Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci
Katarzyna Gmachowska

Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci

Zaparcia u dzieci, nazywane także zatwardzeniem, cechują się oddawaniem stolca w dużych odstępach czasu (rzadziej niż co 3 dni) lub utrudnionym i wymagającym wysiłku wypróżnianiem . Co może być ich przyczyną? O czym powinni pamiętać rodzice, gdy ich dziecko cierpi na zatwardzenie? 

Zaparcie u dzieci jest jedną z najczęstszych dolegliwości klinicznych. Szacuje się, że dotyka ono nawet 8-10% dzieci i młodzieży. Zaparcie pojawia się najczęściej w okresie nauki kontroli wypróżnień, a więc między drugim a czwartym rokiem życia. U dzieci zdecydowana większość przypadków zaparć ma podłoże czynnościowe, czyli bez uchwytnej przyczyny chorobowej. Podstawą leczenia zaparć u dzieci jest modyfikacja diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Jeśli nie spowodują one regulacji wypróżnień u dziecka, należy rozważyć leczenie farmakologiczne. 

Przyczyny zatwardzenia u dzieci 

Zaparcie jest jednym z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego u dziecka. Według definicji zaparcie to utrudnione, czasami bolesne, wymagające wysiłku oddawanie stolca rzadziej niż co 3 dni lub oddawanie stolca o twardej, zbitej konsystencji.  

Podczas zatwardzenia może występować uczucie niepełnego wypróżnienia, mimo codziennego wypróżniania. Przewlekłemu zaparciu może towarzyszyć popuszczanie rzadkiego stolca i brudzenie bielizny przez dziecko przez zalegające masy kałowe w bańce odbytnicy.  

W przypadku zaparcia należy pamiętać, że wyżej przytoczona definicja nie dotyczy noworodków i niemowląt karmionych piersią, u których za normę uznaje się od 1 wypróżnienia w ciągu 10 dni do nawet kilku stolców na dobę.  

Ze względu na przyczynę zaparcia u dzieci możemy podzielić na dwie grupy: 

  • zaparcia o podłożu organicznym, czyli wywołane przez choroby, takie jak choroba Hirschprunga, niedoczynność tarczycy, alergia pokarmowa, mukowiscydoza lub choroby neurologiczne, 
  • zaparcia czynnościowe.

U nawet 95% dzieci zaparcie wynika z zaburzeń czynnościowych, które mogą być spowodowane przez czynniki genetyczne, emocjonalne, dietetyczne. W przypadku występowania zaparć u dzieci podkreśla się istotą rolę nieprawidłowej diety, która może prowadzić do przewlekłych zaparć.

Do podstawowych błędów dietetycznych u dzieci należą zbyt mała podaż płynów oraz owoców i warzyw zawierających błonnik, nadmiar słodyczy, produktów wysoko przetworzonych m.in. chrupek kukurydzianych oraz siedzący tryb życia.  

Objawy zatwardzenia u dzieci 

Do najczęściej zgłaszanych objawów przez dziecko z zaparciem stolca zaliczamy uczucie parcia na stolec i niepełnego wypróżnienia, ból przy defekacji, twarda konsystencja stolca (należy do typu 1-3 według Bristolskiej skali uformowania stolca), obecność świeżej krwi na stolcu lub papierze toaletowym.  

Małe dzieci z przewlekłymi zaparciami przy odczuwaniu parcia na stolec często prezentują tzw. postawę retencyjną, która polega na zaciskaniu pośladków, chowaniu się przed otoczeniem i przyjmowaniu pozycji stojącej.  

Jak wygląda leczenie zaparć u dziecka? 

Leczenie czynnościowego zaparcia stolca u dzieci polega na kompleksowym, długotrwałym postępowaniu dietetycznym, psychologicznym oraz farmakologicznym. Po rozpoznaniu choroby zaparciowej u dziecka należy wytłumaczyć dziecku oraz rodzicom mechanizm powstawania zaparć, zwłaszcza gdy dziecko popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, przeprowadzić edukację w kierunku poprawnego postępowania głównie dietetycznego oraz podkreślić przewlekły i nawrotowy charakter choroby.  

Leczenie farmakologiczne zaparcia u dziecka polega na zastosowaniu leków osmotycznie czynnych, które przez zdolności zatrzymywania wody w jelitach regulują pracę jelit, zmiękczają stolec, dzięki czemu ułatwiają wypróżnianie.  

Istotne jest jak najszybsze wdrożenie leczenia, gdyż opóźnienie może prowadzić do pogłębienia się objawów i wystąpienia tzw. błędnego koła, polegającego na coraz rzadszym wypróżnianiu ze względu na ból podczas oddawania stolca – coraz bardziej zbitego i twardego, wynikającego z długich przerw między kolejnymi defekacjami. Po uregulowaniu rytmu wyróżnień bardzo ważna jest kontynuacja leczenia nawet po ustąpieniu objawów tzw. leczenie podtrzymujące. Zaleca się stosowanie środków osmotycznie czynnych przez dwa miesiące od czasu unormowania konsystencji wypróżnień oraz stopniowe zmniejszanie dawki leku.  

Dostępne w Polsce leki osmotycznie czynne to: 

  • makrogole – należą do leków pierwszego rzutu. Stosowane są zarówno w leczeniu początkowym zaparć, jak i w podtrzymującym. Można podawać je u dzieci po 6. miesiącu życia. 
  • laktuloza – powoduje fermentację w jelicie grubym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla, dlatego może powodować wzdęcia. Nie należy jej stosować u dzieci z nietolerancją laktozy i galaktozy. 

Gdy dziecko nie oddało stolca dłużej niż 3 dni można zastosować czopek glicerynowy, dopasowany wielkością do wieku dziecka. Czopki glicerynowe pobudzają perystaltykę i ułatwiają poślizg. Należy pamiętać, aby czopek wprowadzać w jednorazowych rękawiczkach, po posmarowaniu okolicy odbytu wazeliną, w delikatny sposób. Ważne jest, aby czopek nie zatrzymał się w obrębie zwieraczy odbytu, gdyż dziecko będzie wówczas odczuwać dyskomfort i szybko go wydali.  

Nie należy podawać dziecku środków przeczyszczających ani stosować wlewek doodbytniczych bez konsultacji z lekarzem.  

Domowe sposoby na zaparcia u dziecka 

U większości dzieci cierpiących na zaparcia proste zmiany w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej zazwyczaj przynoszą dobry efekt. Rodzic może pomóc dziecku z zaparciem stosując się do poniższych zaleceń: 

  • dieta dziecka z zaparciem powinna być bogatoresztkowa (produkty bogate w błonnik: surowe warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste z mąki razowej, groch, fasola). Ilość produktów bogatych w błonnik należy stopniowo zwiększać w diecie dziecka, aby zapobiec nagłemu zwiększeniu się ilości gazów jelitowych i wzdęciu. 
  • prawidłowa ilość płynów w diecie dziecka. Woda zmiękcza konsystencje stolca, ułatwiając wypróżnianie. Należy pamiętać, aby unikać napojów z dużą zawartością cukrów oraz kakao,
  • trening defekacji – regularne sadzanie dziecka na nocniku lub toalecie o stałych porach dnia, najlepiej rano i po posiłkach,
  • u starszych dzieci regularna aktywność fizyczna, która pobudza motorykę jelit, 
  • system nagradzania dziecka (tzw. metoda żetonowa), która polega na pochwałach i nagradzaniu go za każdą próbę wypróżnienia się do nocnika lub toalety. Należy pamiętać, aby nagradzać wysiłki, a nie wyniki. Nie powinno się stosować kar ani wyśmiewać dziecka, zwłaszcza gdy popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, gdyż wynika to z przebiegu zaparcia, a nie jego złej intencji, 
  • objęcie opieką psychologiczną zalecane jest u dzieci wrażliwych emocjonalnie, u których podejrzewa się psychogenne tło dolegliwości (problemy w szkole i domu, zmiana przedszkola, szkoły). 

Kiedy zgłosić się do lekarza z dzieckiem cierpiącym na zatwardzenie?  

W przypadku wystąpienia zaparcia u dziecka należy przede wszystkim zmodyfikować dietę i styl życia. Rodzic powinien zgłosić się do lekarza, jeśli mimo stosowania prawidłowej diety u dziecka nawracają objawy choroby zaparciowej lub jeśli dziecko nie oddało stolca przez kilka dni. Do objawów alarmowych w przypadku występowania zaparć u dziecka, wymagających pilnej diagnostyki lekarskiej, należą: 

  • bóle brzucha, wymioty lub gorączka towarzysząca zaparciu, 
  • obecność krwi w stolcu, anemia, 
  • opóźnione oddanie smółki (>48 godzin od urodzenia) wraz z zaparciami, 
  • utrata masy ciała, 
  • nasilone wzdęcie brzucha, 
  • pękniecie śluzówki odbytu (szczelina odbytu), 
  • przetoka okołoodbytnicza, 
  • ból i osłabienie kończyn dolnych, 
  • kępka włosów w okolicy kręgosłupa, 
  • wypadanie odbytnicy, 
  • hemoroidy. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ciemiączko u dziecka – gdzie się znajduje i kiedy zarasta? Jak o nie dbać?

    Ciemiączka są fizjologicznymi strukturami w obrębie czaszki noworodka i niemowlęcia. Ich głównym zadaniem jest zmniejszenie obwodu główki podczas przechodzenia przez kanał rodny w tracie porodu. Jakie są rodzaje ciemiączek u noworodków? Gdzie się znajdują i kiedy powinny się zrastać? Jak dbać o ciemiączko u noworodków? Podpowiadamy.

  • Złamanie zielonej gałązki – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie złamania podkostnowego u dzieci

    Złamanie zielonej gałązki jest charakterystyczne dla wieku dziecięcego, dotyczy niemowląt, małych dzieci oraz nastolatków. Jest to złamanie zamknięte, podkostnowe – bez przerwania ciągłości okostnej. Kość przypomina wtedy ułamaną, młodą gałązkę drzewa, stąd nazwa tego urazu. Złamania typu zielona gałązka nie są skomplikowane, nie wymagają nastawiania ani operacji, a kość zazwyczaj szybko się zrasta. Jak wygląda leczenie i rehabilitacja złamania typu torus?

  • Witamina D dla dzieci – dawkowanie, objawy i skutki niedoboru

    Witamina D jest hormonem steroidowym, który kontroluje wiele istotnych dla organizmu procesów. Dostarczenie jej (poprzez syntezę skórną oraz wraz z pożywieniem) jest szczególnie ważne w przypadku najmłodszych. Witamina D wpływa na układ kostny dzieci poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, działa immunomodulująco, podnosząc odporność i obniżając poziom cytokin prozapalnych, ma również działanie antykancerogenne oraz neuro- i kardioprotekcyjne. Jaką dawkę witaminy D podawać dziecku? Witamina D dla dzieci w kroplach, kapsułkach twist-off, sprayu czy tabletkach?

  • Stulejka u dziecka – jak rozpoznać stulejkę i jak wygląda jej leczenie?

    Stulejkę definiuje się jako niezdolność do odsunięcia napletka pokrywającego żołądź prącia. Jest to niewielka wada anatomiczna występująca najczęściej u chłopców (do 3.-4. roku życia stan ten dotyczy ok. 90% dzieci płci męskiej i jest on fizjologiczny). U starszych dzieci w przypadku stulejki zaleca się zabiegi polegające na delikatnym odsuwaniu napletka i stosowaniu maści sterydowej. Stulejka patologiczna, która wymaga interwencji chirurgicznej, powstaje przeważnie na skutek stanów zapalnych bądź urazów.

  • Dyspraksja (syndrom niezdarnego dziecka) – przyczyny i objawy dyspraksji rozwojowej

    Dyspraksja, nazywana również syndromem dziecka niezdarnego, to dysfunkcja percepcyjno-motoryczna przejawiająca się zaburzeniami koordynacji rozwojowej. Dzieci dyspraktyczne mają trudności z planowaniem i wykonywaniem czynności zarówno w zakresie motoryki małej (np. z rysowaniem, pisaniem, zapinaniem guzików), jak i w zakresie motoryki dużej (np. gra w piłkę, jazda na rowerze). Dyspraksja objawia się także opóźnionym rozwojem mowy, trudnościami ze skupieniem i z nauką czy zaburzeniami równowagi. Nie wpływa ona jednak na inteligencję. Aby pomóc dziecku, warto udać się do specjalistów, m.in. terapeuty SI, logopedy, pedagoga, aby dobrać odpowiednią terapię.

  • Kołdra obciążeniowa – działanie i wskazania do stosowania kołdry sensorycznej

    Kołdra obciążeniowa jest wykorzystywana w zaburzeniach propriocepcji, które pojawiają się m.in. u osób z autyzmem, ADHD czy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Często jest także zalecana przy bezsenności, depresji, zespołach lękowych. Kołderka sensoryczna stymuluje czucie głębokie, "wyciszając" układ nerwowy. Jej stosowanie rozluźnia, relaksuje, poprawia jakość snu, redukuje napięcie. Wyjaśniamy, jak prawidłowo używać kołdrę obciążającą oraz jak dobrać jej wagę i rozmiar do potrzeb użytkownika. 

  • Perły Epsteina – przyczyny i leczenie torbieli dziąsłowych u dziecka

    Perły Epsteina to rodzaj torbieli dziąsłowych. Są to niewielkie zmiany o charakterze cyst wypełnione keratyną, które pojawiają się u niemowląt. Lokalizują się na podniebieniu i nie powodują żadnych dolegliwości. Perły Epsteina nie są groźne, jednak łatwo je pomylić z pleśniawkami czy aftami, dlatego też każde zmiany w jamie ustnej dziecka należy skonsultować z pediatrą. 

  • Koślawość kolan – przyczyny i leczenie koślawych kolan u dzieci i dorosłych. Ćwiczenia na koślawe kolana

    Koślawość kolan to deformacja kończyn dolnych dotycząca przede wszystkim dzieci, choć może występować także u osób dorosłych. Do 6. roku życia koślawe kolana u dziecka są stanem fizjologicznym, jeśli natomiast nieprawidłowa budowa kolan utrzymuje się dłużej, należy udać się do ortopedy oraz fizjoterapeuty. Jak przebiega terapia koślawości kolan?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij