Błonica – objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka
Katarzyna Gmachowska

Błonica – objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka

Błonica jest chorobą zakaźną o ciężkim przebiegu, wywoływaną przez bakterie maczugowce błonicy. Jak dochodzi do zakażenia? Jakie są rodzaje i objawy błonicy? W jaki sposób można się przed nią chronić? Podpowiadamy.

Zakażenie błonicą prowadzi do powstawania biało-szarych nalotów na śluzówkach gardła, krtani i tchawicy oraz powiększenia okolicznych węzłów chłonnych szyi, co może prowadzić do duszności i problemów z oddychaniem. Leczenie błonicy prowadzi się w warunkach szpitalnych, ze względu na fakt, iż jest to choroba zagrażająca życiu. Skuteczną metodą profilaktyki jest szczepienie ochronne, które w Polsce należy do obowiązkowych szczepień wykonywanych w dzieciństwie oraz wieku młodzieńczym.  

Błonica – co to za choroba?  

Błonica, zwana także dławcem, dyfterytem lub krupem, jest ciężką chorobą zakaźną. Wywoływana jest przez bakterie – maczugowce błonicy. Do zakażenia błonicą dochodzi drogą kropelkową lub podczas bezpośredniego kontaktu z chorym. Zakażenie maczugowcami błonicy prowadzi do martwicy tkanek i tworzenia tzw. pseudobłon w postaci szarych lub czarnych nalotów na migdałkach podniebiennych lub na śluzówkach gardła. W wyniku powiększenia węzłów chłonnych i obrzęku tkanek szyi może dojść do zwężenia światła gardła i krtani, co może prowadzić do niewydolności oddechowej i zgonu. Wydzielana przez bakterie błonicy toksyna błonicza rozprzestrzenia się z krwią po organizmie.  

Błonica i jej rodzaje 

Ze względu na patofizjologię choroby wyróżnia się następujące rodzaje błonicy

  • błonica gardła – jest to najczęstsza postać choroby. Objawia się bólem gardła o miernym nasileniu, trudnościami w połykaniu, zaburzeniami mowy, obecnością białawo-szarych nalotów w gardle, gorączką oraz powiększeniem i bolesnością węzłów chłonnych szyi. Przy próbie usunięcia nalotów obecnych na śluzówkach gardła dochodzi do krwawienia. Może dojść do zaburzeń rytmu serca na skutek zmian zapalnych mięśnia sercowego;
  • błonica krtani – zwana także dławcem lub krupem prawdziwym, występuje najczęściej u małych dzieci, które nie były zaszczepione. W przebiegu choroby dochodzi do obrzęku i zwężenia szpary głośni oraz nalotów na strunach głosowych, co prowadzi do wystąpienia nasilającej się duszności i problemów z oddychaniem. Występuje także charakterystyczny szczekający kaszel, chrypka przechodząca w bezgłos oraz nadmierne ślinienie. Nieleczona błonica krtani może prowadzić do zgonu na skutek uduszenia; 

  • błonica nosa – należy do lżejszych postaci choroby, charakteryzuje się obecnością zazwyczaj jednostronnych zmian na powierzchni błony śluzowej nosa, którym towarzyszy wyciek wydzieliny o charakterze śluzowo-krwistym lub krwisto-ropnym oraz nadżerki na wardze górnej. Błonica nosa jest chorobą przewlekłą, a proces zdrowienia długotrwały;

  • błonica ucha, skóry – należą do rzadkich postaci klinicznych błonicy.  

Przyczyny błonicy – jak i gdzie dochodzi do zarażenia?  

Błonica wywoływana jest przez toksynę produkowaną przez maczugowca błonicy (łac. Clostridium diphtheriae). Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową lub w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorym lub przedmiotami, których wcześniej używał. Po wniknięciu bakterii błonicy do nosa lub jamy ustnej dochodzi do kolonizacji błon śluzowych górnych dróg oddechowych lub skóry. W wyniku kontaktu z osobą chorą może dojść także do zajęcia spojówek, ucha środkowego, uszkodzonej skóry lub narządów płciowych.  

Wytwarzana przez maczugowce błonicy toksyna przedostaje się do krwiobiegu, przez co może powodować objawy uszkodzenia wielu narządów w tym serca, nerek, wątroby, ośrodkowego układu nerwowego lub nadnerczy.  

Objawy błonicy 

Po zakażeniu maczugowcem błonicy początkowo dochodzi do pojawienia się objawów grypopodobnych: bólu gardła, gorączki, dreszczy, bólu głowy, osłabienia, chrypki i kaszlu. Następnie na błonach śluzowych górnych dróg oddechowych, najczęściej gardła, nosa, krtani i tchawicy, pojawiają się białawo-szare pseudobłony martwicze. Przylegają one ściśle do powierzchni błon śluzowych oraz krwawią przy próbie ich usunięcia. W przebiegu choroby dochodzi także do powiększenia oraz bolesności węzłów chłonnych szyi. Znaczne powiększenie okolicznych węzłów chłonnych oraz narastanie pseudobłon prowadzi do zwężenia światła gardła i krtani, na skutek czego dochodzi do trudności w połykaniu oraz oddychaniu. 

W wyniku dostania się toksyny błoniczej do różnych narządów mogą pojawić się objawy ich uszkodzenia np. zaburzenia rytmu serca, zapalenie mięśnia sercowego, niedowłady mięśni, porażenia mięśni poruszających gałką oczną oraz porażenia kończyn.    

Błonica należy do chorób zagrażających życiu chorego. Śmierć pacjenta następuje zazwyczaj w wyniku uduszenia na skutek zamknięcia światła dróg oddechowych lub zatrzymania pracy serca. 

Diagnostyka błonicy  

Podstawą diagnostyki błonicy jest pobranie wymazu i wyhodowanie bakterii Corynebacterium diphteriae. W przypadku podejrzenia zakażenia maczugowcem błonicy, zwłaszcza u osób nieszczepionych i przebywających na terenach endemicznego występowania błonicy, należy niezwłocznie zgłosić się lekarza. Choroba charakteryzuje się ciężkim stanem chorego przy stosunkowo niskiej gorączce.

Błonica w Polsce występuje obecnie bardzo rzadko, dzięki powszechnym szczepieniom w wieku dziecięcym.  

Błonica – leczenie  

Leczenie błonicy prowadzi się w szpitalu, gdyż jest ona chorobą zagrażającą życiu. Osobie chorej na błonicę podaje się surowicę zawierającą przeciwciała przeciwko toksynie błoniczej oraz antybiotyki. Ponadto kontroluje się gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu oraz stan układu krzepnięcia. W przypadku błonicy krtani wykonuje się intubację lub tracheotomię, które udrażniają drogi oddechowe. U chorych z zaburzeniami oddychania stosuje się wentylację zastępczą.  

Profilaktyka błonicy. Szczepienie na błonicę 

Podstawą profilaktyki przed zachorowaniem na błonicę są szczepienia ochronne.  

Szczepionka przeciw błonicy jest szczepionką inaktywowaną (zabitą). W Polsce podawana jest bezpłatnie dzieciom i młodzieży do ukończenia 19. roku życia w postaci szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (szczepionki DTP/DTaP bądź w postaci płatnych szczepionek skojarzonych 5w1 i 6w1). Według polskiego kalendarza szczepień szczepienie przeciwko tężcowi, krztuścowi i błonicy wykonuje czterema dawkami szczepionki (w 2., 3–4., 5–6. i 16–18. miesiącu życia) oraz dawką przypominającą w 6. oraz 14. roku życia. W 19. roku życia podaje się szczepionkę przeciw tężcowi i błonicy.  

Zaleca się stosowanie dawek przypominających co 10 lat. Istnieje także szczepionka monowalentna (tylko przeciwko błonicy). Szczepionka przeciwko błonicy jest szczepionką bezpieczną. Może dawać łagodne, miejscowe odczyny poszczepienne w postaci zaczerwienienia i bolesności miejsca wkłucia.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Czy bioaktywny związek zawarty w imbirze może powstrzymać rozwój chorób autoimmunologicznych?

    Imbir słynie z działania przeciwzapalnego i przeciwutleniającego, co sprawia, że jest bardzo popularnym suplementem. Nowe naukowe doniesienia świadczą o tym, że fenolowy związek fitochemiczny zawarty w jego świeżym korzeniu może również wspierać zmagania z chorobami autoimmunologicznymi. 

  • Lumbalizacja – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia

    Kręgosłup człowieka jest zbudowany z 33-34 kręgów, w tym 5 lędźwiowych oraz 5 krzyżowych. Lumbalizacja jest wrodzoną wadą kręgosłupa polegającą na tym, że pierwszy krąg krzyżowy nie jest połączony z resztą kości krzyżowej. W związku z tym wydaje się, że istnieje sześć kręgów lędźwiowych i tylko cztery kręgi krzyżowe. Lumbalizacja kręgosłupa może, choć nie musi, ograniczać ruchy i powodować ból odcinka krzyżowo-lędźwiowego kręgosłupa.

  • Shin splints – przyczyny, objawy i leczenie bólu piszczeli u biegaczy

    Shin splints jest jednym z najczęściej występujących urazów u biegaczy. Kontuzja ta, nazywana także zespołem przeciążenia przyśrodkowej okolicy piszczeli – MTSS,  objawia się bólem wzdłuż kości piszczelowej i występuje przede wszystkim u osób, które niedawno rozpoczęły przygodę ze sportem bądź zwiększyły intensywność treningów. W większości przypadków pomocne przy shin splints okazują się odpoczynek oraz fizjoterapia. Jakie zabiegi i ćwiczenia warto stosować przy MTSS?

  • NOP – czym jest niepożądany odczyn poszczepienny? Kiedy może wystąpić NOP i jak go rozpoznać?

    NOP (niepożądany odczyn poszczepienny) to gwałtowna reakcja organizmu występująca po podaniu szczepionki, która zdarza się ze średnią częstością 1: 10 000 podanych dawek. Niepożądane odczyny poszczepienne dzieli się na łagodne, objawiające się podwyższoną temperaturą ciała i zaczerwienieniem miejsca wkłucia, poważne, obejmujące gorączkę czy obrzęk kończyny oraz ciężkie, zagrażające życiu, takie jak wstrząs anafilaktyczny. Jak postępować w przypadku wystąpienia NOP?

  • Szczepionka nanocząsteczkowa przeciwko COVID-19 – trwają prace nad jednodawkową szczepionką na koronawirusa

    Naukowcy pracują nad opracowaniem szczepionki jednodawkowej przeciwko chorobie wywoływanej przez wirusa SARS-CoV-2. Nowy preparat docelowo miałby być przechowywany w temperaturze pokojowej, co znacznie ułatwiłoby jego dystrybucję oraz obniżyło koszty produkcji i transportu, z powodu ominięcia procedury łańcuch chłodniczego. 

  • Mononukleoza – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy zakaźnej

    Mononukleoza jest infekcją wirusową przenoszoną głównie drogą kropelkową – poprzez kontakt ze śliną (dlatego też często jest nazywana "chorobą pocałunków"). Wywołana jest przez wirusa z rodziny Herpes – wirusa Epstein-Barr (EBV). Łatwo pomylić ją ze zwykłym przeziębieniem, objawami są bowiem głównie ból gardła i głowy, podwyższona temperatura ciała, ogólne zmęczenie. Powiększają się węzły chłonne i migdałki, czasami również wątroba oraz śledziona.  Jak wygląda diagnostyka i leczenie mononukleozy zakaźnej?

  • Trzeszczka – przyczyny, objawy, leczenie zapalenia i złamania trzeszczki

    Trzeszczka (łac. ossa sesamoidea) to mała, zaokrąglona kostka, która wraz ze ścięgnami i więzadłami tworzy tzw. aparat trzeszczkowy. Trzeszczki znajdują się w okolicy stawów palców dłoni i stóp. Do urazów tych struktur – zapalenia bądź złamania – dochodzi najczęściej u osób aktywnych fizycznie, sportowców oraz tancerzy, ale także np. podczas zeskoku z wysokości. Objawy zapalenia trzeszczki to ból narastający stopniowo, kłucie, obrzęk. Jak leczy się urazy trzeszczek?

  • Nowa grupa antybiotyków o szerokim spektrum działania

    Naukowcy z Instytutu Wistar odkryli nową klasę antybiotyków, które wykazują podwójne działanie – blokują niezbędny dla bakterii szlak metaboliczny oraz aktywują adaptacyjną odpowiedź immunologiczną organizmu. Odkrycie opublikowano niedawno w “Nature”.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij