Glista ludzka – objawy glistnicy. Rozpoznanie, badania, leczenie zakażenia glistą ludzką

Glista ludzka to pasożyt z rodzaju nicieni bytujący w jelicie cienkim. Glistnica, czyli choroba wywoływana przez glistę ludzką, zaliczana jest do tzw. chorób brudnych rąk – do zarażenia glistą ludzką dochodzi bowiem najczęściej, gdy nie umyjemy rąk po kontakcie z ziemią bądź zjemy nieumyte warzywo czy owoc, na powierzchni którego znajdują się jaja glisty. Szczególnie narażone są na to dzieci. Objawy glistnicy to bóle brzucha, zaparcia i/lub biegunka, nudności, brak apetytu, a także duszności czy przewlekły ból gardła.

1. Czym jest glista ludzka?
2. Glista ludzka – jak wygląda cykl rozwojowy?
3. Jakie są objawy glistnicy?
4. Jak sprawdzić, czy w organizmie znajduje się glista ludzka?
5. Jakie są objawy zakażenia u dziecka?
6. Jak wyleczyć zakażenie glistą?
7. Glista ludzka – profilaktyka glistnicy

Glista ludzka – co to jest?

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides) to pasożyt należący do gromady nicieni (nematoda), którego jedynym żywicielem jest człowiek. Osiąga długość 20–30 cm (samice są dłuższe od samców), ma jasnokremową barwę. Jest pasożytem kosmopolitycznym (występuje niemal na całym świecie) i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn chorób pasożytniczych u człowieka.

Szacuje się, że na całym świecie zarażonych jest od 800 milionów do 1,3 miliarda ludzi, w większości w krajach o tropikalnym klimacie, szczególnie w miejscach, w których występuje problem z kanalizacją. W Polsce pasożyt jest rzadszy, występuje głównie u dzieci w wieku przedszkolnym. Najczęstsze drogi zakażenia glistą ludzką to zjedzenie nieumytych warzyw/owoców oraz zanieczyszczona woda.

Glista ludzka – cykl rozwojowy

Glista ludzka dostaje się do organizmu najczęściej z nieumytymi owocami i warzywami, na powierzchni których znajdują się jaja glisty. Kolejną drogą zarażenia glistą ludzką jest brak higieny – pasożyty te znajdują się np. na powierzchni dłoni zabrudzonych glebą. W świetle jelita cienkiego z jaj uwalniają się larwy, które przenikają przez błonę śluzową do krążenia wrotnego, odprowadzającego krew z przewodu pokarmowego do wątroby. Wraz z krwią larwy glisty ludzkiej wędrują do płuc, gdzie wzrastają do 2 mm długości i przedostają się do pęcherzyków płucnych.

Następnie pasożyty wędrują do górnej części dróg oddechowych, przez oskrzela, tchawicę i krtań dostają się do gardła i są połykane. W ten sposób larwy znów trafiają do światła przewodu pokarmowego, gdzie ostatecznie osiągają dojrzałość. Tu utrzymują się dzięki ruchom antyperystaltycznym, które zapobiegają ich wydaleniu. Po upływie 2–3 miesięcy samice zaczynają składać jaja, nawet do 200 000 dziennie. Jaja wydalane są z kałem i w korzystnych warunkach (wilgotna gleba, dostęp do tlenu) nabywają inwazyjność (zdolność do zarażania żywicieli).

Glista ludzka – jakie są objawy glistnicy?

Choroba wywołana przez glistę ludzką to glistnica, inaczej askarioza (łac. ascariosis). Ta choroba pasożytnicza jest najczęściej występującą na świecie robaczycą przewodu pokarmowego. Bardzo często ma ona skąpoobjawowy przebieg, choć nie zawsze tak jest. Wyróżnia się dwie manifestacje glistnicy:

1. Glistnica płucna – larwy powodują uszkodzenie ściany naczyń krwionośnych i pęcherzyków płucnych, towarzyszy temu naciek zapalny, który tworzą głównie eozynofile (granulocyty kwasochłonne). Prowadzi to do wystąpienia gorączki, kaszlu, duszności. W krwi obwodowej zaznaczona jest eozynofilia – podwyższony poziom granulocytów kwasochłonnych.
2. Glistnica jelitowa – obecność glisty w jelicie cienkim wywołuje bóle brzucha, brak apetytu, nudności oraz wymioty, biegunki i/lub zaparcia. Jeśli w jelicie obecna jest duża ilość pasożytów, mogą one zaczopować jego światło, prowadząc do niedrożności. Glisty ludzkie mogą również wnikać do przewodów żółciowych lub trzustkowych i wywoływać ich zapalenie.

Przewlekła, nieleczona glistnica może skutkować niedożywieniem i niedoborem składników pokarmowych, zwłaszcza witamin A i C. Możliwe powikłania askariozy obejmują niedrożność jelit, zatkanie dróg żółciowych i przewodu trzustkowego – ostre zapalenie trzustki czy niedrożność dróg oddechowych. Dlatego tak istotne jest skonsultowanie się z lekarzem rodzinnym w razie zauważenia u siebie bądź u dziecka wyżej wymienionych objawów.

Glista ludzka – diagnostyka zakażenia glistą ludzką

Podstawowym badaniem w diagnostyce glistnicy jest badanie kału, w którym poszukuje się obecności jaj nicienia. Próbki kału powinno się pobierać kilkakrotnie w odstępach 3–5 dni. Czasem stwierdza się obecność dorosłych form pasożyta w kale lub wymiocinach.

Na diagnozę glistnicy może nakierować wspomniana wyżej eozynofilia – podwyższony poziom granulocytów kwasochłonnych w morfologii krwi z rozmazem. Jest to znalezisko niespecyficzne, które towarzyszy chorobom pasożytniczym, ale również alergicznym, a także niektórym schorzeniom autoimmunizacyjnym. Podniesione może być również stężenie immunoglobulin (przeciwciał), zwłaszcza w klasie IgE. Glisty można również uwidocznić w badaniach obrazowych jamy brzusznej takich jak tomografia komputerowa czy ultrasonografia.

Glista ludzka u dziecka. Objawy glistnicy u dzieci

Dzieci w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym to populacja szczególnie narażona na infekcje pasożytnicze. Przebywanie w otoczeniu dużej liczby dzieci w przedszkolu i szkole, nieprzestrzeganie zasad higieny oraz zachowania takie jak geofagia (zjadanie gleby) sprzyjają zakażeniu przez glistę ludzką. Długotrwała glistnica może prowadzić u dzieci do niedoborów witamin i innych składników pokarmowych, a w konsekwencji negatywnie wpływać na ich rozwój fizyczny i umysłowy. Ważna jest obserwacja malucha i udanie się do pediatry w przypadku dostrzeżenia jakichkolwiek niepokojących objawów.

Objawy glisty ludzkiej u dziecka są podobne do tych, które występują u dorosłych, m.in.:

• nadpobudliwość,
• ból brzucha,
• nudności i wymioty,
• wzdęcia, zaparcia,
• biegunka,
• duszność,
• nieżyt oskrzeli, astma oskrzelowa,
• uporczywy ból gardła, 
• obniżony apetyt, spadek masy ciała,
• problemy ze snem,
• problemy skórne, pokrzywka.

Glista ludzka – na czym polega leczenie glistnicy?

Leczenie glistnicy polega na podawaniu doustnych preparatów antypasożytniczych, przede wszystkim albendazolu i mebendazolu – wystarczy pojedyncza dawka. Alternatywą jest pyrantel, stosowany również u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Kontrolę po leczeniu przeprowadza się po upływie dwóch tygodni, polega ona na trzykrotnej kontroli rozmazu kału.

W fazie płucnej stosuje się czasem leczenie objawowe – beta-mimetyki (leki rozszerzające oskrzela) lub glikokortykosteroidy, które hamują reakcję zapalną. W przypadku wystąpienia powikłań, takich jak niedrożność czy perforacja jelita, konieczne jest leczenie chirurgiczne.

Glista ludzka – profilaktyka glistnicy

W profilaktyce zakażenia glistą ludzką kluczowe jest mycie owoców i warzyw oraz mycie rąk po kontakcie z ziemią, a także noszenie rękawic w trakcie pracy w ogrodzie. Warto uczulić zwłaszcza najmłodszych, aby pamiętali o podstawowych zasadach higieny, takich jak:

• dokładne mycie rąk przed posiłkiem,
• dokładne mycie rąk po powrocie do domu ze spaceru i po skorzystaniu z toalety,
• dokładne mycie produktów spożywczych przed spożyciem,
• zwracanie uwagi na to, aby dziecko nie wkładało do buzi przedmiotów, które mogły mieć kontakt z ziemią np. podczas zabawy w piaskownicy.