Dieta na zaparcia – co jeść przy zatwardzeniu? Jadłospis dla dzieci i dorosłych
Maria Brzegowy

Dieta na zaparcia – co jeść przy zatwardzeniu? Jadłospis dla dzieci i dorosłych

Problemy z wypróżnianiem wynikają głównie z nieprawidłowej diety, w której brakuje składników ułatwiających pracę jelit. Dieta przy zaparciach obejmuje przede wszystkim produkty bogate w błonnik, a także zwiększenie podaży przyjmowanych płynów. Co warto jeść przy zatwardzeniu? O czym należy pamiętać przy komponowaniu diety na zaparcia? 

O zaparciach stolca mówimy wtedy, gdy jest on oddawany rzadziej niż 3 razy w tygodniu bądź gdy nagle obserwujemy zmianę jego konsystencji (staje się on twardy i zbity), co powoduje trudności z jego wypróżnieniem. Ta z pozoru błaha dolegliwość to problem ogromnej części naszej populacji, wiążący się z szeregiem poważnych następstw, gdy pozostaje bez leczenia. Z większością przypadków zaparć można jednak sobie poradzić, stosując odpowiednią dietę. Co jeść przy zatwardzeniu? Jak powinna wyglądać dieta przy zaparciach? Jakie produkty, warzywa i owoce wybierać, gdy nie możemy się wypróżnić, a jakich najlepiej unikać? 

Zaparcia – czym są i kogo mogą dotyczyć?

Zaparcia to problem znacznej części naszej populacji. Szacuje się, że w krajach wysoko rozwiniętych, cierpi na nie nawet 23% osób zdrowych. Uciążliwa sytuacja wynika głównie z prowadzenia nieprawidłowej, wysoko przetworzonej diety, pozbawionej m.in. błonnika pokarmowego, który reguluje pracę naszych jelit.

Omawiana dolegliwość spotykana jest nawet u malutkich oraz nieco starszych dzieci (głównie w okresie przedszkolnym). Czynnik psychologiczny, związany z obawą malucha przed bólem występującym podczas wypróżniania, dodatkowo potęguje problem. Przyczynami zaparć w tej grupie wiekowej, podobnie jak u osób dorosłych, są też zazwyczaj nieprawidłowa dieta oraz brak aktywności fizycznej. Zbliżonym tematem są także zaparcia w ciąży. Zmiany zachodzące w tym okresie mogą powodować problemy z perystaltyką jelit, manifestujące się właśnie przejściowym zatwardzeniem. 

Zaparcia to także dolegliwość często spotykana u chorych leczonych farmakologicznie, np. chorych onkologicznych. Szacuje się, że w tej grupie zaparcia mogą dotyczyć nawet 40% pacjentów. Problemy z defekacją (oddawaniem stolca) wynikają u nich m.in. z powodu obecności guza nowotworowego w przewodzie pokarmowym. Inną z przyczyn jest stosowanie leków przeciwwymiotnych podczas chemioterapii (np. aprepitant, setrony), ale najczęściej wywołują je leki opioidowe (czyli przeciwbólowe; takie jak morfina, fentanyl, oksykodon czy kodeina). W tej grupie chorych zaparcia będą dotyczyły ok. 60-80% z nich. Dodatkowym problemem jest brak aktywności fizycznej. Chory onkologiczny często nie ma ochoty na żaden ruch ani siły by wstać z łóżka, co znowu potęguje problem. 

Podczas wywiadu zbieranego od pacjenta celem określenia dokładnego obrazu problemu oraz jego przyczyn lekarz prawdopodobnie zapyta o: częstość wypróżnień, konsystencję i zabarwienie stolca, objawy i choroby współtowarzyszące, wszystkie aktualnie przyjmowane leki (w tym również suplementy diety), stosowaną dietę (w tym koniecznie o ilości i rodzaje płynów). 

Nieleczone zaparcia stolca mogą prowadzić do powstania poważnych, licznych powikłań m.in: 

  • wystąpienia lub nasilenia bólów brzucha,
  • utraty apetytu,
  • zaburzeń wchłaniania leków doustnych,
  • niedrożności, a nawet perforacji jelita. 

Zaparcia a błonnik 

W zależności od przyczyn pojawienia się zaparć postępowanie w ich leczeniu obejmuje głównie zastosowanie środków farmakologicznych oraz odpowiedniej dietoterapii (zwykle w zakresie zwiększonej zawartości w diecie błonnika pokarmowego). 

Dzięki błonnikowi następuje przyspieszenie motoryki jelit, skrócenie pasażu treści pokarmowej w jelicie grubym oraz zmniejszenie reabsorpcji wody ze stolca, co powoduje zwiększenie częstotliwości wypróżnień. Takie efekty obserwowano po podaniu m.in. surowych otrębów. Warto w tym miejscu podkreślić, że w prowadzeniu zaparć poleca się stosowanie różnych form błonnika. Nie wiadomo bowiem, która z nich będzie tutaj najskuteczniejsza. Dodatkowo należy bezwzględnie pamiętać, że wprowadzenie większej ilości błonnika pokarmowego do diety wymaga odpowiednio dużej ilości wypijanej wody – przynajmniej 8 szklanek dziennie. Dietę o wyższym udziale błonnika należy wprowadzać stopniowo. 

Ważne jest, aby pamiętać, że w przypadku m.in. chorób nowotworowych czy innych jednostek, w których zaparcie wynika z zaordynowanego leczenia, dietę wysokobłonnikową wprowadza się dopiero po uregulowaniu rytmu wypróżnień (odpowiednie nawodnienie, leki przeczyszczające, lewatywy, ręczne wydobycie stolca). W praktyce – dopóki pacjent nie zacznie regularnie oddawać normalnego stolca, dieta z wysoką zawartością błonnika mogłaby przynieść więcej szkód, aniżeli korzyści. 

Żywienie przy zaparciach u dzieci i dorosłych – zalecenia dietetyczne

Jeśli pacjent otrzyma od lekarza zielone światło, zalecenia diety bogatoresztkowej oraz prowadzonego stylu życia będą obejmowały:

  • regularne spożywanie 4–5 posiłków dziennie, w odstępach 3–4 godzin,
  • wprowadzenie do diety mlecznych napojów fermentowanych np. kefiru, maślanki, jogurtu naturalnego,
  • zwiększenie ilości włókien roślinnych (błonnika) w diecie – zwiększenie spożycia warzyw, owoców i produktów zbożowych z pełnego ziarna,
  • zmniejszenie spożycia tłuszczów ogółem (zwłaszcza tłuszczów pochodzenia zwierzęcego),
  • zmniejszenie spożycia węglowodanów prostych (głównie pod postacią słodyczy, deserów, białego pieczywa, białego ryżu i innych produktów zbożowych oraz dań otrzymanych z białej mąki),
  • zwiększenie ilości wypijanych płynów (co najmniej 1500 ml, a najlepiej 2000–2500 ml na dobę),
  • zwiększenie aktywności fizycznej (codzienne spacery min. 2 km, bieganie ok. 30 minut dziennie, pływanie co drugi dzień itd.),
  • zaprzestanie lub ograniczenie palenia tytoniu (papierosy upośledzają skurcze perystaltyczne jelita, choć początkowo może się wydawać, że ułatwiają wypróżnienie). 

Produkty wskazane i przeciwwskazane w diecie na zaparcia 

Produkty wskazane przy zaparciach

  • potrawy wzmagające perystaltykę jelit (np. pieczywo razowe, grube kasze),
  • warzywa, 
  • owoce pestkowe (maliny, jeżyny, truskawki), 
  • otręby,
  • kawa, najlepiej espresso. 

Jadłospis na zaparcia powinien uwzględniać także źródła dobroczynnych dla jelit bakterii probiotycznych – mleczne napoje fermentowane takie jak kefir czy maślanka oraz kiszonki np. ogórki albo kapustę (jeśli jest tolerowana). 

W leczeniu zaparć przydatne mogą się okazać również suplementy diety – probiotyki oraz leki na zaparcia bez recepty. Najlepiej dobrać je wraz z lekarzem prowadzącym, dietetykiem albo farmaceutą. 

Produkty przeciwwskazane przy zaparciach – czego unikać przy zaparciach: 

  • białe pieczywo,
  • biały ryż, zwłaszcza rozgotowany, 
  • biały makaron, 
  • kluski, pierogi i inne dania mączne, 
  • gotowane jabłka, 
  • gotowana marchewka, 
  • galaretka mięsna (żelatyna ma działanie zapierające), 
  • słodycze, desery, ciasta. 

Dieta na zaparcia – przykładowy jadłospis wraz z przepisami dla dzieci i dorosłych 

Śniadanie: owsianka z owocami sezonowymi i orzechami włoskimi.

Płatki owsiane górskie zalej wrzącym mlekiem, odczekaj, aż wchłoną płyn. Dodaj odrobinę ksylitolu (ma działanie przeczyszczające), garść ulubionych owoców (np. pokrojone jabłko, maliny, truskawki, porzeczki) oraz łyżkę orzechów włoskich. Całość możesz jeszcze posypać cynamonem. 

II śniadanie: placki żytnie z ziołowym twarożkiem i warzywami. 

Szklankę mąki żytniej zmiksuj z dużą szklanką mleka, jajkiem, szczyptą soli, połową łyżeczki proszku do pieczenia i upiecz placki na patelni muśniętej odrobiną tłuszczu. W między czasie przygotuj zielony twarożek – chudy ser zmiksuj z garścią świeżej bazylii oraz mięty, dopraw pieprzem. Placki podawaj z serkiem oraz ulubionymi, surowymi warzywami. 

Obiad: kasza gryczana z pieczoną rybą i surówką z kiszonej kapusty.

Kaszę ugotuj na sypko, rybę skrop sokiem z cytryny, oprósz odrobiną soli, pieprzu, suszonego rozmarynu, upiecz w piekarniku razem z plastrami cukinii skropionymi oliwą. Podawaj ze surówką z kiszonej kapusty, z dodatkiem marchewki, jabłka oraz oleju rzepakowego. 

Podwieczorek: koktajl na zaparcia.

Kefir naturalny zmiksuj razem z malinami, 1–2 suszonymi śliwkami, garścią świeżego jarmużu, łyżką otrębów oraz odrobiną ksylitolu. 

Kolacja: kanapki z hummusem oraz warzywami.

Pieczywo żytnie skrop odrobiną oliwy z oliwek, obłóż sałatą, domowym hummusem, plastrami pomidora i posyp grubym szczypiorem. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Dieta miażdżycowa – zasady, produkty, jadłospis, przepisy

    Choroby układu krążenia, w tym m.in. miażdżyca, wciąż stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów w naszych kraju. Wśród czynników ryzyka ich rozwoju wymienia się m.in. niską aktywność fizyczną oraz niewłaściwą dietę. Jak powinno wyglądać żywienie w profilaktyce i leczeniu miażdżycy? Co jeść, a czego unikać? 

  • Dieta z niskim IG – dla kogo? Jak powinna wyglądać? Zasady, produkty o niskim indeksie glikemicznym, przepisy

    Zalecana m.in. osobom zmagającym się z nadwagą albo cukrzycą. Wyklucza produkty wysoko przetworzone, tradycyjne desery, słodycze, a także wybrane owoce i warzywa. Dieta o niskim indeksie glikemicznym. Jakie są jej zasady? Jakie produkty posiadają niski IG? 

  • Słodziki – dlaczego są słodkie i jak wpływają na nasz organizm?

    Słodki smak nie jest zarezerwowany tylko dla cukrów takich jak glukoza, fruktoza czy sacharoza. Istnieją setki substancji pochodzenia naturalnego i syntetycznego, które są słodkie. Wszystkie zaliczamy do substancji słodzących. Co ciekawe, słodki smak charakteryzuje nie tylko związki zaliczane do substancji organicznych (zbudowanych w większości z węgla, wodoru i tlenu). Również związki nieorganiczne, np. sole berylu i ołowiu, wywołują podobne doznania zmysłowe. Jednak należy pamiętać, że są silnie trujące i pod żadnym pozorem nie powinny być spożywane.

  • Dieta sokowa – wszystko co powinieneś o niej wiedzieć

    Często potrzeba schudnięcia łączy się z chęcią maksymalnego przyspieszenia tego procesu. Chcąc szybko zgubić zbędne kilogramy, korzystamy z najróżniejszych dróg, takich jak dieta cud, detoks, posty, modne ostatnio okna żywieniowe, czy nawet niebezpieczne dla zdrowia głodówki "magiczne i uzdrawiające" zioła z najdalszych zakątków globu. Czy decydując się na detoks sokowy, oprócz nadmiaru wody z organizmu, można na stałe zgubić zbędne kilogramy, pozbyć się boczków i odczyścić organizm z toksyn? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Podjadanie – dlaczego nie jest takie dobre?

    Podjadamy w chwili stresu, ale i w momentach, w których czujemy się dobrze. Słodycze, owoce, słodkie napoje, dodatkowa porcja głównego posiłku... Liczy się wszystko! Każdy mały cukierek, każde ciastko i każda łyżka sosu spróbowana podczas przygotowywania dania dla rodziny! Efekty? Dodatkowe kilogramy, uczucie ciężkości i coraz większe uczucie uzależnienia od tego „by wciąż coś żuć”. Jakie są przyczyny podjadania? Co można jeść bezkarnie, a na co uważać? Jak przestać podjadać?  

  • Dieta w chorobie Parkinsona – na co warto zwrócić uwagę?

    Podstawową formą leczenia choroby Parkinsona jest farmakoterapia. Interwencję tę wspomoże jednak dobrze zbilansowana dieta, która ponadto, zabezpieczy przed dalszymi powikłaniami choroby, w tym m.in. przed niebezpiecznym dla zdrowia, a nawet życia niedożywieniem. Dieta w chorobie Parkinsona – jaką pełni funkcję? Jaki składniki będą ważne? Jak żywieniowo poradzić sobie z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego? 

  • Adipocyty (komórki tkanki tłuszczowej) – czym są i jak działają? Jaki jest ich związek z tyciem?

    Tkanka tłuszczowa wydaje się kojarzyć z czymś zupełnie niepotrzebnym i mało estetycznym. Tymczasem, tłuszcz obecny w organizmie pełni wiele istotnych dla niego funkcji fizjologicznych, stąd zarówno jego niedobór, jak i nadmiar mogą prowadzić do powstania rozmaitych stanów patologicznych poszczególnych narządów. Czym są adipocyty? Czy ich nadmiar jest szkodliwy? Jaki wpływ wywierają na nasz organizm?  

  • Dieta po udarze – co należy o niej wiedzieć? Zasady, produkty, komponowanie posiłków, bezpieczeństwo żywienia w diecie poudarowej

    Udar mózgu przechodzi ponad 60 tysięcy Polaków rocznie. Niemal każdy z nich doświadcza wówczas zmian w zakresie swojej sprawności, które w różnym stopniu decydują o dalszym funkcjonowaniu. Istotną rolę w procesie rehabilitacji i rekonwalescencji, jak również w profilaktyce kolejnych udarów, odgrywa m.in. odpowiednio skomponowana dieta. Udar mózgu – jaką rolę w chorobie pełni żywienie? O jakie elementy należy szczególnie zadbać, a czego unikać? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij