieka. Stanowi m.in. składnik błon komórkowych, jest też prekursorem hormonów steroidowych, płciowych, witaminy D3 czy kwasów żółciowych. Nadmiar cholesterolu skutkuje schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego, m.in. miażdżycą bądź chorobą niedokrwienną serca, i zwiększa ryzyko udaru.

Czym jest cholesterol całkowity (TC)?

Cholesterol to substancja, która w około 60–70% wytwarzana jest w organizmie ludzkim przez wątrobę i jelita. Z pożywieniem do organizmu trafia jedynie ok. 30–40% puli cholesterolu. Cholesterol jest prekursorem hormonów steroidowych (w tym kortyzolu) i płciowych (testosteronu, estrogenów, progesteronu), witaminy D3 oraz kwasów żółciowych, jest także składnikiem błon komórkowych i cytoplazmatycznych. We krwi cholesterol krąży w formie lipoprotein, czyli złożonych kompleksów białkowo-lipidowych. Niektóre z nich, jak „dobry cholesterol” HDL (ang. High-Density Lipoprotein), transportują nadmiar cholesterolu, ułatwiając jego rozpad lub eliminację z organizmu. Inne, jak „zły cholesterol” LDL (ang. Low-Density Lipoprotein), odpowiadają za odkładanie cholesterolu w narządach i tkankach.

Powiązane produkty

Jakie są objawy zbyt wysokiego poziomu TC?

Podwyższony poziom cholesterolu na początku nie daje żadnych objawów, dopiero gdy znacznie przekroczy przyjęte normy, u pacjentów mogą pojawiać się: ból i zapalenie ścięgien oraz kępki żółte, stanowiące złogi cholesterolu zmagazynowane pod skórą. Osoby, u których występuje zbyt wysokie stężenie cholesterolu całkowitego, wynikające zarówno z jego nadmiernej syntezy, jak i – zwykle częściej – z nadmiernego spożycia potraw zawierających dużo tłuszczów nasyconych i trans nienasyconych kwasów tłuszczowych (tzw. tłuszczów trans), narażone są jednak na powstawanie blaszek miażdżycowych na ścianach naczyń krwionośnych, miażdżycę i zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badanie poziomu cholesterolu całkowitego (TC, ang. Total Cholesterol) pozwala określić całkowite stężenie cholesterolu związanego ze wszystkimi lipoproteinami i ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe.

Odtwórz film

Jak wygląda badanie cholesterolu całkowitego?

Badanie cholesterolu całkowitego stanowi zwykle część większego badania – tzw. profilu lipidowego (lipidogramu). W skład badania profilu lipidowego wchodzi nie tylko oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, ale także oznaczenie stężenia cholesterolu HDL, LDL, nie-HDL, trójglicerydów (TG, ang. Triglycerides). Dodatkowo badanie profilu lipidowego można poszerzyć o oznaczenie poziomu lipoproteiny a (Lp (a)) i apolipoproteiny B (apoB). Badanie przeprowadza się w surowicy lub osoczu krwi, wymaga więc pobrania od pacjenta próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego. Krew do badania należy pobierać w warunkach codziennego odżywiania się i aktywności fizycznej pacjenta.

Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami ekspertów nie ma wymogu, by pacjent do badania poziomu cholesterolu całkowitego pozostawał na czczo. Badanie w próbkach pobranych po ok. 10-godzinnym poście należy powtórzyć u tych pacjentów, u których stężenie trójglicerydów w próbce pobranej nie na czczo będzie większe niż 5 mmol/L (440 mg/dL).

Normy cholesterolu całkowitego u kobiet, mężczyzn i dzieci

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) z 2026 r. pożądane stężenie cholesterolu całkowitego (TC) u osób dorosłych wynosi poniżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l), zarówno na czczo, jak i po posiłku. Warto jednak pamiętać, że osiągnięcie tego poziomu nie oznacza automatycznie niskiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Sam cholesterol całkowity nie jest wystarczającym parametrem do oceny tego ryzyka ani do określania wskazań do leczenia hipolipemizującego. W tym celu konieczna jest analiza pozostałych parametrów profilu lipidowego, przede wszystkim cholesterolu LDL (LDL-C) i cholesterolu nie-HDL (nie-HDL-C), oraz uwzględnienie indywidualnych czynników ryzyka pacjenta. Wartość alarmową cholesterolu całkowitego u dorosłych stanowi stężenie powyżej 7,5 mmol/l (290 mg/dl), które może wskazywać na rodzinną hipercholesterolemię (FH, ang. Familial Hypercholesterolemia) i wymaga pogłębionej diagnostyki.

Ponadto, warto pamiętać, że wartości cholesterolu całkowitego wynoszące 200–250 mg/dl (5,2–6,5 mmol/l) nie pozwalają na samodzielne określenie kategorii ryzyka sercowo-naczyniowego. Podwyższony wynik powinien skłonić do analizy pełnego profilu lipidowego, obejmującego przede wszystkim LDL-C i nie-HDL-C. O dalszym postępowaniu diagnostycznym i ewentualnym leczeniu decyduje lekarz, uwzględniając również wiek pacjenta, ciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, występowanie cukrzycy i inne czynniki ryzyka.

W przypadku dzieci i młodzieży obowiązują odrębne wartości referencyjne. Zgodnie z kryteriami amerykańskiego Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej (NCEP), przywołanymi w wytycznych PTL 2026, stężenie cholesterolu całkowitego poniżej 170 mg/dl (4,4 mmol/l) uznaje się za akceptowane, 170–199 mg/dl (4,4–5,15 mmol/l) za graniczne, a wynoszące co najmniej 200 mg/dl (5,17 mmol/l) za nieprawidłowe. Interpretacja wyników u dzieci i młodzieży także wymaga uwzględnienia wieku, wywiadu rodzinnego oraz pozostałych parametrów lipidogramu. W przypadku nieprawidłowego wyniku należy skonsultować się z pediatrą, który zdecyduje o dalszej diagnostyce i ewentualnym skierowaniu do specjalisty.

PREPARATY NA CHOLESTEROL

PREPARATY NA NADCIŚNIENIE

PREPARATY NA WĄTROBĘ I TRZUSTKĘ

Kto powinien wykonać badanie cholesterolu całkowitego? Wskazania

Analiza profilu lipidowego, w tym oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, jest przeprowadzana nie tylko w przypadku diagnostyki i monitorowania leczenia zaburzeń lipidowych u pacjentów, ale także jako badanie profilaktyczne, pozwalające ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej, zawału serca, miażdżycy bądź udaru.

U zdrowych osób dorosłych zaleca się rutynowe oznaczanie poziomu cholesterolu mniej więcej raz na pięć lat.

Pacjenci pozostający pod opieką lekarską ze względu na zaburzenia lipidowe, naczyniowe czy kardiologiczne powinni wykonywać badanie każdorazowo na zlecenie lekarza prowadzącego. O badaniu cholesterolu nie powinni zatem zapominać pacjenci z grup ryzyka sercowo-naczyniowego, tj. mężczyźni w wieku powyżej 45 lat i kobiety powyżej 55 lat, osoby palące papierosy, leczące się na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, choroby nerek, wątroby lub tarczycy, a także pacjenci z otyłością, nadwagą lub chorobą serca w wywiadzie klinicznym bądź rodzinnym.

U dzieci i młodych dorosłych nie oznacza się cholesterolu rutynowo w ramach badań profilaktycznych, chyba że w rodzinie występowały poważne epizody chorób na tle zaburzeń lipidowych lub sami młodzi pacjenci cierpią na nadwagę, otyłość, nadciśnienie tętnicze, spożywają nadmierne ilości tłuszczów w diecie lub palą papierosy.

Jak zbić wysoki cholesterol?

Hipercholesterolemia, czyli zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi, może prowadzić do chorób układu krążenia, ważne jest zatem, aby stężenie cholesterolu utrzymywało się w granicach normy. Czynnikami ryzyka hipercholesterolemii są: uwarunkowania genetyczne, wiek pacjenta, nieodpowiednia dieta (niskobłonnikowa i bogata w tłuszcze trans i nasycone), otyłość, stres, palenie papierosów i brak aktywności fizycznej. O ile trudno jest wpłynąć na wiek i wywiad rodzinny w kierunku zaburzeń lipidowych, o tyle utrzymywanie odpowiedniej diety i kondycji, a także prowadzenie zdrowego stylu życia pozbawionego używek (w tym głównie tytoniu), pomaga obniżyć poziom cholesterolu we krwi.

Badania wskazują, że najważniejszym czynnikiem w zbijaniu poziomu cholesterolu do normy pozostaje zdrowa, niskotłuszczowa i wysokobłonnikowa dieta.

Należy pamiętać, że niezależnie od wymienionych czynników ryzyka stężenie cholesterolu wzrasta w surowicy kobiet ciężarnych oraz przyjmujących niektóre leki (np. steroidy, beta-blokery, doustną antykoncepcję, witaminę D3 lub epinefrynę).

Czy cholesterol całkowity może być za niski? Przyczyny i objawy

Poziom cholesterolu obniża się znacząco w przebiegu chorób nowotworowych, u pacjentów z niedożywieniem, po zawale serca i z chorobami wątroby. Spada również w ostrych procesach zapalnych, po urazach i dużych zabiegach chirurgicznych oraz po wypadkach. Brak jednak naukowego potwierdzenia, że niski poziom cholesterolu może być niekorzystny dla pacjenta.

Badanie poziomu cholesterolu całkowitego – cena, refundacja, skierowanie

Gdy na badanie poziomu cholesterolu całkowitego skieruje nas lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), koszt badania pokryje Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Jeżeli zdecydujemy się na oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego prywatnie, badanie wykonamy w każdym rutynowym medycznym laboratorium diagnostycznym, a jego koszt wyniesie od 10 do 20 złotych, w zależności od lokalizacji laboratorium. Na wynik badania czeka się nie dłużej niż jeden dzień roboczy. Należy pamiętać, by otrzymane wyniki badania skonsultować ze zlecającym je lekarzem, który przy ich interpretacji weźmie pod uwagę nie tylko wartość pojedynczego oznaczenia, ale też wywiad kliniczny, wskazania do badania i aktualny stan zdrowia pacjenta.

Kliknij i pobierz nasz e-book "Dieta na obniżenie cholesterolu"

 

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji dotyczącej leczenia. Nie może zastępować konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku problemów zdrowotnych lub wątpliwości dotyczących stosowania produktów leczniczych należy skonsultować się ze specjalistą.

  1. Banach M., Burchardt P., Chlebus K. i in., WYTYCZNE PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT DIAGNOSTYKI I LECZENIA ZABURZEŃ LIPIDOWYCH W POLSCE 2021, Lekarz POZ Suplement 2021.
  2. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  3. Choroby układu krążenia, red. A. Budaj, W. Leśniak, [w:] Interna Szczeklika 2019, red. prowadzący P. Gajewski, Kraków 2019.
  4. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) na temat Diagnostyki i Leczenia Zaburzeń Lipidowych w Polsce 2026 (online), https://ptlipid.pl/blog/2026/11/02/wytyczne-polskiego-towarzystwa-lipidologicznego-ptl-na-temat-diagnostyki-i-leczenia-zaburzen-lipidowych-w-polsce-2026/ [dostęp: 6.11.2026 r.]

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl