Efekt placebo – na czym polega? Czy placebo może być skuteczne?
Justyna Piekara

Efekt placebo – na czym polega? Czy placebo może być skuteczne?

Efekt placebo występuje, gdy obserwuje się poprawę stanu klinicznego pacjenta, pomimo że osoba ta nie jest poddawana aktywnemu leczeniu. Naukowcy nie rozumieją jeszcze dokładnie, jak i dlaczego ten efekt występuje. Na ten temat powstało kilka teorii. Według najnowszych naukowych doniesień efekt placebo może pomóc skutecznie redukować dolegliwości bólowe, które towarzyszą wielu schorzeniom. Trwają prace, które mają na celu dokładniejsze poznanie mechanizmów wywołujących to zjawisko.

Czym jest placebo?

Placebo jest istotne w badaniach klinicznych, podczas których często podaje się je uczestnikom grupy kontrolnej. To rodzaj substancji lub inny rodzaj interwencji medycznej, który nie ma znaczącego wpływu na stan pacjenta, ale stanowi punkt odniesienia i pomaga ustalić, czy działanie nowego leku jest skuteczne.

Panuje przekonanie, że aby placebo mogło zadziałać, pacjent nie może być świadomy, że nie jest poddawany aktywnemu leczeniu. Naukowcy z University of Michigan dowiedli jednak niedawno, że „uczciwe placebo” redukuje markery stresu emocjonalnego, nawet jeżeli pacjenci są świadomi, że nie otrzymują prawdziwego leku. U uczestników badania odnotowano zmniejszenie aktywności elektrycznej mózgu, które jest odzwierciedleniem poziomu napięcia, jakie dana osoba odczuwa.

Jak wyjaśnić efekt placebo?

Według najbardziej popularnej teorii efekt placebo ma podłoże psychologiczne. Jeśli pacjent wierzy, że placebo działa, możliwe jest, że zajdzie reakcja, która wywoła skutki podobne do tych, które mogłoby spowodować działanie prawdziwego leku. Mechanizm dotyczy też, negatywnych skutków. Jeśli ktoś spodziewa się wystąpienia działań niepożądanych, zwiększa się szansa na wystąpienie tych reakcji.

Inna hipoteza zakłada, że mechanizmy klasycznego warunkowania, czyli uczenia się, które odbywa się nieświadomie, mogą odgrywać rolę w powstawaniu efektu placebo. Skojarzenie placebo z konkretną odpowiedzią może wpływać na zachowanie, np. zażywając stale konkretną tabletką na bóle głowy, można zacząć kojarzyć tę pigułkę z ulgą w bólu.

Sposób działania placebo nie jest w pełni zrozumiały, ale wiadomo, że obejmuje złożoną reakcję neurobiologiczną, z którą może przynieść korzyści terapeutyczne. Efekt placebo może wywołać produkcję neuroprzekaźników i hormonów, które powodują przemiany fizjologiczne.

Efekt placebo i analgezja

Pierwsze dowody na istnienie efektu placebo opublikowano w 1978 roku po eksperymencie, który wykazał, że niektórzy ludzie doświadczyli ulgi w bólu dzięki placebo zamiast narkotycznego środka przeciwbólowego.

Wiele prac naukowych dowodzi, że placebo może pomóc skutecznie redukować dolegliwości bólowe towarzyszące wielu schorzeniom. Niektóre badania pokazują, że mechanizmy fizjologiczne, towarzyszące efektowi placebo, takie jak m.in. wzrost produkcji endorfin w organizmie, które mają strukturę podobną do opiatowych środków przeciwbólowych i działają jak naturalne środki analgetyczne.

Profesor Ted Kapthuk z Beth Israel Deaconess Medical Center uważa, że zastosowanie placebo okazuje się najbardziej skuteczne w przypadkach bezsenności związanej ze stresem, różnymi dolegliwościami bólowymi oraz w radzeniu sobie ze skutkami ubocznymi leczenia nowotworów, takimi jak zmęczenie i nudności. Ekspert zwraca jednak uwagę, że „placebo może sprawić, że poczujesz się lepiej, ale cię nie wyleczy”.

Efekt placebo i geny

Niektórzy ludzie są genetycznie predysponowani do silniejszego odczuwania reakcji na placebo. Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie „PLOS One” dowiodły, że osoby z wariantem genu katecholo-O-metylotransferazy (COMT), który odpowiada za wyższy poziom dopaminy w mózgu, są bardziej podatne na efekt placebo.

Z kolei analiza przygotowana przez badaczy z Harvard Medical School, która ukazała się na łamach „Trends in Molecular Biology”, dostarcza dowodów, że placebo może wpływać na sposób, w jaki niektóre cząsteczki sygnałowe w mózgu i ciele reagują na ból i nagrodę lub oczekiwanie tych doświadczeń.

Badanie neurobiologii efektu placebo

Wyniki metaanalizy wykonanej przez Placebo Neuroimaging Consortium pokazały, że efekt placebo obejmował różne mechanizmy w wielu obszarach mózgu. To pierwsze badanie na dużą skalę, w którym uwzględniono całe obrazy mózgu poszczególnych uczestników badania. Badacze odkryli, że leczenie placebo zmniejsza aktywność w tylnej wyspie, która jest jednym z obszarów zaangażowanych we wczesną budowę doświadczenia bólowego. Ponadto zlokalizowali działanie efektu placebo we wzgórzu, części kory somatosensorycznej i zwojach podstawy mózgu.

Wyniki pracy sugerują, że na efekt placebo składa się kombinacja wielu mechanizmów, które mogą się różnić w zależności od specyfiki zastosowanego środka i indywidualnych predyspozycji pacjenta. Autorzy badania uważają, że staną się one punktem wyjścia do dalszych badań nad biomarkerami, które pomogą przewidzieć reakcję danej osoby na placebo.

  1. J. Seladi-Schulman, What is the placebo effect and is it real?, „healthline.com” [online], https://www.healthline.com/health/placebo-effect, [dostęp:] 07.09.2021.
  2. K. Cherry, What is the placebo effect?, „verywellmind.com” [online], https://www.verywellmind.com/what-is-the-placebo-effect-2795466, [dostęp:] 07.09.2021.
  3. J. Saling, What is the placebo effect?, „webmd.com” [online], https://www.webmd.com/pain-management/what-is-the-placebo-effect, [dostęp:] 07.09.2021.
  4. The power of the placebo effect, „health.harvard,edu” [online], https://www.health.harvard.edu/mental-health/the-power-of-the-health.harvard.eduplacebo-effect, [dostęp:] 07.09.2021.
  5. D. A. Guevarra, J. S. Moser, T. D. Wager, Placebos without deception reduce self-report and neural measures of emotional distress, „Nature Communication” 2020, nr 11, [online] https://doi.org/10.1038/s41467-020-17654-y, [dostęp:] 07.09.2021.
  6. M. Zunhammer, T. Spisák, T. D. Wager, Meta-analysis of neural systems underlying placebo analgesia from individual participant fMRI data, „Nature Communications” 2021, nr 12, [online] https://doi.org/10.1038/s41467-021-21179-3, [dostęp:] 7.09.2021.
  7. L. Rapaport, Is the placebo effect in some people’s genes?, „reuters.com” [online], https://www.reuters.com/article/us-placebo-effect-genes-idUSKBN0N62L220150416, [dostęp:] 07.09.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Grypa – co ją powoduje i jak się objawia? Jak skutecznie leczyć grypę?

    Grypa jest ostrą i wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy. Najwięcej zachorowań na grypę obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym. Na grypę szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz dorośli przebywający w dużych skupiskach np. zakładach pracy. Grypę charakteryzuje gwałtowny początek objawów, do których zalicza się wysoką gorączkę, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, osłabienie i kaszel.  Jak skutecznie ją leczyć? 

  • Czym są ortopedyczne implanty custom-made? Jak powstają protezy „szyte na miarę”?

    Lekarze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) przeprowadzili pionierską operację – wszczepili pacjentowi „szytą na miarę” endoprotezę stawu kolanowego. Zachowanie więzadła krzyżowego tylnego pozwala pacjentowi na większą aktywność fizyczną i lepiej odtwarza biomechanikę zdrowego kolana. W jaki sposób powstają spersonalizowane protezy typu custom-made? Jakie są korzyści z ich zastosowania?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij