Biegunka u niemowlaka i dziecka – co robić? Kiedy należy zgłosić się do lekarza? - portal DOZ.pl
Biegunka u niemowlaka i dziecka – co robić? Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Katarzyna Gmachowska

Biegunka u niemowlaka i dziecka – co robić? Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Biegunka to jedna z najczęstszych dolegliwości u dzieci oraz przyczyna wizyt lekarskich. Wbrew pozorom postępowanie  jest bardzo proste i w części przypadków dziecko może być z powodzeniem leczone w domu. Jak radzić sobie z biegunką u noworodka, niemowlęcia lub starszego dziecka? Jak zapobiegać rozwolnieniu i kiedy zgłosić się do lekarza?

Biegunka u dzieci – charakterystyka, postacie, przyczyny, przebieg, czas trwania 

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) biegunką nazywamy obecność rozluźnionych stolców (3 lub więcej płynnych stolców na dobę u niemowląt i dzieci karmionych sztucznie). Warto pamiętać, że definicja ta nie dotyczy dzieci karmionych piersią, gdyż mogą one oddawać nawet 10 stolców na dobę. Biegunkę rozpoznaje się, gdy dziecko zaczyna oddawać znacznie większą liczbę stolców niż zazwyczaj oraz zmienia się ich charakter (stają się wodniste lub półpłynne). Niekiedy w stolcu można zauważyć obecność śluzu, krwi lub ropy.  

Ze względu na czas trwania biegunki u dzieci wyróżnia się biegunkę ostrą, która trwa poniżej 14 dni, oraz biegunkę przewlekłą, trwającą ponad dwa tygodnie.  

Do najczęstszych przyczyn ostrej biegunki u niemowląt oraz dzieci zalicza się: 

  • zakażenia o etiologii wirusowej – najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie rotawirusowe. Do zakażenia rotawirusami dochodzi poprzez kontakt z osobą zakażoną. Choroba ta jest wysoce zakaźna i zazwyczaj przenosi się na niemytych rękach. Zakażenia rotawirusowe najczęściej występują w sezonie jesienno-zimowym. Do innych wirusów powodujących biegunkę u dzieci zalicza się m.in. adenowirusy, wirus Norwalk (z rodziny norowirusów, tzw. biegunki norowirusowe).  
  • zakażenia bakteryjne – najczęściej wywołane przez zakażenie przez bakterie: Salmonella enteritidis, Shigella (szigeloza), Escherichia coli, CampylobacterYersinia lub Clostridium,
  • biegunka poantybiotykowa – stosowanie antybiotyków prowadzi do zaburzenia flory jelitowej, co prowadzi do rozwoju bakterii i grzybów, które są oporne na działanie danego leku. Dlatego tak ważne jest stosowanie probiotyków podczas antybiotykoterapii,
  • zatrucia pokarmowe – objawy takie jak biegunka, wymioty, gorączka, ból brzucha pojawiają się zazwyczaj kilka godzin po spożyciu pokarmu, w którym znajdują się toksyny bakteryjne.  

Do najczęstszych przyczyn przewlekłej biegunki u dzieci zalicza się: 

  • zakażenia pasożytnicze – najczęściej zakażenia Gardia lamblia, glistą ludzką lub glistą psią, 
  • biegunkę pochodzenia zakaźnego – może się utrzymywać po zakażeniu bakteryjnym lub wirusowym na skutek uszkodzenia błony śluzowej jelit oraz przejściowego zaburzenia wchłaniania pokarmów, 
  • choroby jelit (celiakia, choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego),
  • nietolerancje pokarmowe – do najczęstszych pokarmów powodujących alergie pokarmowe u dzieci zalicza się białko mleka krowiego.   
Według aktualnych danych medycznych w Europie średnia zapadalność na ostra biegunkę dzieci do ukończenia 3. roku życia wynosi około 2 epizodów na rok. W Europie, podobnie jak w Polsce, najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie rotawirusowe, które jest wysoce zakaźne. Dlatego zaleca się szczepienie przeciwko rotawirusom, które można wykonać, podając szczepionkę doustną u dzieci między 6. a 24. tygodniem życia. W Polsce od 1 stycznia 2021 szczepienie przeciwko rotawirusom jest bezpłatne dla niemowląt i zostało wpisane do listy szczepień obowiązkowych dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020. Szczepienie przeprowadzane jest w schemacie dwu- lub trzydawkowym, w zależności od zaleceń producenta.  

Biegunka u niemowląt  

Biegunka u niemowląt, czyli dzieci przed ukończeniem 12. miesiąca życia, podobnie jak u dzieci starszych, wywoływana jest najczęściej przez wirusy. Rozwolnienie u niemowląt jest groźna ze względu na trudności w spożywaniu zwiększonych ilości płynów oraz szybszą tendencję do odwadniania się malucha.  

Objawy biegunki u dzieci  

Biegunkę rozpoznaje się na podstawie obecności charakterystycznych objawów takich jak znaczne zwiększenie ilości stolców, które są wodniste lub półpłynne. Biegunce u dziecka często towarzyszy ból brzucha, uczucie silnego parcia na stolec, wzdęcie, przelewania w brzuchu, wymioty i gorączka. W stolcu można zauważyć domieszkę krwi, śluzu lub ropy i ma on zazwyczaj cuchnący zapach. W ostrej biegunce na skutek utraty wody i elektrolitów z stolcem oraz wymiotami często dochodzi do odwodnienia i pojawienia się zaburzeń elektrolitowych.  W przypadku przewlekłej biegunki często obserwuje się zahamowanie lub spowolnienie wzrostu i przybierania na masie dziecka.  

Jak rozpoznać biegunkę u niemowlaka? 

Warto pamiętać, że u dzieci karmionych piersią za normę uznaje się większą ilość stolców niż u dzieci karmionych sztucznie. Normą u niemowlęcia karmionego mlekiem mamy jest oddawanie nawet do 10 stolców na dobę. Biegunkę rozpoznaje się wówczas, gdy dochodzi do znacznego zwiększenia ilości stolców.  

Polecane dla Ciebie

Zagrożenia przy biegunce u dziecka 

Najczęstszym i zarazem najgroźniejszym powikłaniem ostrej biegunki u dzieci jest odwodnienie. Jest ono szczególnie niebezpieczne u niemowląt i małych dzieci. Ryzyko odwodnienia wzrasta w przypadku wymiotów i gorączki, które towarzyszą biegunce. Do charakterystycznych objawów odwodnienia u dziecka zalicza się zmniejszenie masy ciała, osłabienie, płaczliwość, płacz bez łez, suchą skórę i błony śluzowe, uczucie pragnienia, rzadkie oddawanie moczu, który jest ciemnego koloru, zapadnięte ciemiączko u niemowląt. W przypadku ciężkiego odwodnienia na skutek zaburzeń elektrolitowych mogą wystąpić zaburzenia oddychania i śpiączka. Wyróżnia się trzy stopnie odwodnienia: lekkie, umiarkowane i ciężkie.  

Co kupić w aptece na biegunkę u dziecka? Jak zatrzymać rozwolnienie? 

Ze względu na fakt, iż najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie wirusowe, nie zaleca się stosowania antybiotyków u chorych dzieci. Podstawą leczenia w przypadku biegunki zarówno u niemowląt, jak i starszych dzieci jest nawadnianie doustne dziecka. Zalecane jest stosowanie doustnych płynów nawadniających (DPN) o obniżonej osmolarności (50/60 mmol/l Na). Doustne płyny nawadniające zapobiegają odwodnieniu dziecka, zmniejszają objętość stolca oraz częstotliwość wymiotów. DPN należy podawać schłodzone i w małych porcjach.  

Pierwsza faza nawadniania doustnymi płynami nawadniającymi, tzw. faza wstępna trwa około 4–6 godzin. Zaleca się wówczas podanie dziecku około 75 ml na każdy kilogram masy ciała (przykładowo dziecku o masie ciała 10 kg należy podać 750 ml DPN w ciągu 4–6 godzin). Dodatkowo po każdym biegunkowym stolcu lub wymiotach należy podać 5–10 ml/kg masy ciała. Po zakończeniu fazy wstępnej należy jak najszybciej powrócić do diety stosowanej przed chorobą, unikając produktów ciężkostrawnych typu fast food.  

Należy pamiętać, aby kontynuować karmienie piersią u dzieci karmionych naturalnie, zwiększając ich częstotliwość.  

W skracaniu czasu trwania biegunki udowodnione działanie ma zastosowanie leku racekadotryl oraz bakterii probiotycznych (Lactobacillus rhamnosus GG [LGG], Saccharomyces boulardii).  W leczeniu ostrej biegunki można zastosować smektyn dwuoktanościenny, który zmniejsza objętość stolca oraz skraca czas trwania biegunki. Jest składnikiem popularnych preparatów na biegunkę u dzieci.

Nie zaleca się stosowania u dzieci leków przeciwbiegunkowych, w tym hamujących motorykę przewodu pokarmowego, węgla aktywowanego czy chemioterapeutyków.  

Domowe sposoby na walkę z biegunką u dziecka 

Podstawą leczenia u dziecka z biegunką jest nawadnianie doustnymi płynami nawadniającymi, aby zapobiec rozwojowi odwodnienia. Zaleca się podawanie schłodzonych płynów w małych porcjach, aby nie nasilać wymiotów. Wskazane jest kontynuowanie karmienia piersią u dzieci karmionych naturalnie. Warto również zadbać o odpowiedni odpoczynek dziecka.

Nie zaleca się podawania soków owocowych, kolorowych napojów czy innych produktów zawierających dużą zawartość cukrów. Mogą one nawet zaostrzyć biegunkę.

U dzieci z biegunką, u których zaobserwuje się krew w stolcu lub podejrzewa się zatrucie pokarmowe, należy pobrać próbkę kału do specjalnego pojemniczka, aby móc wykonać badania bakteriologiczne stolca.  

Ostra biegunka zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i rzadko wymaga stosowania antybiotyków.  

Dieta przy biegunce u dziecka  

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie ma potrzeby zmiany diety dziecka z objawami biegunki. Zaleca się wczesny powrót do żywienia z przed choroby już w trakcie lub po wstępnym etapie nawadniania doustnymi płynami nawadniającymi (4–6 godzin). Można także wdrożyć u dziecka dietę BRAT (dowiedz się więcej o diecie przy biegunce u dzieci).

U dzieci karmionych piersią należy kontynuować karmienie naturalne, zwiększając częstość karmienia. Obecnie nie zaleca się stosowania diety bezmlecznej lub bezlakotozowej u dzieci z ostrą biegunką.  

Kiedy należy udać się do lekarza z dzieckiem mającym biegunkę? 

Biegunka u dzieci zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i najczęściej nie wymaga hospitalizacji. Najczęstszym powikłaniem ostrej biegunki, wymiotów i gorączki jest odwodnienie, które może być niebezpieczne, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Do objawów, które powinny skłonić rodzica do kontaktu z lekarzem POZ zalicza się biegunkę, której towarzyszą: suchość skóry i błon śluzowych, płacz bez łez, rzadkie oddawanie moczu, senność dziecka, rozdrażnienie, intensywne wymioty, gorączka powyżej 38°C, obecność krwi w stolcu, odmawianie picia oraz zapadnięte ciemiączko u niemowląt.  

Wskazaniami do hospitalizacji dziecka z biegunką są odwodnienie w stopniu ciężkim, obecność zaburzeń neurologicznych (drgawki, senność, zaburzenia mówienia, majaczenie), nieustępujące wymioty, brak możliwości nawadniania doustnego lub podejrzenie choroby wymagającej interwencji chirurgicznej np. zapalenia wyrostka.  
  1. A. Guarino, S. Ashkenazi, D. Gendrel i in., European society for pediatric gastroenterology, hepatology, and nutrition/european society for pediatric infectious diseases evidence based guidelines for the management of acute gastroenteritis in children in Europe: update 2014, „Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition", nr 59 (1) 2014. 
  2. A. Rybak, Wytyczne postępowania w ostrej biegunce u dzieci – nowości i zmiany, „Standardy Medyczne Pediatria”, nr 5 2008.  
  3. K. Popińska, Biegunka przewlekła, [w:] Żywienie i leczenia żywieniowe dzieci i młodzieży, pod red. H. Szajewskiej, A. Horvath, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2017.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból głowy u dziecka – co go powoduje? Co podawać dzieciom, gdy boli je głowa?

    Małe dziecko nie jest w stanie dokładnie określić, co mu dolega, ale niemal przy każdym pogorszeniu samopoczucia zaczyna się skarżyć na ból głowy. I właśnie ból głowy u dziecka to sygnał, którego rodzice nie powinni lekceważyć, bowiem może być pierwszym objawem wielu dolegliwości. Sprawdźmy, co może powodować ból głowy u dzieci i co warto robić, by go złagodzić. 

  • Choroba Kawasaki – przyczyny, objawy, leczenie choroby Kawasakiego. Choroba Kawasaki a koronawirus

    Choroba Kawasaki to choroba ogólnoustrojowa dotykająca głównie małe dzieci, powodująca stan zapalny ścian naczyń krwionośnych. Jej przebieg jest gwałtowny i ostry, pojawiają się takie objawy, jak: wysoka gorączka, stan zapalny gardła, zaczerwienienie spojówek, rozpulchniony, tzw. truskawkowy język, opuchlizna palców rąk i stóp. Jakie są przyczyny choroby Kawasakiego? Jak wygląda jej leczenie?

  • Witamina D dla dzieci – dawkowanie, objawy i skutki niedoboru

    Witamina D jest hormonem steroidowym, który kontroluje wiele istotnych dla organizmu procesów. Dostarczenie jej (poprzez syntezę skórną oraz wraz z pożywieniem) jest szczególnie ważne w przypadku najmłodszych. Witamina D wpływa na układ kostny dzieci poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, działa immunomodulująco, podnosząc odporność i obniżając poziom cytokin prozapalnych, ma również działanie antykancerogenne oraz neuro- i kardioprotekcyjne. Jaką dawkę witaminy D podawać dziecku? Witamina D dla dzieci w kroplach, kapsułkach twist-off, sprayu czy tabletkach?

  • Kolka u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie kolki niemowlęcej

    Kolka niemowlęca to częsta dolegliwość pojawiająca się najczęściej już w pierwszym miesiącu życia dziecka i trwająca do ok. 3–4 miesiąca. Objawy kolki u niemowlaka to rozdrażnienie, napadowy, trudny do ukojenia płacz, podkurczanie nóżek i prężenie ciała. Jej przyczyny nie zostały do końca zidentyfikowane, najczęściej mówi się o niedojrzałości układu pokarmowego i nerwowego. Jak radzić sobie z kolką u dziecka? Przede wszystkim należy wykluczyć choroby organiczne. Aby złagodzić atak kolki, można próbować masować brzuszek, stosować ciepłe okłady, zazwyczaj ulgę maluszkowi przynosi też delikatne kołysanie. Jeżeli metody te zawodzą, w porozumieniu z pediatrą można włączyć leczenie farmakologiczne.

  • Ulewanie u noworodka i niemowlaka – kiedy powinno zaniepokoić?

    Ulewanie u noworodka i niemowlaka to mimowolne cofanie się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka. Regurgitację uznaje się za zjawisko fizjologiczne, które mija samoistnie, wynika ono bowiem z niedojrzałości układu pokarmowego malucha. Jeżeli ulewanie nie prowadzi do wystąpienia trudności z karmieniem czy zaburzeń wzrastania, nie ma potrzeby włączania leczenia. Jeśli natomiast pojawiają się wyraźne sygnały ze strony dziecka, że odczuwa ono dyskomfort bądź ból, a także gdy ulewanie ma charakter chlustający i trudno odróżnić je od wymiotów, należy pilnie skonsultować się z pediatrą.

  • Pasożyty u dzieci – objawy, diagnostyka, leczenie, odrobaczanie profilaktyczne

    W organizmie człowieka może bytować ponad 300 gatunków pasożytów (nazwa pasożyt wywodzi się z greckiego słowa parasitos i oznacza „darmozjad”). Mogą żyć one w skórze, na włosach, w płucach, w stawach, wątrobie, oczach, a nawet w mózgu. Czy zatem jest powód do strachu? Jak objawiają się pasożyty u dzieci? Jak często występują robaczyce w Polsce i czy „profilaktyczne odrobaczanie” jest skuteczne? 

  • PFAPA (zespół gorączek nawracających) – przyczyny, diagnostyka, leczenie

    Gorączka u dziecka zawsze jest przyczyną niepokoju u opiekunów. Na szczęście za większość z nich odpowiadają banalne infekcje wirusowe, jednak zawsze warto zachować czujność w przypadku jej obecności. Czym jest tajemniczo brzmiący zespół PFAP? Jakie są jego przyczyny, diagnostyka i leczenie?

  • Dyschezja niemowlęca – przyczyny, objawy, diagnostyka

    Dyschezja, obok kolki jelitowej, zaparć, nadmiaru gazów oraz ulewania, jest najczęstszą przyczyną problemów z brzuszkiem u noworodków i niemowląt. O ile pojęcia kolki czy ulewania są doskonale znane rodzicom maluszków, „medycznie” brzmiący termin „dyschezja” budzi niepokój. Czy słusznie? Czym jest dyschezja jelitowa? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij