Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci
Katarzyna Gmachowska

Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci

Zaparcia u dzieci, nazywane także zatwardzeniem, cechują się oddawaniem stolca w dużych odstępach czasu (rzadziej niż co 3 dni) lub utrudnionym i wymagającym wysiłku wypróżnianiem . Co może być ich przyczyną? O czym powinni pamiętać rodzice, gdy ich dziecko cierpi na zatwardzenie? 

Zaparcie u dzieci jest jedną z najczęstszych dolegliwości klinicznych. Szacuje się, że dotyka ono nawet 8–10% dzieci i młodzieży. Zaparcie pojawia się najczęściej w okresie nauki kontroli wypróżnień, a więc między drugim a czwartym rokiem życia. U dzieci zdecydowana większość przypadków zaparć ma podłoże czynnościowe, czyli bez uchwytnej przyczyny chorobowej. Podstawą leczenia zaparć u dzieci jest modyfikacja diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Jeśli nie spowodują one regulacji wypróżnień u dziecka, należy rozważyć leczenie farmakologiczne. 

Przyczyny zatwardzenia u dzieci 

Zaparcie jest jednym z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego u dziecka. Według definicji zaparcie to utrudnione, czasami bolesne, wymagające wysiłku oddawanie stolca rzadziej niż co 3 dni lub oddawanie stolca o twardej, zbitej konsystencji.  

Podczas zatwardzenia może występować uczucie niepełnego wypróżnienia, mimo codziennego wypróżniania. Przewlekłemu zaparciu może towarzyszyć popuszczanie rzadkiego stolca i brudzenie bielizny przez dziecko przez zalegające masy kałowe w bańce odbytnicy.  

W przypadku zaparcia należy pamiętać, że wyżej przytoczona definicja nie dotyczy noworodków i niemowląt karmionych piersią, u których za normę uznaje się od 1 wypróżnienia w ciągu 10 dni do nawet kilku stolców na dobę.  

Ze względu na przyczynę zaparcia u dzieci możemy podzielić na dwie grupy: 

  • zaparcia o podłożu organicznym, czyli wywołane przez choroby, takie jak choroba Hirschprunga, niedoczynność tarczycy, alergia pokarmowa, mukowiscydoza lub choroby neurologiczne, 
  • zaparcia czynnościowe.

U nawet 95% dzieci zaparcie wynika z zaburzeń czynnościowych, które mogą być spowodowane przez czynniki genetyczne, emocjonalne, dietetyczne. W przypadku występowania zaparć u dzieci podkreśla się istotą rolę nieprawidłowej diety, która może prowadzić do przewlekłych zaparć.

Do podstawowych błędów dietetycznych u dzieci należą zbyt mała podaż płynów oraz owoców i warzyw zawierających błonnik, nadmiar słodyczy, produktów wysoko przetworzonych m.in. chrupek kukurydzianych oraz siedzący tryb życia.  

Objawy zatwardzenia u dzieci 

Do najczęściej zgłaszanych objawów przez dziecko z zaparciem stolca zaliczamy uczucie parcia na stolec i niepełnego wypróżnienia, ból przy defekacji, twarda konsystencja stolca (należy do typu 1–3 według Bristolskiej skali uformowania stolca), obecność świeżej krwi na stolcu lub papierze toaletowym.  

Małe dzieci z przewlekłymi zaparciami przy odczuwaniu parcia na stolec często prezentują tzw. postawę retencyjną, która polega na zaciskaniu pośladków, chowaniu się przed otoczeniem i przyjmowaniu pozycji stojącej.  

Jak wygląda leczenie zaparć u dziecka? 

Leczenie czynnościowego zaparcia stolca u dzieci polega na kompleksowym, długotrwałym postępowaniu dietetycznym, psychologicznym oraz farmakologicznym. Po rozpoznaniu choroby zaparciowej u dziecka należy wytłumaczyć dziecku oraz rodzicom mechanizm powstawania zaparć, zwłaszcza gdy dziecko popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, przeprowadzić edukację w kierunku poprawnego postępowania głównie dietetycznego oraz podkreślić przewlekły i nawrotowy charakter choroby.  

Leczenie farmakologiczne zaparcia u dziecka polega na zastosowaniu leków osmotycznie czynnych, które przez zdolności zatrzymywania wody w jelitach regulują pracę jelit, zmiękczają stolec, dzięki czemu ułatwiają wypróżnianie. 

Sprawdź: leki i czopki na zaparcia u dzieci.

Istotne jest jak najszybsze wdrożenie leczenia, gdyż opóźnienie może prowadzić do pogłębienia się objawów i wystąpienia tzw. błędnego koła, polegającego na coraz rzadszym wypróżnianiu ze względu na ból podczas oddawania stolca – coraz bardziej zbitego i twardego, wynikającego z długich przerw między kolejnymi defekacjami. Po uregulowaniu rytmu wyróżnień bardzo ważna jest kontynuacja leczenia nawet po ustąpieniu objawów tzw. leczenie podtrzymujące. Zaleca się stosowanie środków osmotycznie czynnych przez dwa miesiące od czasu unormowania konsystencji wypróżnień oraz stopniowe zmniejszanie dawki leku.  

Dostępne w Polsce leki osmotycznie czynne to: 

  • makrogole – należą do leków pierwszego rzutu. Stosowane są zarówno w leczeniu początkowym zaparć, jak i w podtrzymującym. Można podawać je u dzieci po 6. miesiącu życia. 
  • laktuloza – powoduje fermentację w jelicie grubym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla, dlatego może powodować wzdęcia. Nie należy jej stosować u dzieci z nietolerancją laktozy i galaktozy. 

Gdy dziecko nie oddało stolca dłużej niż 3 dni, można zastosować czopek glicerynowy, dopasowany wielkością do wieku dziecka. Czopki glicerynowe pobudzają perystaltykę i ułatwiają poślizg. Należy pamiętać, aby czopek wprowadzać w jednorazowych rękawiczkach, po posmarowaniu okolicy odbytu wazeliną, w delikatny sposób. Ważne jest, aby czopek nie zatrzymał się w obrębie zwieraczy odbytu, gdyż dziecko będzie wówczas odczuwać dyskomfort i szybko go wydali.  

Nie należy podawać dziecku środków przeczyszczających ani stosować wlewek doodbytniczych bez konsultacji z lekarzem.  

Domowe sposoby na zaparcia u dziecka 

U większości dzieci cierpiących na zaparcia proste zmiany w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej zazwyczaj przynoszą dobry efekt. Rodzic może pomóc dziecku z zaparciem stosując się do poniższych zaleceń: 

  • dieta dziecka z zaparciem powinna być bogatoresztkowa (produkty bogate w błonnik: surowe warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste z mąki razowej, groch, fasola). Ilość produktów bogatych w błonnik należy stopniowo zwiększać w diecie dziecka, aby zapobiec nagłemu zwiększeniu się ilości gazów jelitowych i wzdęciu. 
  • prawidłowa ilość płynów w diecie dziecka. Woda zmiękcza konsystencje stolca, ułatwiając wypróżnianie. Należy pamiętać, aby unikać napojów z dużą zawartością cukrów oraz kakao,
  • trening defekacji – regularne sadzanie dziecka na nocniku lub toalecie o stałych porach dnia, najlepiej rano i po posiłkach,
  • u starszych dzieci regularna aktywność fizyczna, która pobudza motorykę jelit, 
  • system nagradzania dziecka (tzw. metoda żetonowa), która polega na pochwałach i nagradzaniu go za każdą próbę wypróżnienia się do nocnika lub toalety. Należy pamiętać, aby nagradzać wysiłki, a nie wyniki. Nie powinno się stosować kar, ani wyśmiewać dziecka, zwłaszcza gdy popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, gdyż wynika to z przebiegu zaparcia, a nie jego złej intencji, 
  • objęcie opieką psychologiczną zalecane jest u dzieci wrażliwych emocjonalnie, u których podejrzewa się psychogenne tło dolegliwości (problemy w szkole i domu, zmiana przedszkola, szkoły). 

Kiedy zgłosić się do lekarza z dzieckiem cierpiącym na zatwardzenie?  

W przypadku wystąpienia zaparcia u dziecka należy przede wszystkim zmodyfikować dietę i styl życia. Rodzic powinien zgłosić się do lekarza, jeśli mimo stosowania prawidłowej diety u dziecka nawracają objawy choroby zaparciowej lub jeśli dziecko nie oddało stolca przez kilka dni. Do objawów alarmowych w przypadku występowania zaparć u dziecka, wymagających pilnej diagnostyki lekarskiej, należą: 

  • bóle brzucha, wymioty lub gorączka u dziecka towarzysząca zaparciu, 
  • obecność krwi w stolcu, anemia, 
  • opóźnione oddanie smółki (>48 godzin od urodzenia) wraz z zaparciami, 
  • utrata masy ciała, 
  • nasilone wzdęcie brzucha, 
  • pękniecie śluzówki odbytu (szczelina odbytu), 
  • przetoka okołoodbytnicza, 
  • ból i osłabienie kończyn dolnych, 
  • kępka włosów w okolicy kręgosłupa, 
  • wypadanie odbytnicy, 
  • hemoroidy. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jelitówka u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie grypy żołądkowej u dziecka

    Jelitówka u dzieci to potoczna nazwa ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego objawiającego się biegunką, wymiotami oraz bólami brzucha. Dziecko cierpiące na grypę jelitową musi uzupełniać elektrolity, aby zapobiec groźnemu odwodnieniu organizmu. W jaki sposób leczyć jelitówkę u dziecka?  

  • Podgłośniowe zapalenie krtani (krup wirusowy) u niemowląt i dzieci – przyczyny, objawy i leczenie

    Krup wirusowy (podgłośniowe zapalenie krtani) to jedna z chorób górnych dróg oddechowych u dzieci, która jest przenoszona drogą kropelkową. Jej przebieg jest zwykle łagodny, lecz nasilające się objawy czy brak poprawy w leczeniu są podstawą do hospitalizacji. Co wywołuje podgłośniowe zapalenie krtani u dzieci i jakie symptomy mu towarzyszą? W jaki sposób leczy się krup wirusowy u dziecka?

  • Bostonka – przyczyny, objawy, leczenie choroby bostońskiej

    Bostonka to choroba zakaźna wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusa Coxsackie A16. Dotyka głównie dzieci do 5. roku życia, choć mogą na nią zachorować także dorośli. Nazywana jest chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD), ponieważ jej najbardziej charakterystycznym objawami są wykwity skórne (bolesne, nieswędzące pęcherzyki) występujące na podeszwach stóp, dłoniach oraz na błonie śluzowej jamy ustnej. Sprawdź, jak można się zarazić oraz jak leczy się chorobę bostońską.

  • Dysplazja stawu biodrowego – przyczyny i objawy. Leczenie wady wrodzonej stawu biodrowego

    Dysplazja stawu biodrowego to najczęściej występująca wada wrodzona wykrywana u noworodków, która pogłębia się wraz z rozwojem dziecka. Częściej dotyczy dziewczynek niż chłopców, może być jednostronna lub dwustronna, a nieleczona może prowadzić do poważnych zmian zwyrodnieniowych oraz do przewlekłego bólu i problemów z poruszaniem się. Dysplazja biodra, jeśli jest wcześnie wykryta, rokuje całkowity powrót do zdrowia.  Jak rozpoznać dysplazję stawów biodrowych?

  • Wizyta patronażowa pediatry – czym jest i jak przebiega?

    Wizyta patronażowa pediatry ma miejsce między 1. a. 4 tygodniem życia dziecka. W trakcie wizyty lekarz bada najważniejsze parametry noworodka, które służą do oceny, czy dziecko prawidłowo adaptuje się do życia pozałonowego. Co warto wiedzieć o wizycie patronażowej pediatry? 

  • USG bioderek – na czym polega i kiedy wykonać USG stawów biodrowych u niemowląt? Jaka jest jego cena?

    Badanie stawów biodrowych u niemowląt (badanie preluksacyjne) jest nieinwazyjną, bezbolesną, łatwo dostępną i szybką metodą obrazowej oceny jamy stawu biodrowego i okolicznych tkanek miękkich za pomocą ultradźwięków. Ma ono za zadanie wykrycie ewentualnego występowania dysplazji stawów biodrowych. Najczęściej zaleca jego wykonanie w okolicach 6. tygodniu życia dziecka (nie później niż po ukończeniu 12 tygodni). Dowiedz się, jak przebiega badanie USG bioderek u niemowląt.

  • Przeciwciała anty SARS-CoV-2 są przekazywane dziecku wraz z mlekiem matki

    Od dawna wiadomo, że mleko matki zawiera przeciwciała chroniące niemowlę przed licznymi infekcjami. Wyniki najnowszych badań dowiodły, że nie tylko kobiety, które przeszły infekcję COVID-19, ale także te, które zaszczepiły się przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, przekazują przeciwciała swoim dzieciom podczas karmienia ich piersią.

  • Szczepionka przeciwko COVID-19 dla dzieci w wieku od 5 do 11 lat

    Szczepionka Pfizer/BioNTech jest obecnie zatwierdzona dla dzieci, które ukończyły 12. rok życia i starszych. Producent wydał oświadczenie, że produkt jest bezpieczny i generuje silną odpowiedź immunologiczną także u dzieci w wieku od 5 do 11 lat, o czym świadczą wyniki najnowszych badań klinicznych. Kiedy ruszą szczepienia dla kolejnej grupy wiekowej?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij