Rewolucja w profilaktyce HIV – FDA zatwierdza nowy lek

W czerwcu 2025 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła nową formę profilaktyki zakażenia wirusem HIV. To pierwsza w historii metoda profilaktyki przedekspozycyjnej, która polega na przyjmowaniu zastrzyku raz na sześć miesięcy. Preparat o nazwie Yeztugo otwiera zupełnie nowy rozdział w walce z HIV – szczególnie dla tych osób, które mają trudności z codziennym zażywaniem leków.

1. Co to jest PrEP i dlaczego Yeztugo to przełom?
2. Lenakapawir – dla kogo jest zastrzyk?
3. Jak działa lenakapawir? Czy zastąpi dotychczasową profilaktykę?
4. Co dalej – nad czym pracują naukowcy?
5. Podsumowanie

Co to jest PrEP i dlaczego Yeztugo to przełom?

PrEP (ang. Pre-Exposure Prophylaxis) to strategia zapobiegania zakażeniu wirusem HIV u osób niezakażonych, ale znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka. Do tej pory profilaktyka PrEP polegała na codziennym przyjmowaniu tabletki, co było skuteczne, niemniej nie zawsze wygodne, możliwe lub łatwe do utrzymania dla wielu pacjentów.

Nowy lek – Yeztugo (lenakapawir) – to długo działający zastrzyk podawany tylko dwa razy w roku. Daje to ogromną szansę na poprawę skuteczności profilaktyki – zwłaszcza wśród osób, które mają problem z systematycznością. Ponadto preparat nie wykazuje krzyżowej oporności z innymi klasami leków, dzięki czemu jest wysoce skuteczny.

Lenakapawir – dla kogo jest zastrzyk?

Lenakapawir został przebadany w dwóch dużych badaniach klinicznych (PURPOSE 1 i PURPOSE 2):

• PURPOSE 1 – wśród 5300 kobiet żyjących w RPA i Ugandzie (wiek 16–25 lat),
• PURPOSE 2 – wśród 3200 mężczyzn, osób transpłciowych i o zróżnicowanej tożsamości płciowej (>16. roku życia) w USA, Argentynie, Brazylii, Meksyku, Peru, RPA i Tajlandii.

Wyniki obu eksperymentów okazały się bardzo obiecujące. W pierwszym badaniu klinicznym osiągnięto 100% skuteczności leku – żadna z uczestniczek przyjmujących zastrzyk nie zakaziła się HIV. Natomiast w drugim badaniu odnotowano 2 nowe zakażenia na 2 180 osób, co odpowiada 99,9% skuteczności.

To oznacza, że Yeztugo skutecznie chroni przed zakażeniem HIV praktycznie każdą osobę, która znajduje się w grupie ryzyka – niezależnie od płci, tożsamości płciowej czy orientacji seksualnej.

Jak działa lenakapawir? Czy zastąpi dotychczasową profilaktykę?

Substancja czynna leku – lenakapawir – to tzw. inhibitor kapsydu HIV-1. Działa na zupełnie innej zasadzie niż wcześniejsze leki profilaktyczne. Zamiast blokować enzymy lub receptory komórkowe, wpływa bezpośrednio na białkową otoczkę (kapsyd) wirusa HIV, zaburzając jego zdolność do namnażania się i infekowania nowych komórek. Co istotne, lek ten ma bardzo długi okres półtrwania, dzięki czemu utrzymuje się w organizmie przez wiele miesięcy i nie trzeba stosować go codziennie. Wystarczy wizyta u lekarza co sześć miesięcy, aby przyjąć zastrzyk.

Dzienna tabletka PrEP (najczęściej to preparat zawierający emtrycytabinę i tenofowir) nadal będzie dostępna. Yeztugo stanie się alternatywą dla dotychczasowej terapii.

Co dalej – nad czym pracują naukowcy?

Obecnie trwają prace nad innymi formami leku – wersją do samodzielnego wstrzykiwania oraz preparatem podawanym raz w roku. Takie rozwiązania mogłyby jeszcze bardziej ułatwić stosowanie PrEP, zwłaszcza w regionach z ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.

Podsumowanie

• Yeztugo został zatwierdzony przez FDA w czerwcu 2025 roku.
• Yeztugo (lenakapawir) to pierwszy lek PrEP, który wystarczy przyjmować raz na sześć miesięcy.
• Lek wykazuje nawet 100% skuteczności w ochronie przed HIV u osób z grup ryzyka.
• Yeztugo może działać również u osób, u których wirus HIV stał się oporny na inne terapie profilaktyczne lub lecznicze.