Nocebo – co to jest? Dlaczego efekt nocebo jest wyzwaniem dla klinicystów?

Negatywne nastawienie pacjenta do stosowanej terapii może zaowocować efektem nocebo. Badania naukowe potwierdziły, że może on mieć realny wpływ na wyniki badań oraz proces leczenia pacjenta. Jak może objawiać się efekt nocebo? W jaki sposób można zminimalizować skutki tego zjawiska?

Czym jest efekt nocebo?

Efekt nocebo jest mniej znanym, antagonistycznym odpowiednikiem efektu placebo i jak wskazują badania, jest od niego silniejszy. Występuje, gdy negatywne oczekiwania pacjenta dotyczące leczenia prowadzą do pojawienia się skutków ubocznych. Zdrowie takiej osoby zamiast się poprawiać – pogarsza się, chociaż nie ma ku temu przesłanek medycznych. Okazuje się, że z tego powodu nocebo może przyczyniać się do nieprzestrzegania zaleceń lekarskich, spadku skuteczności leczenia i stosowania alternatywnych metod terapeutycznych.

W 2012 roku naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Monachium w Niemczech opublikowali szczegółowy przegląd dotyczący nocebo. Przyjrzeli się ponad trzydziestu pracom badawczym i odkryli, że efekt jest to bardzo powszechne zjawisko.

Kto jest najbardziej podatny na efekt nocebo?

Na prawdopodobieństwo wystąpienia efektu nocebo mają wpływ:

• wcześniejsze doświadczenia pacjenta związane z jego stanem zdrowia,
• przekonania dotyczące opieki zdrowotnej,
• interakcje z pracownikami służby zdrowia,
• informacje o lekach pochodzące z różnych źródeł,
• obserwacją reakcji innych chorych na terapię.

W jaki sposób może objawiać się efekt nocebo?

Efekt nocebo jest nadal słabo poznany i może być trudny do zidentyfikowania ze względu na brak określonych kryteriów diagnostycznych. W wielu eksperymentach sugestia lub oczekiwanie negatywnych skutków ubocznych terapii owocowało znacznym wzrostem częstości ich doświadczanych przez uczestników. Pacjenci częściej zgłaszali działania niepożądane, które wcześniej zostały z nimi szczegółowo omówione.

Do najczęstszych objawów efektu nocebo należą:

• zawroty i bóle głowy,
• problemy z koncentracją
• bezsenność,
• ospałość i ogólne zmęczenie,
• utrata apetytu,
• wzdęcia,
• bóle brzucha.

Efekt nocebo i statyny

Wiele osób przestaje przyjmować statyny, leki wpływające na obniżenie poziomu cholesterolu, ze względu na towarzyszące terapii skutki uboczne. Badania kliniczne świadczą jednak o znacznie mniejszej częstości doświadczania niepożądanych objawów. Według ustaleń naukowców z Imperial College London, wiele skutków ubocznych przypisywanych tym lekom, może wynikać z efektu nocebo. Ich badanie zostało opublikowane w „New England Journal of Medicine”.

Zespół badawczy z Wielkiej Brytanii zrekrutował 60 osób, które odstawiły statyny po dwóch tygodniach od rozpoczęcia terapii. Po roku obserwacji okazało się, że 90% efektów ubocznych, których doświadczali uczestnicy badania występowało podczas stosowania tabletek placebo, a więc substancji o neutralnym działaniu. Co ciekawe, po zapoznaniu się z wynikami pracy, osoby biorące udział w eksperymencie powróciły do leczenia statynami i dobrze je tolerowały.

Jak ograniczyć skutki efektu nocebo?