kobieta korzysta z toalety
Olaf Bąk

Kolor, wygląd i zapach stolca – co mogą powiedzieć o naszym zdrowiu?

Stolec to ważny wskaźnik diagnostyczny. Zmiany w jego kolorze, konsystencji czy zapachu mogą być wynikiem zarówno diety, jak i poważnych chorób oraz zaburzeń w naszym organizmie. Jak zatem wygląda prawidłowy kał? Które odstępstwa od normy powinny nas zaniepokoić?

Stolec, podobnie jak inne wydaliny i wydzieliny naszego ciała, może powiedzieć nam dużo o stanie zdrowia oraz o homeostazie (harmonii) organizmu. Mimo że nie jest to częsty obiekt obserwacji, regularne oglądanie kału może pomóc nam szybko zdiagnozować groźną chorobę, którą poświadczy zmiana jego koloru czy konsystencji. Szczególnie przydatnym narzędziem, które ułatwia nam ocenę oraz pobranie próbki kału, jest „staromodna” muszla klozetowa z półką. Jakie zmiany w jego formie i barwie powinny wzbudzić naszą czujność?

Stolec – czym jest?

Stolec to końcowy produkt trawienia, który powstaje w jelicie grubym. We wcześniejszych odcinkach trawiona treść pokarmowa ma formę płynną i dopiero w obrębie okrężnicy dochodzi do jej odwodnienia i uformowania kału. Składa się on głównie z wody (w około 70–75%), bakterii (10–15%) oraz niestrawionych resztek pokarmowych (10–15%). Dodatkowo zawiera również duże ilości fosforu i azotu oraz bilirubiny i biliwerdyny, które są produktami rozpadu hemoglobiny i odpowiadają za brązową barwę kału.

Na zapach stolca i gazów wpływają gazy fermentacyjne z jelita – metan oraz pochodne siarki. Za kształt i uformowanie stolca odpowiada prawidłowy przebieg jelita oraz brak zmian w okolicach odbytu. Jego konsystencja (czyli większa lub mniejsza ilość wody) zależy głównie od pasażu (czyli czasu przesuwania się kału w jelicie), a także od obecności infekcji, stanów zapalnych czy przyjmowanych leków, które mogą zmienić ilość pobieranej oraz wydzielanej do kału wody, jak również wpłynąć na perystaltykę jelit.

Cechy prawidłowego stolca – konsystencja, kolor i zapach

Nie wliczając do zmiany wyglądu kału kwestii dietetycznych, które mogą nieznacznie wpływać m.in. na jego kolor, to za normę dla stolca uznamy:

  • jasnobrązowy, brązowy lub ciemnobrązowy kolor,
  • podłużny, walcowaty kształt,
  • konsystencję o typie 3 i 4 wg „Bristolskiej skali uformowania stolca”,
  • gładką strukturę lub niewielkie pęknięcia na jego powierzchni,
  • nieprzyjemny/neutralny zapach,
  • brak śluzu lub krwi.

Polecane dla Ciebie

Dlaczego stolec jest ważnym wskaźnikiem diagnostycznym?

Stolec stanowi odzwierciedlenie stanu naszego układu pokarmowego, ponieważ składa się z elementów, które przebywają całą jego długość – od wejścia jamy ustnej aż do odbytu. Na konsystencję, barwę oraz ogólny wygląd kału mają wpływ wszystkie soki trawienne, w tym żółć, których zaburzenia mogą powodować jego odbarwienie. Wygląd stolca mówi nam też dużo o ciągłości śluzówki pokarmowej – braku krwawiących owrzodzeń, uszkodzeń śluzówki, pękniętych naczyń podśluzówkowych. Jego konsystencja świadczy o tym, jak długo kał zalega w jelitach od momentu trawienia do momentu wydalenia.

Odbarwiony stolec lub zmieniony kolor kału – co mogą oznaczać?

Odbarwiony i jasnożółty stolec świadczy o braku – pochodzących z żółci – bilirubiny i biliwerdyny, które są efektem rozpadu hemoglobiny. To z nich w jelicie grubym powstają organiczne barwniki, najpierw urobilinogen, który następnie przekształcany jest w sterkobilinogen i sterkobilinę. Odpowiadają one za brązowy kolor kału. Odbarwienie stolca ma miejsce w chorobach, które zaburzają proces produkcji lub wydalania żółci – choroby wątroby (np. marskość), kamica lub nowotwór pęcherzyka żółciowego, zwężenia dróg żółciowych, nowotwór trzustki lub dwunastnicy.

Za inne zmiany koloru kału odpowiadają spożywane pokarmy – duże ilości zielonych warzyw i ziół oraz suplementacja chlorofilu może zabarwić kał na zielono, większe ilości marchwi czy mango mogą sprawić, że stolec będzie miał odcień pomarańczowy, jagody czy czarna porzeczka będą odpowiadać za ściemnienie kału, a spożycie buraków doda stolcowi krwistoczerwonej barwy.

Biorąc pod uwagę przyczyny chorobowe czy wynikające z zaburzeń:

  • stolec czarny – świadczy o krwawieniu z górnego odcinka układu pokarmowego, gdyż strawiona w żołądku krew przybiera ciemną barwę, może być też wynikiem przyjmowania węgla aktywowanego, żelaza lub bizmutu,
  • stolec żywoczerwony lub z domieszką krwi – przeważnie mówi o krwawieniu z dolnego odcinka przewodu pokarmowego lub odbytu,
  • stolec zielony – potwierdza np. ostrą infekcję układu pokarmowego, alergię lub nietolerancję pokarmową.
Zadbaj o swoje zdrowie z DOZ.pl i wykonaj: Domowe testy diagnostyczne

Zmieniona konsystencja stolca – kiedy się pojawia?

Na zmianę konsystencji stolca ma wpływ szereg czynników. Kał o typie 5, 6 oraz 7 w skali bristolskiej świadczy o skłonności do biegunek. Wiąże się ona m.in. z:

  • szybkością pasażu (czas przesuwania się pokarmu czy masy kałowej) i perystaltyką jelit, na którą mogą mieć też wpływ leki na zaparcia,
  • przyjmowanymi lekami – mogą zwiększać ciśnienie osmotyczne stolca i ściągać do niego wodę,
  • nietolerancjami pokarmowymi – są przyczyną wzmożonej fermentacji w obrębie jelit,
  • zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczy (jak w nowotworze trzustki, mukowiscydozie czy celiakii) oraz stanami zapalnymi jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego), które spowodują wydzielanie do kału śluzu oraz większej ilości wody.
Stolec o typie 1 i 2 w skali bristolskiej mówi o zaparciach i zbyt wolnej perystaltyce (na przykład na skutek przyjmowania leków opioidowych), dużym odwodnieniu stolca, niedrożności układu pokarmowego (np. w wyniku guza).

Cuchnący stolec a choroby

Na zapach stolca ma wpływ to, jak długo kał przebywa w świetle jelita i fermentuje, a także kondycja mikrobioty jelitowej i obecność stanów zapalnych w obrębie śluzówki jelit. Najczęściej stolec cuchnący będzie również stolcem tłuszczowym, który jest połyskujący i oblepia muszlę klozetową. 

Dlatego też do przyczyn zmiany zapachu stolca będą należeć:

  • długotrwające zaparcia,
  • infekcje bakteryjne oraz wirusowe,
  • pasożyty,
  • zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO),
  • choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna),
  • zaburzone wchłanianie (jak w celiakii lub mukowiscydozie),
  • zaburzenia mikrobiomu jelit po antybiotykoterapii.

Co robić, gdy stolec nie jest prawidłowy?

Jeśli jakość i wygląd stolca nas niepokoi, pierwsze kroki warto skierować do lekarza POZ (rodzinnego), który zleci podstawowy panel badań. Badania z krwi, takie jak morfologia, parametry wątrobowe, bilirubina oraz amylaza i lipaza mogą powiedzieć o np.:

  • potencjalnej niedokrwistości, która w połączeniu z krwią w stolcu lub zmianą koloru kału na czarny będzie potwierdzać krwawienie w obrębie układu pokarmowego,
  • podstawowym stanie wątroby, pęcherzyka żółciowego lub trzustki.

Dodatkowo najważniejszym badaniem stolca jest badanie na krew utajoną w kale. Oprócz tego lekarz POZ może zlecić też wykonanie USG jamy brzusznej, jednak jego wyniki niewiele wniosą w kontekście zmiany wyglądu stolca.

Sprawdź na DOZ.pl: Pojemniki na mocz i kał.

Od lekarza POZ możemy otrzymać skierowanie do poradni specjalistycznej. Lekarz gastroenterolog zleci większy zakres badań do wykonania – od badania na kalprotektynę (jest jednym ze wskaźników m.in. chorób zapalnych jelit), przez badania na pasożyty w kale, wymaz z kału czy badania endoskopowe jak gastro- i kolonoskopia.

Każde zaburzenie w wyglądzie stolca może świadczyć o poważnej chorobie organizmu, dlatego nie warto tego bagatelizować!
  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson t. 2, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. A. Szczeklik, E. Szczeklik, Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1979.
  4. F. F. Ferri, red. wyd. pol. A. Steciwko, Kompendium chorób wewnętrznych, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2007.
  5. Zarys chirurgii. Podręcznik dla studentów i lekarzy w trakcie specjalizacji, pod red. prof. A. Żyluka, Wydawnictwo Medipage, Warszawa 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Gravesa-Basedova – objawy, rozpoznanie, leczenie

    Do tej pory nie udało się ustalić etiopatogenezy choroby Gravesa-Basedova, wiadomo jedynie, że jest chorobą autoimmunologiczną. Występuje zdecydowanie częściej u kobiet (około 10 razy częściej), co z kolei może sugerować wpływ estrogenów na rozwój schorzenia. Ponadto zaobserwowano, że choroba częściej rozwija się po silnych sytuacjach stresowych.

  • Piodermia zgorzelinowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Piodermia zgorzelinowa to rzadka, niezakaźna choroba, której etiologia do tej pory nie została wyjaśniona. Charakteryzuje się szybko rozwijającym się owrzodzeniem, mogącym zajmować duże obszary skóry. Często towarzyszy chorobom o podłożu autoimmunologicznym.

  • Kompresjoterapia – czym jest i na czym polega?

    Choroby naczyń żylnych to jedne z częstszych dolegliwości dotyczących głównie kończyn dolnych. W ich leczeniu przychodzi nam z pomocą kompresjoterapia, czyli inaczej zwana terapia uciskowa. Na czym ona polega?

  • Gęsta, lepka krew – przyczyny, objawy, leczenie

    Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek, przeciwciał, czynników krzepnięcia i substancji w niej przenoszonych, m.in hormonów, lipidów, białek i glukozy. Stężenie tych składników wpływa na gęstość i lepkość krwi, a równowaga między nimi pozwala na jej poprawne krążenie. Jak rozpoznać zbyt gęstą krew?

  • Mielofibroza – przyczyny, leczenie

    Mielofibroza zaliczana jest do nowotworów szpiku kości, najrzadszych wśród wszystkich chorób mieloproliferacyjnych. Rozwija się długo i podstępnie, początkowo nie dając specyficznych objawów. Jakie są jej symptomy? W jaki sposób leczy się mielofibrozę?

  • Zespół popunkcyjny – na czym polega?

    Zespół popunkcyjny jest następstwem nakłucia lędźwiowego, którego dokonuje się podczas diagnostyki zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. Pomimo że punkcja jest zabiegiem całkowicie bezpiecznym, to istnieje jednak ryzyko pojawienia się nieprzyjemnych objawów utrzymujących się najczęściej od 2 do 3 dni.

  • Wirus Epsteina-Barr (EBV) – objawy i leczenie

    Jednym z członków dużej rodziny wirusów z rodzaju Herpes jest wirus Epsteina-Barr (EBV). Co ciekawe, jest jednym z tych patogenów, które u ludzi występują najczęściej i na ogół nie manifestują się pod postacią specyficznych objawów. Mimo to EBV może przyczynić się do rozwoju poważnej choroby, jaką jest mononukleoza zakaźna.

  • Rak okrężnicy – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

    Rak okrężnicy jest drugim co do częstości nowotworem oraz drugą przyczyną zgonu w krajach zachodnich, a niestety, ilość zachorowań na ten typ raka wciąż rośnie. Dlatego najważniejsza jest profilaktyka lub wczesne wykrycie, które zapewnia wysoką wyleczalność. Pierwsze symptomy raka okrężnicy są nietypowe i zależą od jego lokalizacji. Jak objawia się rak okrężnicy? Jak mu zapobiec?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij