Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?
Antonina Cieślik

Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

Badanie kału to metoda wykorzystywana podczas diagnozowania wielu schorzeń i nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu pokarmowego. Istnieje kilka parametrów, które można oznaczyć, decydując się na posiew kału. Próbka oddana do analizy może zostać poddana zarówno ocenie makroskopowej, mikroskopowej, jak i chemicznej lub bakteriologicznej.

Badanie kału – rodzaje oznaczeń

Ogólne badanie kału jest jednym z najczęściej zlecanych oznaczeń laboratoryjnych, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego pacjenta, który zgłosił wystąpienie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Próbka stolca w trakcie analizy poddawana jest ocenie makroskopowej i mikroskopowej. W badaniu makroskopowym określa się konsystencję, zabarwienie, oraz woń stolca, obecność śluzu lub ropy. Z pobranej próbki kału przygotowuje się również preparaty, które zostają wykorzystane do analizy mikroskopowej. Dokonując analizy mikroskopowej materiału, diagnosta laboratoryjny sprawdza zarówno obecność pasożytów lub ich jaj, jak i niestrawionych resztek pokarmowych, czerwonych krwinek i komórek nabłonkowych. Ocenie można poddać także aktywność niektórych enzymów trawiennych. Przy użyciu testu paskowego określa się również pH kału, które prawidłowo powinno się mieścić w zakresie 7,0 – 7,5. Cena badania ogólnego wykonanego prywatnie to koszt około 20 – 25 zł. Analiza ogólna kału wynikająca ze skierowania lekarskiego jest refundowana przez NFZ.

Badanie bakteriologiczne kału wykonuje się w celu wykrycia bakterii chorobotwórczych, które mogą być przyczyną zakażenia przewodu pokarmowego. Z próbki stolca oddanego do analizy przygotowuje się posiew na dedykowanym do tego podłożu, które umożliwia wzrost określonych bakterii.

Panel oznaczeń wirusów w przewodzie pokarmowym 

Badanie wirusologiczne, podobnie jak badanie na obecność bakterii, służy wykryciu czynnika etiologicznego powodującego zakażenie przewodu pokarmowego. Próbka stolca jest badana pod kątem rozpoznania zakażenia rotawirusami, adenowirusami lub norowirusami. Badania w kierunku tych patogenów nie jest refundowane przez NFZ. Koszt tego oznaczenia oscyluje od 30 do 70 zł.

Panel oznaczeń pasożytów w przewodzie pokarmowym 

Badanie parazytologiczne stolca jest wykonywane w celu wykrycia obecności pasożytów w przewodzie pokarmowym. Pojawienie się pierwotniaków w jelitach może skutkować wystąpieniem szeregu dolegliwości, takich jak biegunki, zaparcia, brak apetytu czy intensywne bóle brzucha. Do pasożytów najczęściej bytujących w układzie pokarmowym zalicza się między innymi tasiemca, lamblię jelitową, owsiki, a także glistę ludzką. Badanie parazytologiczne kału jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, zaś wykonanie go z prywatnej inicjatywy wiąże się z kosztami rzędu 15 – 30 zł.

Badanie kału na krew utajoną

Badanie na krew w stolcu pozwala wykryć minimalną jej ilości, która nie jest dostrzegalna gołym okiem. Badanie kału na krew utajoną to metoda służąca do potwierdzenia obecności łagodnych guzków krwawniczych odbytu, ale przede wszystkim do wykrycia procesu nowotworowego, który rozwija się w jelitach. Analizę tego parametru refunduje NFZ. Cena badania wykonanego prywatnie to koszt nieprzekraczający 20 zł.

Badanie kału – wskazania

Analiza próbki stolca pozwala na zdiagnozowanie wielu chorób przewodu pokarmowego. Istnieje szereg wskazań do wykonania badania kału. Do najważniejszych należą:

  • choroby zakaźne wywołane przez pierwotniaki, pasożyty, bakterie, wirusy i grzyby
  • zaburzenia dotyczące wchłaniania składników odżywczych z pokarmów
  • krwawienia z przewodu pokarmowego
  • problemy z wypróżnianiem
  • częste bóle brzucha
  • intensywne biegunki
  • wzdęcia
  • nagła utrata masy ciała
  • zmiana koloru/konsystencji stolca.
Wykonanie badania może okazać konieczne przed podjęciem pracy w gastronomii, sklepach spożywczych czy przetwórniach żywności – wykonuje się wówczas analizę pod kątem obecności pałeczek Shigella i Salmonella. Oznaczenie w tym wypadku nie jest refundowane przez NFZ, a jego koszt to 93 zł.

Pobranie stolca do badania – objętość próbki, przechowywanie kału

Podobnie jak w przypadku wielu testów laboratoryjnych również przy badaniu kału niezwykle ważne jest prawidłowe pobranie próbki. Przede wszystkim należy zaopatrzyć się w specjalnie przeznaczony do tego sterylny pojemnik ze szpatułką (tzw. kałówka). Bez problemu kupimy go w aptece, punkcie pobrań lub przychodni. Bezpośrednio przed oddaniem materiału pacjent powinien całkowicie opróżnić pęcherz moczowy, ponieważ próbka nie powinna zawierać domieszek ani moczu, ani wody. Stolec oddaje się do wyparzonej i suchej kałówki. Nie wolno pobierać próbki bezpośrednio z muszli klozetowej. Następnie za pomocą szpatułki należy pobrać grudkę kału w ten sposób, aby nie zajmował on więcej niż ⅓ pojemnika. Istotnym jest, aby materiał do badania został pobrany z różnych miejsc tego samego stolca. Jeśli kał ma konsystencję płynną, wówczas do badania wystarczy oddać kilka mililitrów materiału (pojemnik warto wtedy zabezpieczyć folią). Naczynie z próbką musi być opisane imieniem i nazwiskiem pacjenta, datą i godziną pobrania próbki. Pobrany materiał powinno się niezwłocznie (w ciągu 2 – 3 godzin) oddać do analizy laboratoryjnej, jeśli nie jest to możliwe, dopuszczalne jest przechowanie pojemnika w lodówce do 48 godzin.

Innej procedury wymaga pobranie materiału w kierunku owsików. Zestaw przeznaczony do tego badania bez problemu otrzymamy w punkcie pobrań laboratorium lub aptece. Materiał powinien być pobierany raz dziennie, przez 3 kolejne dni, najlepiej rano. Komplet składa się ze szkiełka podstawowego i taśmy. Aby pobrać wymaz, należy przykleić taśmę do fałd odbytu (na kilka sekund), a następnie przenieść ją na szkiełko podstawowe. Tak przygotowany wymaz powinno się dostarczyć do laboratorium w ciągu 24 godzin.

Badanie bakteriologiczne kału oraz badanie do celów sanitarno-epidemiologicznych także opiera się na innych zasadach. Próbki kału do badania powinny zostać zebrane do oddzielnych pojemników, w schemacie: 1 dzień – 1 próbka, przez 3 kolejne dni. Jeżeli pacjent może dostarczyć każdą próbkę pojedynczo, wystarczy zebrać materiał do kałówki i tego samego dnia dostarczyć go do punktu pobrań. Drugą metodą jest zebranie stolca do wymazówki z podłożem transportowym, a następnie dostarczenie materiału do punktu tak, aby czas od pierwszego pobrania nie przekroczył 72 godzin. Do badań parazytologicznych kał należy pobrać trzykrotnie, w odstępach 2 – 3 dni, dzięki czemu wzrasta prawdopodobieństwo wykrycia pasożytów.

Co może zaburzyć wynik badania? Kiedy należy przełożyć badanie kału?

Zalecane jest, żeby na kilka dni przed badaniem zwiększyć ilość błonnika w diecie, jednak nie należy diametralnie zmieniać nawyków żywieniowych. Badanie warto zaplanować tak, aby nie przypadło ono na czas trwania menstruacji – wynik testu może wówczas błędnie wskazywać na obecność krwi w kale. Ewentualne przyjmowanie leków należy skonsultować z lekarzem prowadzącym, ponieważ niektóre z nich, jak np. preparaty z żelazem, kwas acetylosalicylowy czy leki przeciwzapalne często zaburzają wynik badania. Przeciwwskazaniem do wykonania badania jest również trwająca antybiotykoterapia. Pobranie próbki warto zatem zaplanować 1 do 3 tygodni po zakończeniu terapii, chyba że specjalista zalecił wykonanie badania podczas leczenia.

Badanie kału w przypadku chorób przewodu pokarmowego

Badanie kału jest cennym źródłem informacji dotyczących stanu przewodu pokarmowego. Prawidłowy stolec ma kolor brązowy, dość miękką konsystencję i nie zawiera widocznych gołym okiem niestrawionych resztek pokarmu. Stolec tego rodzaju jest oznaką prawidłowego trawienia i świadczy o prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Nie bez przyczyny mówi się, że flora bakteryjna jelit w znacznym stopniu wpływa na wydolność układu immunologicznego każdego organizmu. Zmiany w strukturze mikrobioty przewodu pokarmowego mogą się różnorodnie objawiać, dlatego każdego pacjenta do wykonania badania kału powinien skłonić nie tylko nieprawidłowy wygląd stolca, ale także:

  • nieregularne wypróżnianie (biegunki, zaparcia)
  • częste bóle brzucha
  • nagła utrata masy ciała
  • ogólne osłabienie
  • stwierdzenie niedokrwistości niewiadomego pochodzenia
  • utrata apetytu
Badanie kału może być pierwszym krokiem do prawidłowego zdiagnozowania wielu poważnych chorób układu pokarmowego. Należy niezwłocznie zdecydować się na badanie przy podejrzeniu chorób trzustki, chorób zakaźnych układu pokarmowego, wrzodów czy stanu zapalnego żołądka i jelit.

Posiew kału w kierunku wykrycia pasożytów, bakterii, grzybów i wirusów

Posiew kału jest metodą diagnostyczną, która pozwala na wykrycie i zidentyfikowanie obecności chorobotwórczych bakterii w przewodzie pokarmowym. Do tych bakterii, które są najczęstszym czynnikiem etiologicznym zakażeń przewodu pokarmowego, zalicza się: Clostridium difficile, Escherichia coli, Listeria monocytogenes, Salmonella sp. i Shigella sp. Badanie wykonuje się zwykle w przypadku występowania biegunek o niewyjaśnionej etiologii, wodnistych stolców oraz często pojawiającego się bólu brzucha (zwłaszcza u dzieci). Test powinien być wykonany szczególnie wówczas, kiedy wyżej wymienionym objawom towarzyszy wzrost ilości białych krwinek (potwierdzony badaniem morfologicznym), gorączka, nudności i wymioty lub podwyższone stężenie białka CRP.

Badanie kału na obecności pasożytów w przewodzie pokarmowym jest najbardziej wiarygodne, jeśli zbierzemy materiał trzykrotnie, najlepiej co 2 – 3 dni. Badanie parazytologiczne polega na mikroskopowej ocenie próbki  kału, w której sprawdza się obecność dorosłych form pasożytów, ich fragmentów lub jaj. Do najczęściej występujących infekcji pasożytniczych przewodu pokarmowego należą zakażenia: tasiemcami, glistą ludzką, motylicą wątrobową, lambliami jelitowymi, a także owsikami. W badaniu parazytologicznym kału koniecznie należy uwzględnić rodzaj oraz cykl rozwojowy danego pasożyta, ponieważ możliwe jest wtedy wdrożenie odpowiedniego leczenia. Objawami, które mogą sugerować pojawienie się pasożyta w naszym organizmie, są dolegliwości żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunki, zaparcia, utrata apetytu lub nagła utrata masy ciała.

Posiew kału w celu stwierdzenia obecności grzybów to tzw. badanie mykologiczne. Materiał oddany do badania zostaje umieszczony na specjalnym podłożu, które umożliwia wzrost grzybów drożdżopodobnych. Jednymi z najczęstszych patogenów odpowiedzialnych za zakażenie przewodu pokarmowego są grzyby z rodzaju Candida, szczególnie gatunek Candida albicans. Te grzyby fizjologicznie występuje we florze bakteryjnej układu pokarmowego człowieka, niemniej w przypadku obniżenia odporności dochodzi czasem do rozwoju grzybicy przewodu pokarmowego. Ta przypadłość dotyczy najczęściej dzieci.

Badanie stolca pod kątem obecności wirusów polega na wykrywaniu w materiale biologicznym antygenów rotawirusów, adenowirusów lub norowirusowów. Schorzenia wywoływane przez te patogeny bardzo często pojawiają się wśród dzieci, wywołując typowe objawy: wodniste biegunki, wymioty, gorączkę, tkliwość brzucha. Zakażenia pokarmowe spowodowane tymi wirusami mają zwykle charakter ostrych infekcji żołądkowo-jelitowej i najczęściej diagnozowane są u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Dostępne na rynku testy jakościowe wykonywane z próbek kału, pozwalają na szybką diagnostykę zakażenia adenowirusami i/lub rotawirusami. Zwiększa to szansę na szybkie wdrożenie postępowania terapeutycznego, co jest niezwykle istotne w przypadku rozwoju infekcji u małych dzieci.

Jak interpretować wyniki badania kału?

Wynik badania ogólnego kału zawiera informacje dotyczące parametrów, które zostały poddane analizie w laboratorium. Podczas analizy wyników, należy wziąć pod uwagę wszystkie parametry:

  • pH kału: prawidłowy wynik mieści się w granicach 7,0 – 7,5. Spadek tej wartości poniżej 6,0 może wskazywać na nieprawidłowości dotyczące trawienia i wchłaniania węglowodanów
  • węglowodany: prawidłowo nie powinno się stwierdzić ich obecności w próbce. Detekcja węglowodanów może wskazywać na niewydolność trzustki
  • tłuszcz: prawidłowo 60 – 80 kulek tłuszczu w polu widzenia. Wynik powyżej 80 może świadczyć o celiakii, niewydolności trzustki lub wątroby
  • krew utajona: prawidłowo – „brak detekcji". Obecność skrzepów krwi może wskazywać na rozwój choroby wrzodowej w przewodzie pokarmowym lub toczący się proces nowotworowy jelit.

Wyniki badań na obecność pasożytów, wirusów, grzybów czy bakterii w kale najczęściej opisane są jako „pozytywny” lub „negatywny”. Wynik pozytywny oznacza występowanie danego patogenu w materiale badanym, natomiast wynik negatywny wskazuje na jego brak.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cholinoesteraza – badanie, wskazania, normy, podwyższona

    Cholinoesterazy to enzymy, które są syntezowane głównie w wątrobie, trzustce, mięśniach i mózgu. Badanie poziomu tych białek zaleca się osobom, u których planuje się zabiegi operacyjne oraz wśród tych, którzy regularnie zażywają antydepresanty czy leki przeciwdrgawkowe. Obniżenie poziomu cholinoesterazy możne nastąpić na skutek wystąpienia szeregu chorób wątroby, ale także zatrucia pestycydami czy w trakcie ciąży. Z kolei podwyższenie poziomu tych enzymów obserwuje się u osób otyłych, z problemem alkoholowym i cukrzyków. Ile kosztuje oznaczenie cholinoesterazy, czy na badanie należy stawić się na czczo i czy konieczne jest posiadanie skierowania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG bioder – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG bioder wykonuje się w przypadku wystąpienia zmian zwyrodnieniowych tego obszaru, reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub chorób o podłożu nowotworowym. Ponadto na badanie kierowane są osoby, które odczuwają ból i sztywność bioder oraz ograniczenie w ruchomości tego stawu. Przeciwwskazaniem względnym do wykonania rentgenu bioder jest ciąża. Jak należy się przygotować do RTG stawu biodrowego, dlaczego picie kawy i żucie gumy jest niewskazane przed prześwietleniem i czy posiadanie skierowania jest obowiązkowe? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzywa cukrowa w ciąży – badanie, normy, wyniki, przebieg. Kiedy należy wykonać OGTT?

    Badanie krzywej cukrowej (OGTT) w ciąży jest testem, na który kieruje się pacjentkę między 6. a 7. miesiącem ciąży. OGTT pozwala zdiagnozować cukrzycę ciążową, która może doprowadzić do wystąpienia wielu chorób układu moczowego lub trawiennego – u matki, jak i nerwowego i sercowo-naczyniowego – u dziecka. Istnieją także takie choroby współistniejące, które wymagają od ciężarnej pacjentki częstszego przeprowadzania badania krzywej cukrowej, jak chociażby predyspozycje genetyczne, cukrzyca w poprzednich ciążach lub PCOS. Jak należy się przygotować do badania, czy można się zgłosić na OGGT bez skierowania lekarskiego i co należy zabrać ze sobą na test krzywej glikemicznej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

    Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

  • RTG stopy – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena prześwietlenia

    RTG stopy wykonywany jest najczęściej w przypadku urazu lub stanu zapalnego tego obszaru. Jedynym przeciwwskazaniem względnym do wykonania prześwietlenia z użyciem promieniowania jonizującego jest ciążą. Rentgen stopy jest badaniem, na które można się zgłosić jedynie ze skierowaniem lekarskim. Wskazaniami do badania są także objawy miejscowe w postaci ostrego bólu, obrzęku czy zaczerwienienia stopy. Jak się przygotować do prześwietlenia stopy, ile trwa badanie i co oznaczają pojęcia „szczelina złamania", „całkowity zrost" lub „jądro kostnienia"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból barku, zaburzenia ruchomości barku oraz sztywność w stawie barkowym – to główne wskazania do wykonania RTG tego obszaru. Prześwietlenie barku można zrobić pojedynczo lub podwójnie (porównawczo obu barkom). Rentgen jest szybkim badaniem, które jest wykorzystywane w procesie diagnostycznym zmian pourazowych, zapalnych i reumatoidalnych, w tym także osteoporozy stawu barkowego. Ile kosztuje rentgen, jakie są przeciwwskazania do wykonania prześwietlania barku i co oznacza zespół bolesnego barku czy „zamrożony bark"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG kręgosłupa lędźwiowego – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów także jako ból krzyża, ból korzonków lub ból na dole pleców, jest głównym wskazaniem do wykonania RTG tego obszaru. Aby wykonać prześwietlenie lędźwi konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, które można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu lub ortopedy czy neurologa. Jak wygląda przygotowanie do rentgenu kręgosłupa lędźwiowego, czy kobieta w ciąży może mieć wykonane RTG tego obszaru i ile kosztuje to prześwietlenie wykonane prywatnie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij