Zatwardzenie u dziecka – sposoby na zaparcia u dzieci - portal DOZ.pl
Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci
Katarzyna Gmachowska

Zatwardzenie u dziecka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na zaparcia u dzieci

Zaparcia u dzieci, nazywane także zatwardzeniem, cechują się oddawaniem stolca w dużych odstępach czasu (rzadziej niż co 3 dni) lub utrudnionym i wymagającym wysiłku wypróżnianiem . Co może być ich przyczyną? O czym powinni pamiętać rodzice, gdy ich dziecko cierpi na zatwardzenie? 

Przyczyny zatwardzenia u dzieci 

Zaparcie jest jednym z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego u dziecka. Według definicji zaparcie to utrudnione, czasami bolesne, wymagające wysiłku oddawanie stolca rzadziej niż co 3 dni lub oddawanie stolca o twardej, zbitej konsystencji.  

Podczas zatwardzenia może występować uczucie niepełnego wypróżnienia, mimo codziennego wypróżniania. Przewlekłemu zaparciu może towarzyszyć popuszczanie rzadkiego stolca i brudzenie bielizny przez dziecko przez zalegające masy kałowe w bańce odbytnicy.  

W przypadku zaparcia należy pamiętać, że wyżej przytoczona definicja nie dotyczy noworodków i niemowląt karmionych piersią, u których za normę uznaje się od 1 wypróżnienia w ciągu 10 dni do nawet kilku stolców na dobę.  

Ze względu na przyczynę zaparcia u dzieci możemy podzielić na dwie grupy: 

  • zaparcia o podłożu organicznym, czyli wywołane przez choroby, takie jak choroba Hirschprunga, niedoczynność tarczycy, alergia pokarmowa, mukowiscydoza lub choroby neurologiczne, 
  • zaparcia czynnościowe.

U nawet 95% dzieci zaparcie wynika z zaburzeń czynnościowych, które mogą być spowodowane przez czynniki genetyczne, emocjonalne, dietetyczne. W przypadku występowania zaparć u dzieci podkreśla się istotą rolę nieprawidłowej diety, która może prowadzić do przewlekłych zaparć.

Do podstawowych błędów dietetycznych u dzieci należą zbyt mała podaż płynów oraz owoców i warzyw zawierających błonnik, nadmiar słodyczy, produktów wysoko przetworzonych m.in. chrupek kukurydzianych oraz siedzący tryb życia.  

Objawy zatwardzenia u dzieci 

Do najczęściej zgłaszanych objawów przez dziecko z zaparciem stolca zaliczamy uczucie parcia na stolec i niepełnego wypróżnienia, ból przy defekacji, twarda konsystencja stolca (należy do typu 1–3 według Bristolskiej skali uformowania stolca), obecność świeżej krwi na stolcu lub papierze toaletowym.  

Małe dzieci z przewlekłymi zaparciami przy odczuwaniu parcia na stolec często prezentują tzw. postawę retencyjną, która polega na zaciskaniu pośladków, chowaniu się przed otoczeniem i przyjmowaniu pozycji stojącej.  

Polecane dla Ciebie

Jak wygląda leczenie zaparć u dziecka? 

Leczenie czynnościowego zaparcia stolca u dzieci polega na kompleksowym, długotrwałym postępowaniu dietetycznym, psychologicznym oraz farmakologicznym. Po rozpoznaniu choroby zaparciowej u dziecka należy wytłumaczyć dziecku oraz rodzicom mechanizm powstawania zaparć, zwłaszcza gdy dziecko popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, przeprowadzić edukację w kierunku poprawnego postępowania głównie dietetycznego oraz podkreślić przewlekły i nawrotowy charakter choroby.  

Leczenie farmakologiczne zaparcia u dziecka polega na zastosowaniu leków osmotycznie czynnych, które przez zdolności zatrzymywania wody w jelitach regulują pracę jelit, zmiękczają stolec, dzięki czemu ułatwiają wypróżnianie. 

Sprawdź: leki i czopki na zaparcia u dzieci.

Istotne jest jak najszybsze wdrożenie leczenia, gdyż opóźnienie może prowadzić do pogłębienia się objawów i wystąpienia tzw. błędnego koła, polegającego na coraz rzadszym wypróżnianiu ze względu na ból podczas oddawania stolca – coraz bardziej zbitego i twardego, wynikającego z długich przerw między kolejnymi defekacjami. Po uregulowaniu rytmu wyróżnień bardzo ważna jest kontynuacja leczenia nawet po ustąpieniu objawów tzw. leczenie podtrzymujące. Zaleca się stosowanie środków osmotycznie czynnych przez dwa miesiące od czasu unormowania konsystencji wypróżnień oraz stopniowe zmniejszanie dawki leku.  

Dostępne w Polsce leki osmotycznie czynne to: 

  • makrogole – należą do leków pierwszego rzutu. Stosowane są zarówno w leczeniu początkowym zaparć, jak i w podtrzymującym. Można podawać je u dzieci po 6. miesiącu życia. 
  • laktuloza – powoduje fermentację w jelicie grubym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla, dlatego może powodować wzdęcia. Nie należy jej stosować u dzieci z nietolerancją laktozy i galaktozy. 

Gdy dziecko nie oddało stolca dłużej niż 3 dni, można zastosować czopek glicerynowy, dopasowany wielkością do wieku dziecka. Czopki glicerynowe pobudzają perystaltykę i ułatwiają poślizg. Należy pamiętać, aby czopek wprowadzać w jednorazowych rękawiczkach, po posmarowaniu okolicy odbytu wazeliną, w delikatny sposób. Ważne jest, aby czopek nie zatrzymał się w obrębie zwieraczy odbytu, gdyż dziecko będzie wówczas odczuwać dyskomfort i szybko go wydali.  

Nie należy podawać dziecku środków przeczyszczających ani stosować wlewek doodbytniczych bez konsultacji z lekarzem.  

Domowe sposoby na zaparcia u dziecka 

U większości dzieci cierpiących na zaparcia proste zmiany w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej zazwyczaj przynoszą dobry efekt. Rodzic może pomóc dziecku z zaparciem stosując się do poniższych zaleceń: 

  • dieta dziecka z zaparciem powinna być bogatoresztkowa (produkty bogate w błonnik: surowe warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste z mąki razowej, groch, fasola). Ilość produktów bogatych w błonnik należy stopniowo zwiększać w diecie dziecka, aby zapobiec nagłemu zwiększeniu się ilości gazów jelitowych i wzdęciu. 
  • prawidłowa ilość płynów w diecie dziecka. Woda zmiękcza konsystencje stolca, ułatwiając wypróżnianie. Należy pamiętać, aby unikać napojów z dużą zawartością cukrów oraz kakao,
  • trening defekacji – regularne sadzanie dziecka na nocniku lub toalecie o stałych porach dnia, najlepiej rano i po posiłkach,
  • u starszych dzieci regularna aktywność fizyczna, która pobudza motorykę jelit, 
  • system nagradzania dziecka (tzw. metoda żetonowa), która polega na pochwałach i nagradzaniu go za każdą próbę wypróżnienia się do nocnika lub toalety. Należy pamiętać, aby nagradzać wysiłki, a nie wyniki. Nie powinno się stosować kar, ani wyśmiewać dziecka, zwłaszcza gdy popuszcza stolec lub brudzi bieliznę, gdyż wynika to z przebiegu zaparcia, a nie jego złej intencji, 
  • objęcie opieką psychologiczną zalecane jest u dzieci wrażliwych emocjonalnie, u których podejrzewa się psychogenne tło dolegliwości (problemy w szkole i domu, zmiana przedszkola, szkoły). 

Kiedy zgłosić się do lekarza z dzieckiem cierpiącym na zatwardzenie?  

W przypadku wystąpienia zaparcia u dziecka należy przede wszystkim zmodyfikować dietę i styl życia. Rodzic powinien zgłosić się do lekarza, jeśli mimo stosowania prawidłowej diety u dziecka nawracają objawy choroby zaparciowej lub jeśli dziecko nie oddało stolca przez kilka dni. Do objawów alarmowych w przypadku występowania zaparć u dziecka, wymagających pilnej diagnostyki lekarskiej, należą: 

  • bóle brzucha, wymioty lub gorączka u dziecka towarzysząca zaparciu, 
  • obecność krwi w stolcu, anemia, 
  • opóźnione oddanie smółki (>48 godzin od urodzenia) wraz z zaparciami, 
  • utrata masy ciała, 
  • nasilone wzdęcie brzucha, 
  • pękniecie śluzówki odbytu (szczelina odbytu), 
  • przetoka okołoodbytnicza, 
  • ból i osłabienie kończyn dolnych, 
  • kępka włosów w okolicy kręgosłupa, 
  • wypadanie odbytnicy, 
  • hemoroidy. 
  1. J. Sieczkowska i.in , Zaparcie – jedno z najczęstszych zaburzeń defekacji wieku dziecięcego, „Pediatria po Dyplomie”, nr 3 2015. 
  2. B. Romańczuk, Czynnościowe zaparcie stolca, „Pediatria po Dyplomie”, nr 4 2013.
  3. R. M. Kliegman, B. F. Stanton i in., Nelson Textbook of Pediatrics, Canada 2016.   
  4. J. Książyk, Zaparcie u dzieci – leczenie, Wystąpienie podczas XI Kongres Akademii po Dyplomie PEDIATRIA, Warszawa, 2014. 
  5. T. Lissauer, G. Clayden, Pediatria, Wrocław 2009. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból głowy u dziecka – co go powoduje? Co podawać dzieciom, gdy boli je głowa?

    Małe dziecko nie jest w stanie dokładnie określić, co mu dolega, ale niemal przy każdym pogorszeniu samopoczucia zaczyna się skarżyć na ból głowy. I właśnie ból głowy u dziecka to sygnał, którego rodzice nie powinni lekceważyć, bowiem może być pierwszym objawem wielu dolegliwości. Sprawdźmy, co może powodować ból głowy u dzieci i co warto robić, by go złagodzić. 

  • Choroba Kawasaki – przyczyny, objawy, leczenie choroby Kawasakiego. Choroba Kawasaki a koronawirus

    Choroba Kawasaki to choroba ogólnoustrojowa dotykająca głównie małe dzieci, powodująca stan zapalny ścian naczyń krwionośnych. Jej przebieg jest gwałtowny i ostry, pojawiają się takie objawy, jak: wysoka gorączka, stan zapalny gardła, zaczerwienienie spojówek, rozpulchniony, tzw. truskawkowy język, opuchlizna palców rąk i stóp. Jakie są przyczyny choroby Kawasakiego? Jak wygląda jej leczenie?

  • Witamina D dla dzieci – dawkowanie, objawy i skutki niedoboru

    Witamina D jest hormonem steroidowym, który kontroluje wiele istotnych dla organizmu procesów. Dostarczenie jej (poprzez syntezę skórną oraz wraz z pożywieniem) jest szczególnie ważne w przypadku najmłodszych. Witamina D wpływa na układ kostny dzieci poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, działa immunomodulująco, podnosząc odporność i obniżając poziom cytokin prozapalnych, ma również działanie antykancerogenne oraz neuro- i kardioprotekcyjne. Jaką dawkę witaminy D podawać dziecku? Witamina D dla dzieci w kroplach, kapsułkach twist-off, sprayu czy tabletkach?

  • Kolka u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie kolki niemowlęcej

    Kolka niemowlęca to częsta dolegliwość pojawiająca się najczęściej już w pierwszym miesiącu życia dziecka i trwająca do ok. 3–4 miesiąca. Objawy kolki u niemowlaka to rozdrażnienie, napadowy, trudny do ukojenia płacz, podkurczanie nóżek i prężenie ciała. Jej przyczyny nie zostały do końca zidentyfikowane, najczęściej mówi się o niedojrzałości układu pokarmowego i nerwowego. Jak radzić sobie z kolką u dziecka? Przede wszystkim należy wykluczyć choroby organiczne. Aby złagodzić atak kolki, można próbować masować brzuszek, stosować ciepłe okłady, zazwyczaj ulgę maluszkowi przynosi też delikatne kołysanie. Jeżeli metody te zawodzą, w porozumieniu z pediatrą można włączyć leczenie farmakologiczne.

  • Ulewanie u noworodka i niemowlaka – kiedy powinno zaniepokoić?

    Ulewanie u noworodka i niemowlaka to mimowolne cofanie się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka. Regurgitację uznaje się za zjawisko fizjologiczne, które mija samoistnie, wynika ono bowiem z niedojrzałości układu pokarmowego malucha. Jeżeli ulewanie nie prowadzi do wystąpienia trudności z karmieniem czy zaburzeń wzrastania, nie ma potrzeby włączania leczenia. Jeśli natomiast pojawiają się wyraźne sygnały ze strony dziecka, że odczuwa ono dyskomfort bądź ból, a także gdy ulewanie ma charakter chlustający i trudno odróżnić je od wymiotów, należy pilnie skonsultować się z pediatrą.

  • Pasożyty u dzieci – objawy, diagnostyka, leczenie, odrobaczanie profilaktyczne

    W organizmie człowieka może bytować ponad 300 gatunków pasożytów (nazwa pasożyt wywodzi się z greckiego słowa parasitos i oznacza „darmozjad”). Mogą żyć one w skórze, na włosach, w płucach, w stawach, wątrobie, oczach, a nawet w mózgu. Czy zatem jest powód do strachu? Jak objawiają się pasożyty u dzieci? Jak często występują robaczyce w Polsce i czy „profilaktyczne odrobaczanie” jest skuteczne? 

  • PFAPA (zespół gorączek nawracających) – przyczyny, diagnostyka, leczenie

    Gorączka u dziecka zawsze jest przyczyną niepokoju u opiekunów. Na szczęście za większość z nich odpowiadają banalne infekcje wirusowe, jednak zawsze warto zachować czujność w przypadku jej obecności. Czym jest tajemniczo brzmiący zespół PFAP? Jakie są jego przyczyny, diagnostyka i leczenie?

  • Dyschezja niemowlęca – przyczyny, objawy, diagnostyka

    Dyschezja, obok kolki jelitowej, zaparć, nadmiaru gazów oraz ulewania, jest najczęstszą przyczyną problemów z brzuszkiem u noworodków i niemowląt. O ile pojęcia kolki czy ulewania są doskonale znane rodzicom maluszków, „medycznie” brzmiący termin „dyschezja” budzi niepokój. Czy słusznie? Czym jest dyschezja jelitowa? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij