Biegunka u niemowlaka i dziecka – co robić? Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Katarzyna Gmachowska

Biegunka u niemowlaka i dziecka – co robić? Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Biegunka to jedna z najczęstszych dolegliwości u dzieci oraz przyczyna wizyt lekarskich. Wbrew pozorom postępowanie  jest bardzo proste i w części przypadków dziecko może być z powodzeniem leczone w domu. Jak radzić sobie z biegunką u noworodka, niemowlęcia lub starszego dziecka? Jak zapobiegać rozwolnieniu i kiedy zgłosić się do lekarza?

Najczęstszą przyczyną biegunki u dzieci jest zakażenie o etiologii rotawirusowej. Podczas jej występowania dochodzi do zwiększenia płynów w jelitach, co skutkuje rzadką konsystencję stolca, bólami brzucha, a w ostrzejszych stanach także wymiotami, gorączką i znacznym osłabieniem. Nieleczona może się szybko rozwijać i powodować powikłania, które mogą być groźne zwłaszcza dla zdrowia najmłodszych. 

Biegunka u dzieci – charakterystyka, postacie, przyczyny, przebieg, czas trwania 

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) biegunką nazywamy obecność rozluźnionych stolców (3 lub więcej płynnych stolców na dobę u niemowląt i dzieci karmionych sztucznie). Warto pamiętać, że definicja ta nie dotyczy dzieci karmionych piersią, gdyż mogą one oddawać nawet 10 stolców na dobę. Biegunkę rozpoznaje się, gdy dziecko zaczyna oddawać znacznie większą liczbę stolców niż zazwyczaj oraz zmienia się ich charakter (stają się wodniste lub półpłynne). Niekiedy w stolcu można zauważyć obecność śluzu, krwi lub ropy.  

Ze względu na czas trwania biegunki u dzieci wyróżnia się biegunkę ostrą, która trwa poniżej 14 dni, oraz biegunkę przewlekłą, trwającą ponad dwa tygodnie.  

Do najczęstszych przyczyn ostrej biegunki u niemowląt oraz dzieci zalicza się: 

  • zakażenia o etiologii wirusowej – najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie rotawirusowe. Do zakażenia rotawirusami dochodzi poprzez kontakt z osobą zakażoną. Choroba ta jest wysoce zakaźna i zazwyczaj przenosi się na niemytych rękach. Zakażenia rotawirusowe najczęściej występują w sezonie jesienno-zimowym. Do innych wirusów powodujących biegunkę u dzieci zalicza się m.in. adenowirusy, wirus Norwalk (z rodziny norowirusów, tzw. biegunki norowirusowe).  
  • zakażenia bakteryjne – najczęściej wywołane przez zakażenie przez bakterie: Salmonella enteritidis, Shigella (szigeloza), Escherichia coli, CampylobacterYersinia lub Clostridium,
  • biegunka poantybiotykowa – stosowanie antybiotyków prowadzi do zaburzenia flory jelitowej, co prowadzi do rozwoju bakterii i grzybów, które są oporne na działanie danego leku. Dlatego tak ważne jest stosowanie probiotyków podczas antybiotykoterapii,
  • zatrucia pokarmowe – objawy takie jak biegunka, wymioty, gorączka, ból brzucha pojawiają się zazwyczaj kilka godzin po spożyciu pokarmu, w którym znajdują się toksyny bakteryjne.  

Do najczęstszych przyczyn przewlekłej biegunki u dzieci zalicza się: 

  • zakażenia pasożytnicze – najczęściej zakażenia Gardia lamblia, glistą ludzką lub glistą psią, 
  • biegunkę pochodzenia zakaźnego – może się utrzymywać po zakażeniu bakteryjnym lub wirusowym na skutek uszkodzenia błony śluzowej jelit oraz przejściowego zaburzenia wchłaniania pokarmów, 
  • choroby jelit (celiakia, choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego),
  • nietolerancje pokarmowe – do najczęstszych pokarmów powodujących alergie pokarmowe u dzieci zalicza się białko mleka krowiego.   
Według aktualnych danych medycznych w Europie średnia zapadalność na ostra biegunkę dzieci do ukończenia 3. roku życia wynosi około 2 epizodów na rok. W Europie, podobnie jak w Polsce, najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie rotawirusowe, które jest wysoce zakaźne. Dlatego zaleca się szczepienie przeciwko rotawirusom, które można wykonać, podając szczepionkę doustną u dzieci między 6. a 24. tygodniem życia. W Polsce od 1 stycznia 2021 szczepienie przeciwko rotawirusom jest bezpłatne dla niemowląt i zostało wpisane do listy szczepień obowiązkowych dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020. Szczepienie przeprowadzane jest w schemacie dwu- lub trzydawkowym, w zależności od zaleceń producenta.  

Biegunka u niemowląt  

Biegunka u niemowląt, czyli dzieci przed ukończeniem 12. miesiąca życia, podobnie jak u dzieci starszych, wywoływana jest najczęściej przez wirusy. Rozwolnienie u niemowląt jest groźna ze względu na trudności w spożywaniu zwiększonych ilości płynów oraz szybszą tendencję do odwadniania się malucha.  

Objawy biegunki u dzieci  

Biegunkę rozpoznaje się na podstawie obecności charakterystycznych objawów takich jak znaczne zwiększenie ilości stolców, które są wodniste lub półpłynne. Biegunce u dziecka często towarzyszy ból brzucha, uczucie silnego parcia na stolec, wzdęcie, przelewania w brzuchu, wymioty i gorączka. W stolcu można zauważyć domieszkę krwi, śluzu lub ropy i ma on zazwyczaj cuchnący zapach. W ostrej biegunce na skutek utraty wody i elektrolitów z stolcem oraz wymiotami często dochodzi do odwodnienia i pojawienia się zaburzeń elektrolitowych.  W przypadku przewlekłej biegunki często obserwuje się zahamowanie lub spowolnienie wzrostu i przybierania na masie dziecka.  

Jak rozpoznać biegunkę u niemowlaka? 

Warto pamiętać, że u dzieci karmionych piersią za normę uznaje się większą ilość stolców niż u dzieci karmionych sztucznie. Normą u niemowlęcia karmionego mlekiem mamy jest oddawanie nawet do 10 stolców na dobę. Biegunkę rozpoznaje się wówczas, gdy dochodzi do znacznego zwiększenia ilości stolców.  

Zagrożenia przy biegunce u dziecka 

Najczęstszym i zarazem najgroźniejszym powikłaniem ostrej biegunki u dzieci jest odwodnienie. Jest ono szczególnie niebezpieczne u niemowląt i małych dzieci. Ryzyko odwodnienia wzrasta w przypadku wymiotów i gorączki, które towarzyszą biegunce. Do charakterystycznych objawów odwodnienia u dziecka zalicza się zmniejszenie masy ciała, osłabienie, płaczliwość, płacz bez łez, suchą skórę i błony śluzowe, uczucie pragnienia, rzadkie oddawanie moczu, który jest ciemnego koloru, zapadnięte ciemiączko u niemowląt. W przypadku ciężkiego odwodnienia na skutek zaburzeń elektrolitowych mogą wystąpić zaburzenia oddychania i śpiączka. Wyróżnia się trzy stopnie odwodnienia: lekkie, umiarkowane i ciężkie.  

Co kupić w aptece na biegunkę u dziecka? Jak zatrzymać rozwolnienie? 

Ze względu na fakt, iż najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci jest zakażenie wirusowe, nie zaleca się stosowania antybiotyków u chorych dzieci. Podstawą leczenia w przypadku biegunki zarówno u niemowląt, jak i starszych dzieci jest nawadnianie doustne dziecka. Zalecane jest stosowanie doustnych płynów nawadniających (DPN) o obniżonej osmolarności (50/60 mmol/l Na). Doustne płyny nawadniające zapobiegają odwodnieniu dziecka, zmniejszają objętość stolca oraz częstotliwość wymiotów. DPN należy podawać schłodzone i w małych porcjach.  

Pierwsza faza nawadniania doustnymi płynami nawadniającymi, tzw. faza wstępna trwa około 4–6 godzin. Zaleca się wówczas podanie dziecku około 75 ml na każdy kilogram masy ciała (przykładowo dziecku o masie ciała 10 kg należy podać 750 ml DPN w ciągu 4–6 godzin). Dodatkowo po każdym biegunkowym stolcu lub wymiotach należy podać 5–10 ml/kg masy ciała. Po zakończeniu fazy wstępnej należy jak najszybciej powrócić do diety stosowanej przed chorobą, unikając produktów ciężkostrawnych typu fast food.  

Należy pamiętać, aby kontynuować karmienie piersią u dzieci karmionych naturalnie, zwiększając ich częstotliwość.  

W skracaniu czasu trwania biegunki udowodnione działanie ma zastosowanie leku racekadotryl oraz bakterii probiotycznych (Lactobacillus rhamnosus GG [LGG], Saccharomyces boulardii).  W leczeniu ostrej biegunki można zastosować smektyn dwuoktanościenny, który zmniejsza objętość stolca oraz skraca czas trwania biegunki. Jest składnikiem popularnych preparatów na biegunkę u dzieci.

Nie zaleca się stosowania u dzieci leków przeciwbiegunkowych, w tym hamujących motorykę przewodu pokarmowego, węgla aktywowanego czy chemioterapeutyków.  

Domowe sposoby na walkę z biegunką u dziecka 

Podstawą leczenia u dziecka z biegunką jest nawadnianie doustnymi płynami nawadniającymi, aby zapobiec rozwojowi odwodnienia. Zaleca się podawanie schłodzonych płynów w małych porcjach, aby nie nasilać wymiotów. Wskazane jest kontynuowanie karmienia piersią u dzieci karmionych naturalnie. Warto również zadbać o odpowiedni odpoczynek dziecka.

Nie zaleca się podawania soków owocowych, kolorowych napojów czy innych produktów zawierających dużą zawartość cukrów. Mogą one nawet zaostrzyć biegunkę.

U dzieci z biegunką, u których zaobserwuje się krew w stolcu lub podejrzewa się zatrucie pokarmowe, należy pobrać próbkę kału do specjalnego pojemniczka, aby móc wykonać badania bakteriologiczne stolca.  

Ostra biegunka zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i rzadko wymaga stosowania antybiotyków.  

Dieta przy biegunce u dziecka  

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie ma potrzeby zmiany diety dziecka z objawami biegunki. Zaleca się wczesny powrót do żywienia z przed choroby już w trakcie lub po wstępnym etapie nawadniania doustnymi płynami nawadniającymi (4–6 godzin). Można także wdrożyć u dziecka dietę BRAT (dowiedz się więcej o diecie przy biegunce u dzieci).

U dzieci karmionych piersią należy kontynuować karmienie naturalne, zwiększając częstość karmienia. Obecnie nie zaleca się stosowania diety bezmlecznej lub bezlakotozowej u dzieci z ostrą biegunką.  

Kiedy należy udać się do lekarza z dzieckiem mającym biegunkę? 

Biegunka u dzieci zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i najczęściej nie wymaga hospitalizacji. Najczęstszym powikłaniem ostrej biegunki, wymiotów i gorączki jest odwodnienie, które może być niebezpieczne, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Do objawów, które powinny skłonić rodzica do kontaktu z lekarzem POZ zalicza się biegunkę, której towarzyszą: suchość skóry i błon śluzowych, płacz bez łez, rzadkie oddawanie moczu, senność dziecka, rozdrażnienie, intensywne wymioty, gorączka powyżej 38°C, obecność krwi w stolcu, odmawianie picia oraz zapadnięte ciemiączko u niemowląt.  

Wskazaniami do hospitalizacji dziecka z biegunką są odwodnienie w stopniu ciężkim, obecność zaburzeń neurologicznych (drgawki, senność, zaburzenia mówienia, majaczenie), nieustępujące wymioty, brak możliwości nawadniania doustnego lub podejrzenie choroby wymagającej interwencji chirurgicznej np. zapalenia wyrostka.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Zaburzenia SI – czym są zaburzenia integracji sensorycznej? Jak je rozpoznać i jak wygląda terapia SI?

    Zaburzenia SI pojawiają się w momencie, w którym układ nerwowy w sposób nieprawidłowy organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje w przetwarzaniu bodźców sensorycznych mogą obejmować systemy: czuciowy (dotyk oraz czucie głębokie), słuchowy, wzrokowy, węchowy, smakowy oraz zmysł równowagi. Zaburzenia integracji sensorycznej mogą objawiać się w rozmaity sposób, np. wzmożoną lub obniżoną wrażliwością na bodźce czy zmniejszonym bądź zwiększonym poziomem aktywności ruchowej. Jakie są przyczyny zaburzeń SI? Jak wygląda terapia SI?

  • PIMS-TS – groźny dziecięcy zespół "pocovidowy". Jakie daje objawy?

    Przeważnie, jeżeli dochodzi zakażenia SARS-CoV-2 u dzieci, to infekcja ma bezobjawowy lub łagodny przebieg. Jednak u niektórych pacjentów po przebyciu zakażenia kronawirusem (także skąpoobjawowo), obserwuje się poważny stan i  liczne powikłania – jest to wieloukładowy zespół zapalny PIM-TS, nazywany "dziecięcym zespołem pocovidowym".

  • Koronawirus u dzieci – jak rozpoznać? Kiedy zgłosić się do lekarza?

    Zakażenie koronawirusem u dzieci najczęściej ma przebieg bezobjawowy lub postać łagodnie wyrażonych objawów infekcji dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Leczenie COVID-19 u dzieci, podobnie jak u dorosłych, polega na łagodzeniu symptomów choroby. Większość dzieci z zakażeniem SARS-CoV-2 może być leczona w warunkach domowych i nie wymaga hospitalizacji czy specjalistycznego leczenia. Groźnym powikłaniem zakażenia koronawirusem u dzieci jest pediatryczny wieloukładowy zespół zapalny, czasowo związany z zakażeniem SARS-CoV-2.  

  • Jak nadwaga wpływa na proces dojrzewania płciowego u dziewczynek?

    Badanie opublikowane w Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dowodzi, że dziewczęta z wyższym wskaźnikiem całkowitej tkanki tłuszczowej organizmu wykazują wyższy poziom hormonów rozrodczych niż ich rówieśniczki o prawidłowej masie ciała. Nadwaga u dziewcząt może wpływać na wiek pierwszej menstruacji i proces dojrzewania piersi.

  • Bostonka – przyczyny, objawy, leczenie choroby bostońskiej

    Bostonka to choroba zakaźna wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusa Coxsackie A16. Dotyka głównie dzieci do 5. roku życia, choć mogą na nią zachorować także dorośli. Nazywana jest chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD), ponieważ jej najbardziej charakterystycznym objawami są wykwity skórne (bolesne, nieswędzące pęcherzyki) występujące na podeszwach stóp, dłoniach oraz na błonie śluzowej jamy ustnej. Sprawdź, jak można się zarazić oraz jak leczy się chorobę bostońską.

  • Katar u niemowlaka – przyczyny i domowe sposoby

    Katar u niemowlaka może mieć różne przyczyny, najczęstszą z nich są niegroźne infekcje wirusowe. Duża ilość zalegającej wydzieliny powoduje trudności z oddychaniem, a to z kolei wywołuje rozdrażnienie dziecka, uniemożliwia spokojny sen, utrudnia karmienie. Wśród sposobów walki z katarem u niemowlęcia znajdują się m.in. stosowanie wody morskiej do nosa, kropli do nosa, plastrów do aromaterapii czy inhalacje. 

  • Synechia – przyczyny, rozpoznanie i leczenie zrośnięcia warg sromowych u dziewczynek

    Synechia to zrośnięcie (sklejenie) warg sromowych mniejszych. Problem dtyczy przede wszystkim małych dziewczynek − między 3. miesiącem a 3. rokiem życia, choć może również pojawić się u dorosłych kobiet (np. w wyniku urazów mechanicznych czy po radioterapii). Przyczyną synechii jest niski poziom estrogenów, stany zapalne okolic sromu czy niewłaściwa higiena intymna niemowląt. Jak przebiega leczenie zespolenie się warg sromowych mniejszych?

  • Jąkanie u dzieci – jakie są jego przyczyny? Jak pomóc dziecku, które się jąka?

    Jąkanie u dzieci jest zaburzeniem płynności mowy, które może być wywołane przez czynniki logopedyczne, psychologiczne, genetyczne lub społeczne. Objawi się ono m.in. powtarzaniem głosek, słów lub części zdań, co nieco utrudnia komunikację dziecka z otoczeniem. Na czym polega terapia jąkania u dzieci? O czym powinni pamiętać rodzice dzieci, które się jąkają? Podpowiadamy. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij