Nocebo – co to jest? Dlaczego efekt nocebo jest wyzwaniem dla klinicystów?
Justyna Piekara

Nocebo – co to jest? Dlaczego efekt nocebo jest wyzwaniem dla klinicystów?

Negatywne nastawienie pacjenta do stosowanej terapii może zaowocować efektem nocebo. Badania naukowe potwierdziły, że może on mieć realny wpływ na wyniki badań oraz proces leczenia pacjenta. Jak może objawiać się efekt nocebo? W jaki sposób można zminimalizować skutki tego zjawiska?

Czym jest efekt nocebo?

Efekt nocebo jest mniej znanym, antagonistycznym odpowiednikiem efektu placebo i jak wskazują badania, jest od niego silniejszy. Występuje, gdy negatywne oczekiwania pacjenta dotyczące leczenia prowadzą do pojawienia się skutków ubocznych. Zdrowie takiej osoby zamiast się poprawiać – pogarsza się, chociaż nie ma ku temu przesłanek medycznych. Okazuje się, że z tego powodu nocebo może przyczyniać się do nieprzestrzegania zaleceń lekarskich, spadku skuteczności leczenia i stosowania alternatywnych metod terapeutycznych.

W 2012 roku naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Monachium w Niemczech opublikowali szczegółowy przegląd dotyczący nocebo. Przyjrzeli się ponad trzydziestu pracom badawczym i odkryli, że efekt jest to bardzo powszechne zjawisko.

Kto jest najbardziej podatny na efekt nocebo?

Niektórzy pacjenci wydają się być bardziej narażeni na wystąpienie efektu nocebo. W tej grupie znajdują się osoby o pesymistycznym usposobieniu, z silnym poczuciem lęku, depresją i te, które ulegają wpływowi otoczenia. Niepożądane efekty są unikalne i mogą być zależne od wielu różnych czynników. Należą do nich uwarunkowania genetyczne, świadome i nieświadome procesy uczenia się, a także cechy osobowości i czynniki psychologiczne, które wpływają na stosunek pacjenta do leczenia.

Na prawdopodobieństwo wystąpienia efektu nocebo mają wpływ:

  • wcześniejsze doświadczenia pacjenta związane z jego stanem zdrowia,
  • przekonania dotyczące opieki zdrowotnej,
  • interakcje z pracownikami służby zdrowia,
  • informacje o lekach pochodzące z różnych źródeł,
  • obserwacją reakcji innych chorych na terapię.

W jaki sposób może objawiać się efekt nocebo?

Efekt nocebo jest nadal słabo poznany i może być trudny do zidentyfikowania ze względu na brak określonych kryteriów diagnostycznych. W wielu eksperymentach sugestia lub oczekiwanie negatywnych skutków ubocznych terapii owocowało znacznym wzrostem częstości ich doświadczanych przez uczestników. Pacjenci częściej zgłaszali działania niepożądane, które wcześniej zostały z nimi szczegółowo omówione.

Do najczęstszych objawów efektu nocebo należą:

  • zawroty i bóle głowy,
  • problemy z koncentracją
  • bezsenność,
  • ospałość i ogólne zmęczenie,
  • utrata apetytu,
  • wzdęcia,
  • bóle brzucha.

Efekt nocebo i statyny

Wiele osób przestaje przyjmować statyny, leki wpływające na obniżenie poziomu cholesterolu, ze względu na towarzyszące terapii skutki uboczne. Badania kliniczne świadczą jednak o znacznie mniejszej częstości doświadczania niepożądanych objawów. Według ustaleń naukowców z Imperial College London, wiele skutków ubocznych przypisywanych tym lekom, może wynikać z efektu nocebo. Ich badanie zostało opublikowane w „New England Journal of Medicine”.

Zespół badawczy z Wielkiej Brytanii zrekrutował 60 osób, które odstawiły statyny po dwóch tygodniach od rozpoczęcia terapii. Po roku obserwacji okazało się, że 90% efektów ubocznych, których doświadczali uczestnicy badania występowało podczas stosowania tabletek placebo, a więc substancji o neutralnym działaniu. Co ciekawe, po zapoznaniu się z wynikami pracy, osoby biorące udział w eksperymencie powróciły do leczenia statynami i dobrze je tolerowały.

Jak ograniczyć skutki efektu nocebo?

Efekt nocebo można zminimalizować, zmniejszając negatywne oczekiwania i niepokój związany z leczeniem. Pracownicy służby zdrowia mogą pomóc ograniczyć jego wpływ, zwracając uwagę na to, w jaki sposób informacje o przebiegu leczenia są formułowane i przekazywane pacjentom. Pozytywne interakcje interpersonalne i dobra relacja pacjent–lekarz, może poprawić efekty leczenia.
  1. Nocebo effect, „medsafe.govt.nz” [online], https://medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/March2019/The%20nocebo%20effect.htm, [dostęp:] 08.09.2021.
  2. The nocebo effect: what is it, why is important and how can it be reduced?, „bpac,org.nz” [online], https://bpac.org.nz/2019/nocebo.aspx, [dostęp:] 08.09.2021.
  3. K. Cherry, What is the nocebo effect?, „verywellmind.com” [online], https://www.verywellmind.com/nocebo-effect-4796628, [dostęp:] 08.09.2021.
  4. L. Pouillon, M. Socha, B. Demore, The nocebo effect: a clinical challenge in the era of biosimilars, „Expert Review of Clinical Immunology” 2018, nr 14(9), s. 739-749, [online] DOI: 10.1080/1744666X.2018.1512406, [dostęp:] 08.09.2021.
  5. M. Blasini, N. Corsi, R. Klinger, Nocebo and pain: an overview of the psychoneurobiological mechanisms, „PAIN Reports” 2017, nr 2(2), [online] doi: 10.1097/PR9.00000000000000585, [dostęp:] 08.09.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Grypa – co ją powoduje i jak się objawia? Jak skutecznie leczyć grypę?

    Grypa jest ostrą i wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy. Najwięcej zachorowań na grypę obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym. Na grypę szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz dorośli przebywający w dużych skupiskach np. zakładach pracy. Grypę charakteryzuje gwałtowny początek objawów, do których zalicza się wysoką gorączkę, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, osłabienie i kaszel.  Jak skutecznie ją leczyć? 

  • Czym są ortopedyczne implanty custom-made? Jak powstają protezy „szyte na miarę”?

    Lekarze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) przeprowadzili pionierską operację – wszczepili pacjentowi „szytą na miarę” endoprotezę stawu kolanowego. Zachowanie więzadła krzyżowego tylnego pozwala pacjentowi na większą aktywność fizyczną i lepiej odtwarza biomechanikę zdrowego kolana. W jaki sposób powstają spersonalizowane protezy typu custom-made? Jakie są korzyści z ich zastosowania?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij