kobieta korzysta z toalety
Olaf Bąk

Kolor, wygląd i zapach stolca – co mogą powiedzieć o naszym zdrowiu?

Stolec to ważny wskaźnik diagnostyczny. Zmiany w jego kolorze, konsystencji czy zapachu mogą być wynikiem zarówno diety, jak i poważnych chorób oraz zaburzeń w naszym organizmie. Jak zatem wygląda prawidłowy kał? Które odstępstwa od normy powinny nas zaniepokoić?

Stolec, podobnie jak inne wydaliny i wydzieliny naszego ciała, może powiedzieć nam dużo o stanie zdrowia oraz o homeostazie (harmonii) organizmu. Mimo że nie jest to częsty obiekt obserwacji, regularne oglądanie kału może pomóc nam szybko zdiagnozować groźną chorobę, którą poświadczy zmiana jego koloru czy konsystencji. Szczególnie przydatnym narzędziem, które ułatwia nam ocenę oraz pobranie próbki kału, jest „staromodna” muszla klozetowa z półką. Jakie zmiany w jego formie i barwie powinny wzbudzić naszą czujność?

Stolec – czym jest?

Stolec to końcowy produkt trawienia, który powstaje w jelicie grubym. We wcześniejszych odcinkach trawiona treść pokarmowa ma formę płynną i dopiero w obrębie okrężnicy dochodzi do jej odwodnienia i uformowania kału. Składa się on głównie z wody (w około 70–75%), bakterii (10–15%) oraz niestrawionych resztek pokarmowych (10–15%). Dodatkowo zawiera również duże ilości fosforu i azotu oraz bilirubiny i biliwerdyny, które są produktami rozpadu hemoglobiny i odpowiadają za brązową barwę kału.

Na zapach stolca i gazów wpływają gazy fermentacyjne z jelita – metan oraz pochodne siarki. Za kształt i uformowanie stolca odpowiada prawidłowy przebieg jelita oraz brak zmian w okolicach odbytu. Jego konsystencja (czyli większa lub mniejsza ilość wody) zależy głównie od pasażu (czyli czasu przesuwania się kału w jelicie), a także od obecności infekcji, stanów zapalnych czy przyjmowanych leków, które mogą zmienić ilość pobieranej oraz wydzielanej do kału wody, jak również wpłynąć na perystaltykę jelit.

Cechy prawidłowego stolca – konsystencja, kolor i zapach

Nie wliczając do zmiany wyglądu kału kwestii dietetycznych, które mogą nieznacznie wpływać m.in. na jego kolor, to za normę dla stolca uznamy:

  • jasnobrązowy, brązowy lub ciemnobrązowy kolor,
  • podłużny, walcowaty kształt,
  • konsystencję o typie 3 i 4 wg „Bristolskiej skali uformowania stolca”,
  • gładką strukturę lub niewielkie pęknięcia na jego powierzchni,
  • nieprzyjemny/neutralny zapach,
  • brak śluzu lub krwi.

Powiązane produkty

Dlaczego stolec jest ważnym wskaźnikiem diagnostycznym?

Stolec stanowi odzwierciedlenie stanu naszego układu pokarmowego, ponieważ składa się z elementów, które przebywają całą jego długość – od wejścia jamy ustnej aż do odbytu. Na konsystencję, barwę oraz ogólny wygląd kału mają wpływ wszystkie soki trawienne, w tym żółć, których zaburzenia mogą powodować jego odbarwienie. Wygląd stolca mówi nam też dużo o ciągłości śluzówki pokarmowej – braku krwawiących owrzodzeń, uszkodzeń śluzówki, pękniętych naczyń podśluzówkowych. Jego konsystencja świadczy o tym, jak długo kał zalega w jelitach od momentu trawienia do momentu wydalenia.

Odbarwiony stolec lub zmieniony kolor kału – co mogą oznaczać?

Odbarwiony i jasnożółty stolec świadczy o braku – pochodzących z żółci – bilirubiny i biliwerdyny, które są efektem rozpadu hemoglobiny. To z nich w jelicie grubym powstają organiczne barwniki, najpierw urobilinogen, który następnie przekształcany jest w sterkobilinogen i sterkobilinę. Odpowiadają one za brązowy kolor kału. Odbarwienie stolca ma miejsce w chorobach, które zaburzają proces produkcji lub wydalania żółci – choroby wątroby (np. marskość), kamica lub nowotwór pęcherzyka żółciowego, zwężenia dróg żółciowych, nowotwór trzustki lub dwunastnicy.

Za inne zmiany koloru kału odpowiadają spożywane pokarmy – duże ilości zielonych warzyw i ziół oraz suplementacja chlorofilu może zabarwić kał na zielono, większe ilości marchwi czy mango mogą sprawić, że stolec będzie miał odcień pomarańczowy, jagody czy czarna porzeczka będą odpowiadać za ściemnienie kału, a spożycie buraków doda stolcowi krwistoczerwonej barwy.

Biorąc pod uwagę przyczyny chorobowe czy wynikające z zaburzeń:

  • stolec czarny – świadczy o krwawieniu z górnego odcinka układu pokarmowego, gdyż strawiona w żołądku krew przybiera ciemną barwę, może być też wynikiem przyjmowania węgla aktywowanego, żelaza lub bizmutu,
  • stolec żywoczerwony lub z domieszką krwi – przeważnie mówi o krwawieniu z dolnego odcinka przewodu pokarmowego lub odbytu,
  • stolec zielony – potwierdza np. ostrą infekcję układu pokarmowego, alergię lub nietolerancję pokarmową.
Zadbaj o swoje zdrowie z DOZ.pl i wykonaj: Domowe testy diagnostyczne

Zmieniona konsystencja stolca – kiedy się pojawia?

Na zmianę konsystencji stolca ma wpływ szereg czynników. Kał o typie 5, 6 oraz 7 w skali bristolskiej świadczy o skłonności do biegunek. Wiąże się ona m.in. z:

  • szybkością pasażu (czas przesuwania się pokarmu czy masy kałowej) i perystaltyką jelit, na którą mogą mieć też wpływ leki na zaparcia,
  • przyjmowanymi lekami – mogą zwiększać ciśnienie osmotyczne stolca i ściągać do niego wodę,
  • nietolerancjami pokarmowymi – są przyczyną wzmożonej fermentacji w obrębie jelit,
  • zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczy (jak w nowotworze trzustki, mukowiscydozie czy celiakii) oraz stanami zapalnymi jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego), które spowodują wydzielanie do kału śluzu oraz większej ilości wody.
Stolec o typie 1 i 2 w skali bristolskiej mówi o zaparciach i zbyt wolnej perystaltyce (na przykład na skutek przyjmowania leków opioidowych), dużym odwodnieniu stolca, niedrożności układu pokarmowego (np. w wyniku guza).

Cuchnący stolec a choroby

Na zapach stolca ma wpływ to, jak długo kał przebywa w świetle jelita i fermentuje, a także kondycja mikrobioty jelitowej i obecność stanów zapalnych w obrębie śluzówki jelit. Najczęściej stolec cuchnący będzie również stolcem tłuszczowym, który jest połyskujący i oblepia muszlę klozetową. 

Dlatego też do przyczyn zmiany zapachu stolca będą należeć:

  • długotrwające zaparcia,
  • infekcje bakteryjne oraz wirusowe,
  • pasożyty,
  • zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO),
  • choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna),
  • zaburzone wchłanianie (jak w celiakii lub mukowiscydozie),
  • zaburzenia mikrobiomu jelit po antybiotykoterapii.

Co robić, gdy stolec nie jest prawidłowy?

Jeśli jakość i wygląd stolca nas niepokoi, pierwsze kroki warto skierować do lekarza POZ (rodzinnego), który zleci podstawowy panel badań. Badania z krwi, takie jak morfologia, parametry wątrobowe, bilirubina oraz amylaza i lipaza mogą powiedzieć o np.:

  • potencjalnej niedokrwistości, która w połączeniu z krwią w stolcu lub zmianą koloru kału na czarny będzie potwierdzać krwawienie w obrębie układu pokarmowego,
  • podstawowym stanie wątroby, pęcherzyka żółciowego lub trzustki.

Dodatkowo najważniejszym badaniem stolca jest badanie na krew utajoną w kale. Oprócz tego lekarz POZ może zlecić też wykonanie USG jamy brzusznej, jednak jego wyniki niewiele wniosą w kontekście zmiany wyglądu stolca.

Sprawdź na DOZ.pl: Pojemniki na mocz i kał.

Od lekarza POZ możemy otrzymać skierowanie do poradni specjalistycznej. Lekarz gastroenterolog zleci większy zakres badań do wykonania – od badania na kalprotektynę (jest jednym ze wskaźników m.in. chorób zapalnych jelit), przez badania na pasożyty w kale, wymaz z kału czy badania endoskopowe jak gastro- i kolonoskopia.

Każde zaburzenie w wyglądzie stolca może świadczyć o poważnej chorobie organizmu, dlatego nie warto tego bagatelizować!
  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson t. 2, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. A. Szczeklik, E. Szczeklik, Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1979.
  4. F. F. Ferri, red. wyd. pol. A. Steciwko, Kompendium chorób wewnętrznych, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2007.
  5. Zarys chirurgii. Podręcznik dla studentów i lekarzy w trakcie specjalizacji, pod red. prof. A. Żyluka, Wydawnictwo Medipage, Warszawa 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij