Szczepienie na HPV i meningokoki obowiązkowe od przyszłego roku? Ministerstwo Zdrowia zapowiada zmiany w kalendarzu szczepień

Ministerstwo Zdrowia zapowiada znaczące zmiany w krajowym Programie Szczepień Ochronnych – obowiązkowe szczepienia przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-15 lat oraz przeciw meningokokom dla osób z grupy ryzyka. Nowe wytyczne mają objąć także kalendarz szczepień przeciw krztuścowi – druga dawka przypominająca podawana wcześniej i nowa, trzecia dawka dla nastolatków. Projekt rozporządzenia wprowadzającego powyższe zmiany jest już gotowy i wkrótce trafi do konsultacji międzyresortowych i społecznych.

1. HPV – obowiązkowe szczepienie dla młodszych dzieci
2. Szczepienie przeciwko meningokokom – nowy obowiązek dla grup ryzyka
3. Krztusiec – wcześniejsze dawki przypominające
4. Terminy i etapy wdrażania zmian w Kalendarzu Szczepień
5. Pozostałe zmiany w kalendarzu szczepień – ospa wietrzna i WZW B

Z tego artykułu dowiesz się:

• które roczniki dzieci obejmie obowiązkowe szczepienie przeciw HPV oraz jaki jest schemat jego podawania,
• dla kogo obowiązkowe będzie szczepienie przeciw meningokokom,
• jak zmieni się harmonogram dawek przypominających przeciw krztuścowi.

Dzięki temu artykułowi dowiesz się, które szczepienia zostaną wkrótce objęte obowiązkiem w Polsce, kogo dotyczą zmiany oraz dlaczego eksperci uznają je za kluczowe dla zdrowia publicznego.

HPV – obowiązkowe szczepienie dla młodszych dzieci

Dotychczas szczepienia przeciw HPV były w Polsce dobrowolne, choć od 2023 roku dostępne bezpłatnie dla dzieci w wieku 9-14 lat. Resort zdrowia zapowiada jednak zmianę i od 2027 zgodnie z projektem ustawy roku staną się one obowiązkowe. Nowy obowiązek obejmie dzieci od 9. do 15. roku życia, począwszy od roczników urodzonych w 2018 roku.
Szczepienie przeciw HPV chroni przed zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego, który odpowiada za większość przypadków raka szyjki macicy, a także za część nowotworów gardła, odbytu czy prącia. Skuteczność szczepionki jest najwyższa, gdy zostanie podana przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Szczepieniem będą objęte zarówno dziewczynki, jak i chłopcy. 
Schemat szczepienia pozostanie dwudawkowy, z zachowaniem odstępu 6-13 miesięcy między dawkami. Według ekspertów wprowadzenie obowiązku ma znacząco zwiększyć poziom wyszczepienia i ochronę populacyjną. Obecnie w Polsce szczepi się mniej niż połowa uprawnionych dzieci.

Szczepienie przeciwko meningokokom – nowy obowiązek dla grup ryzyka

Od 2027 roku obowiązek szczepień ma objąć również szczepionkę przeciw meningokokom typu B oraz ACWY – razem obejmują one pełne spektrum najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych zakażeń meningokokowych.

Zakażenia meningokokowe, choć rzadkie, mają gwałtowny przebieg i mogą prowadzić do sepsy, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych oraz zgonu w ciągu kilkunastu godzin od wystąpienia pierwszych objawów. Z tego względu w wielu krajach Europy szczepienia przeciw meningokokom są finansowane lub zalecane dla wszystkich dzieci. Według MZ wprowadzenie ich do kalendarza obowiązkowego ma zapewnić jednolity poziom ochrony i szybszą reakcję w przypadku ognisk zakażeń.

Krztusiec – wcześniejsze dawki przypominające

Nowelizacja obejmie również szczepienia przeciw krztuścowi. Zmianie ulegnie harmonogram dawek przypominających: 

• druga dawka, dotychczas podawana w wieku 14 lat, zostanie przesunięta na 12. rok życia, 
• wprowadzona zostanie trzecia dawka przypominająca dla młodzieży od 17. roku życia, która zastąpi dotychczasowe szczepienie przeciw błonicy i tężcowi.

Dodatkowo, uporządkowane zostaną wskazania w zakresie szczepień na krztusiec kobiet w ciąży – planowana zmiana to objęcie szczepieniami przeciw krztuścowi kobiet w ciąży (a nie wyłącznie tych planujących ciążę). 
Eksperci wskazują, że zmiany wynikają z obserwowanego spadku odporności w starszych grupach wiekowych oraz rosnącej liczby zachorowań na krztusiec wśród nastolatków i dorosłych. W 2023 roku w Polsce odnotowano ponad 4 tysiące przypadków tej choroby – dwukrotnie więcej niż rok wcześniej. Wprowadzenie dodatkowej dawki ma poprawić odporność populacyjną i ograniczyć transmisję zakażeń, szczególnie groźnych dla niemowląt.

Terminy i etapy wdrażania zmian w Kalendarzu Szczepień

Większość nowych regulacji ma wejść w życie 1 stycznia 2026 roku, jednak przepisy dotyczące HPV i meningokoków zaczną obowiązywać rok później – od 1 stycznia 2027 roku. W tym czasie planowane są działania informacyjne i organizacyjne, które mają przygotować system ochrony zdrowia do wprowadzenia nowych obowiązków.
MZ zapowiada, że szczepienia będą w pełni refundowane, a harmonogram zostanie dostosowany tak, aby nie obciążać dodatkowo rodziców i placówek medycznych. Zmiany są elementem Narodowej Strategii Onkologicznej oraz krajowego programu zwalczania chorób zakaźnych.
Rozszerzenie kalendarza szczepień o HPV i meningokoki to odpowiedź na zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Oba podmioty od lat rekomendują objęcie szczepień HPV obowiązkiem w krajach Unii Europejskiej i włączenie ich do narodowych programów profilaktyki nowotworów.

Pozostałe zmiany w kalendarzu szczepień – ospa wietrzna i WZW B

Od 2026 roku rozszerzony zostanie również program obowiązkowych szczepień także o szczepionkę przeciw ospie wietrznej, którą zostaną objęte dzieci do 4. roku życia uczęszczające do przedszkoli, co ma ograniczyć ryzyko zakażeń w środowiskach zbiorowych. Ponadto wprowadzono doprecyzowane zasady szczepień przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B dla noworodków o masie poniżej 2000 g, w tym czterodawkowy schemat z pierwszą dawką podaną w ciągu 24 godzin po urodzeniu. Te zmiany mają wzmocnić ochronę najmłodszych i zapewnić zgodność krajowego programu z międzynarodowymi standardami profilaktyki.