mężczyzna z bólem brzucha
Olaf Bąk

Biegunka tłuszczowa – jak wygląda stolec tłuszczowy?

Biegunka tłuszczowa (łac. steatorrhoea) to odmiana biegunki, w której stolec ma charakter tłuszczowy – kał jest połyskliwy, może mieć na powierzchni krople tłuszczu i trudno się spłukuje. Najczęściej związana jest z problemami z trawieniem lub wchłanianiem tłuszczów z pokarmu. Jeśli nie jest ona tylko pojedynczym incydentem i zdarza się często, należy jak najszybciej znaleźć jej przyczynę. Jak rozpoznać biegunkę tłuszczową? Jakie ma objawy? Jakie badania wykonać?

Biegunka to stan, w którym osoba chora oddaje często (>3 na dzień) stolec o nadmiernie luźnej konsystencji (najczęściej 6 lub 7 stopień w Bristolskiej Skali Uformowania Stolca). Ze względu na czas trwania możemy ją podzielić na biegunkę ostrą (do 14 dni), biegunkę przetrwałą (14–30 dni) oraz biegunkę przewlekłą (>30 dni). Przeważnie ostra biegunka związana jest z infekcją wirusową i ma charakter samoograniczający, natomiast biegunka przewlekła może mieć podłoże zapalne lub świadczyć o alergii i nietolerancji pokarmowej. W przypadku gdy stolec wydalony w przebiegu biegunki ma połyskliwy wygląd, pływa na powierzchni wody i towarzyszy mu gnilny zapach, charakteryzujemy go jako biegunkę tłuszczową.

Biegunka tłuszczowa – co to jest? Czy jest groźna?

Biegunka tłuszczowa to biegunka, której towarzyszą połyskujące i oleiste stolce tłuszczowe. W prawidłowych warunkach tłuszcz zaczyna być trawiony na poziomie dwunastnicy, gdzie żółć wymieszana z enzymami trzustkowymi wydzielana jest przez brodawkę Vatera i miesza się z pożywieniem. Następnie, w trakcie pasażu jelitowego, trawienie tłuszczu dokańczane jest przez soki jelitowe po to, by tłuszcz – już w postaci chylomikronów – został wchłonięty przez śluzówkę jelita cienkiego.

Problem pojawia się, gdy zabraknie jednego z tych trzech elementów – wydzielania żółci, wydzielania enzymów trzustkowych lub wchłaniania przez ścianę jelit. Skutkuje to wydaleniem niestrawionego oraz niewchłoniętego tłuszczu razem z kałem, co powoduje zmianę jego wyglądu, konsystencji oraz zapachu, a także wywołuje niedobory pokarmowe w związku z utratą substancji w stolcu.

W przypadku noworodków jest to związane prawdopodobnie z wadą układu pokarmowego, zespołem krótkiego jelita, niedoborem enterokinazy, mukowiscydozą, może wystąpić również u dzieci z celiakią. W przypadku osób w podeszłym wieku może być związane z zespołem przerostu flory bakteryjnej jelit lub niewydolnością trzustki.

Biegunce tłuszczowej mogą też towarzyszyć inne niepokojące objawy, które powinny nas skłonić do konsultacji lekarskiej, jak np.:

  • ból brzucha,
  • utrata masy ciała,
  • nudności,
  • wymioty,
  • żółtaczka,
  • świąd skóry,
  • białe stolce i ciemny mocz.

Jak wygląda stolec tłuszczowy?

Stolec tłuszczowy zawiera duże ilości tłuszczu. Dlatego też ma połyskliwy wygląd, jasny kolor (żółtawy lub pomarańczowy), jest mazisty, oleisty i może przyklejać się do muszli klozetowej, trudno go spłukać (gdyż tłuszcz pływa na powierzchni wody) oraz może zostawiać na wodzie krople tłuszczu.

Duża ilość tłuszczu zmienia też proces fermentacji, co powoduje nieprzyjemny i gnilny zapach stolca.

Powiązane produkty

Przyczyny biegunki tłuszczowej

W związku z tym jak przebiega trawienie i wchłanianie tłuszczu, możemy wyróżnić przyczyny stolca tłuszczowego związane z zaburzeniami wchłaniania poprawnie strawionego tłuszczu, czyli zespoły złego wchłaniania:

  • choroby błony śluzowej (np. enteropatie z utratą białek),
  • poważne infekcje jelitowe (choroba Whipple'a, Sprue tropikalna),
  • zespoły krótkiego jelita – mogą wynikać z wady wrodzonej, gdy po prostu nie wykształciła się całość układu pokarmowego, lub może być to wada nabyta, gdy na skutek wycięcia, zniszczenia (popromiennego) lub martwicy (w wyniku zatoru krezkowego) dochodzi do braku niezbędnej długości jelita,
  • biegunka poresekcyjna – związana z usunięciem części jelita (np. w wyniku nowotworu), gdy pozostała część nie jest w stanie efektywnie wchłaniać tłuszczu z pokarmu,
  • niedokrwienie krezki jelita – gdy wchłanianie nie może się odbyć w związku ze zbyt słabym ukrwieniem tego narządu (np. w anginie brzusznej, czyli miażdżycy tętnic krezkowych, które zaopatrują ściany jelit),
  • zespół Zollingera-Ellisona – choroba wywołana prze guz nowotworowy produkujący gastrynę, co prowadzi do nadmiernego wydzielania kwasu solnego, a przez to zablokowanie enzymów trzustkowych,
  • abetalipoproteinemia (zespół Bassena-Kornzweiga).

Inne zaburzenia, które związane są z zaburzeniami trawienia tłuszczów, przez co nie mogą być one poprawnie wchłaniane, to:

  • niewydolność trzustki – stan, gdy trzustka nie wydziela odpowiedniej ilości enzymów odpowiedzialnych za trawienie tłuszczów (np. w raku trzustki, przewlekłym zapaleniu trzustki, mukowiscydozie),
  • zmniejszenie ilości kwasów tłuszczowych – cholestatyczne choroby wątroby, w których dochodzi do zaburzeń odpływu żółci z wątroby (np. w marskości) lub w przypadku kamieni w pęcherzyku żółciowym albo zwężeń przewodów żółciowych (zapaleniach lub nowotworach),
  • zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego.

Stolec tłuszczowy – jakie badania?

W przypadku gdy biegunka tłuszczowa nie była jednorazowym incydentem (może się tak zdarzyć przy zbyt ciężkostrawnym posiłku lub nadużyciu alkoholu) i problem się powtarza lub nasila, należy jak najszybciej rozpocząć diagnostykę lekarską. Nie jest łatwo stwierdzić, że stolec jest tłuszczowy (szczególnie na początku) ani znaleźć jego bezpośrednią przyczynę, co jest ważne szczególnie w przypadku osób starszych lub obciążonych chorobami przewlekłymi.

Pierwsze kroki można skierować do podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie lekarz pierwszego kontaktu zbierze wywiad, zbada oraz zleci podstawowy pakiet badań.

Początkowo celem oceny ogólnego stanu zdrowia warto przejść takie badania jak – USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej czy badania z krwi (morfologia, CRP, OB, jonogram, mocznik, kreatynina, amylaza, parametry wątrobowe). W przypadku gdy leczenie objawowe lub empiryczne (na podstawie objawów) nie daje efektów, lekarz POZ może poszerzyć diagnostykę i zlecić badanie ogólne kału z badaniem na obecność pasożytów, a nawet skierować na kolonoskopię. W trakcie kolonoskopii można pobrać wycinek i ocenić tkanki jelita pod kątem zmian zapalnych, zanikowych lub chorób nowotworowych.

Żeby określić w ogóle, czy stolec jest tłuszczowy, można wykorzystać badania ilościowe – mikroskopowo ocenia się obecność kropel tłuszczowych w kale.

Jeśli zastosowana terapia nie działa, a wyniki nie dają odpowiedzi na pytanie o przyczynę schorzenia, lekarz może skierować osobę chorą do poradni specjalistycznej, w której można zlecić dodatkowe i niedostępne w POZ badania, jak np. tomografię komputerową brzucha.

Biegunka tłuszczowa – leczenie

Wyleczenie biegunki tłuszczowej powinno opierać się przede wszystkim na usunięciu przyczyny tego objawu. Jeśli jednak przyczyną zaburzeń trawienia tłuszczu jest przewlekła choroba (np. przewlekłe zapalenie trzustki), lekarz może zalecić przyjmowanie doustne enzymów (lipazy, amylazy i proteazy) przy każdym posiłku, co powinno pomóc w odpowiednim strawieniu lub wchłanianiu tłuszczu.

Niezbędne też będzie ograniczenie przyjmowania tłuszczu w pokarmach do poniżej 20 gramów na dobę. Dodatkowo, ze względu na rozpuszczalność witamin A, D, E oraz K w tłuszczach, konieczna będzie ich dodatkowa suplementacja.

Biegunka tłuszczowa – domowe sposoby

Biegunki tłuszczowej nie powinno się zaleczać domowymi sposobami, gdyż najważniejsze jest ustalenie jej przyczyny. Przeciwbiegunkowe leki bez recepty nie zmniejszają problemu utraty tłuszczu oraz witamin, a tylko maskują problem.

Do czasu wyjaśnienia problemu tłuszczowych stolców można ograniczyć ilość spożywanego w diecie tłuszczu.

Stolec tłuszczowy – powikłania

Stolec tłuszczowy nie jest chorobą samą w sobie, a jej objawem. Nieleczona przyczyna tłuszczowej biegunki może mieć katastrofalne skutki dla naszego zdrowia. Ponadto tłuszcz tracony z kałem może prowadzić do niedożywienia, niedokrwistości, poważnych niedoborów pokarmowych, a u dzieci nawet doprowadzić do zaburzeń wzrostu i rozwoju. Dzieje się tak, gdyż razem z tłuszczem tracone są kalorie z pokarmu (co sprzyja niedożywieniu), a rozpuszczalne w tłuszczach witaminy – A, D, E, K – są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Dlatego tez nie należy zwlekać z wykryciem przyczyny tłuszczowej biegunki.

  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. A. Szczeklik, E. Szczeklik, Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1979.
  4. K. Gutkowski, M. Hartleb, Biegunka – algorytmy diagnostyczne i zasady leczenia, podyplomie.pl [online] https://podyplomie.pl/medycyna/10617,biegunka-algorytmy-diagnostyczne-i-zasady-leczenia [dostęp:] 22.11.2022.
  5. M. Włochal, A. Kanikowska, M. Grzymisławski, Niedobory energii i składników odżywczych u pacjentów z chorobami zapalnymi trzustki, „Nowiny Lekarskie”, nr 81 2012.
  6. M. Lipiński, G. Rydzewska, Zasady postępowania u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki i niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki w praktyce lekarza POZ, „Lekarz POZ”, nr 3 2018.
  7. A. Prystupa, D. Skomorowska, J. Schabowski, J. Mosiewicz, Diagnostyka i leczenie pacjenta z przewlekłą biegunką w gabinecie lekarza rodzinnego, „Medycyna Ogólna”, nr 16 2010.
  8. M. Wysocka, Substytucja enzymami trzustkowymi w leczeniu schorzeń trzustki, „Medycyna Rodzinna”, nr 3–4 2002. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białe i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle zaczyna się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50.-60. roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, w owłosionej skórze głowy a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy" oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego fizjologicznie pokrywającego tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki" szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij