Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka
Katarzyna Makos

Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka

Zaparcia u dzieci to częsty problem, który w zdecydowanej większości przypadków ma charakter czynnościowy (nie jest wynikiem choroby). Objawia się m.in. rzadkimi wypróżnieniami, wstrzymywaniem stolca oraz bólem podczas defekacji. Jakie metody zastosować, by pomóc dziecku się wypróżnić? Kiedy zaparcia u dzieci mogą świadczyć o schorzeniu i wymagają diagnostyki?

Czym jest zaparcie? 

Zaparcie definiuje się jako oddawanie stolca w liczbie mniejszej niż 2 razy na tydzień. Stolce są wówczas twarde, dlatego dziecku trudno je wydalić, często maluch ma poczucie niepełnego wypróżnienia, zgłasza bóle brzucha (ból brzucha u dziecka) i wzdęcia. Pomocne w ustaleniu występowania zaparć jest porównanie kształtu i wyglądu mas kałowych z Bristolską Skalą Uformowania Stolca. Typ 1–3 występuje w zaparciach, typ 4–5 to norma, a typ 6 i 7 jest biegunkowy.  

Czasami u dziecka długo wstrzymującego wypróżnienie mogą pojawiać się epizody popuszczania stolca (mylone z biegunką) i wynika to z poszerzenia bańki odbytnicy przez zalegający kał. Zaparcie przewlekłe występuje u około 8–10% dzieci i młodzieży, z czego głównie u dzieci między 2. a 4. rokiem życia, kiedy to uczą się kontrolować wypróżnienia.

Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV, aby rozpoznać u dziecka zaparcie czynnościowe, muszą być spełnione minimum dwa z wymienionych objawów: 

U dzieci poniżej 4. roku życia przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w tygodniu,
  • nadmierne wstrzymywanie stolca,
  • bolesne wypróżnienia lub twarde stolce w wywiadzie,
  • obecność dużych ilości mas kałowych w odbytnicy,
  • u dzieci kontrolujących wypróżnienia: 1 epizod nietrzymania w tygodniu,
  • stolce o dużej średnicy.

U dzieci powyżej 4. roku życia raz w tygodniu przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w toalecie w tygodniu, 
  • ≥1 epizod nietrzymania stolca w tygodniu, 
  • nasilona postawa retencyjna lub świadome wstrzymywanie defekacji w wywiadzie, 
  • bolesna defekacja lub twarde stolce w wywiadzie, 
  • duże masy kałowe w odbytnicy,
  • stolce o dużej średnicy mogące zatkać toaletę.

Zaparcia u dzieci – przyczyny 

Zaparcia u dzieci najczęściej mają podłoże czynnościowe, a tylko 5–10% jest spowodowanych zaburzeniami organicznymi, takimi jak:

  • choroba Hirschsprunga (objawy alarmowe to wczesny początek występowania –późne oddanie smółki po urodzeniu, występowanie schorzenia), 
  • wady anatomiczne jelit (szczególnie należy to rozważyć, jeśli obecne są nieprawidłowości w obrębie szpary pośladkowej, okolicy krzyżowej i okołoodbytniczej),
  • niedoczynność tarczycy, 
  • hipokaliemia
  • hiperkalcemia, 
  • zaburzenia neurologiczne, 
  • zapalenia nieswoiste jelit, 
  • celiakia, 
  • alergia pokarmowa, 
  • zespół jelita drażliwego.  

U podłoża zaparć czynnościowych leży nieprawidłowa dieta, mała ilość spożywanych płynów, siedzący tryb życia. Dziecko najczęściej ze względu na wcześniejsze bolesne wypróżnienie próbuje powstrzymać defekację. W jelicie readsorbowana jest woda z mas kałowych, co sprawia, że stolec staje się suchy i twardy, a to utrudnia jego wydalenie. Nasila to już istniejący problem. U dziecka takie nawykowe wstrzymywanie stolca może objawiać się: krzyżowaniem nóg, stawaniem na piętach, napinaniem mięśni, kucaniem. Przerwa ono wtedy nagle dotychczasowe czynności, chowa się, ucieka do innych pomieszczeń. 

Polecane dla Ciebie

Zaparcia u dzieci – diagnostyka 

Podstawą diagnostyki zaparć jest dobrze zebrany wywiad i badanie przedmiotowe dziecka przez lekarza. W badaniu fizykalnym u dzieci z zaparciami czasami można stwierdzić guzki krwawnicze (hemoroidy), szczelinę odbytu, stany zapalne w okolicy odbytu, a w wywiadzie zakażenia układu moczowego. Jeśli występują niepokojące objawy, tj. np. krew w stolcu, zaburzenia wzrastania, gorączka, osłabione napięcie mięśniowe, poszerzenie obwodu brzucha, wymioty żółciowe czy też objawy wskazujące na chorobę Hirschsprunga lub wadę anatomiczną, należy poszerzyć diagnostykę m.in. o badania obrazowe przewodu pokarmowego.

Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej, czasami konieczna jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badań histopatologicznych. Inne badania to manometria, test Hintona (czas pasażu znaczników przez przewód pokarmowy), wlew kontrastowy do jelita grubego. Dobór badań laboratoryjnych zależy od podejrzenia choroby, np. celiakia – przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, NZJ – kalprotektyna, niedoczynność tarczycy – TSH, fT4.  

Zaparcia u dzieci – leczenie  

W leczeniu farmakologicznym zaparć u dzieci stosuje się środki przeczyszczające o różnym mechanizmie działania. Lekiem pierwszego rzutu są makrogole, które jako substancje osmotycznie czynne ściągają wodę do jelit i rozluźniają masy kałowe. Początkowo w celu odbarczenia podawane są w wyższej dawce (1–1,5g/kg/dobę przez max. 6 dni), potem w leczeniu podtrzymującym 0,2–0,8g/kg/dobę. Można je stosować u dzieci powyżej 6. miesiąca życia, nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i nie wpływają na organizm ogólnoustrojowo. 

Jeśli dziecko w trakcie odbarczania nie reaguje na makrogole, można zastosować wlewki doodbytnicze (tzw. lewatywę) z solą fizjologiczną lub wlewkę fosforanową (powyżej 2. roku życia) lub czopek glicerynowy. W leczeniu podtrzymującym można podawać inny lek osmotycznie czynny, którym jest laktuloza, dostępna w postaci syropu, w dawce 1–2 g/kg co 12–24 h, można ją stosować u niemowląt. Jest dwucukrem składającym się z galaktozy i fruktozy, dlatego jej fermentacja może powodować wzdęcia i bóle brzucha. 
Leczenie podtrzymujące jest długotrwałe – zalecany czas to minimum 2 miesiące (w tym miesiąc z regularnym rytmem wypróżnień), leki należy odstawiać powoli.

Doraźnie (krótkotrwale) można zastosować środki stymulujące (drażniące śluzówkę jelita i pobudzające do perystaltyki): u starszych dzieci bisakodyl, senes, a u młodszych (powyżej 1. miesiąca życia) pikosiarczan sodu – nie dłużej niż 3 dni. Innym doraźnym lekiem jest rozmiękczająca stolec parafina ciekła (powyżej 4. roku życia, ze względu na ryzyko zachłyśnięcia się i w efekcie chemicznego zapalenia płuc) w dawce 1–3 ml/kg co 12–24h (max. 90 ml/24h).  

Domowe metody na zaparcia u dzieci 

Wśród domowych metod wspomagających leczenie farmakologiczne można wymienić przed wszystkim dietę bogatą w błonnik. Błonnik wiąże wodę w jelicie i pobudza jego perystaltykę – dlatego bardzo ważne jest także odpowiednie nawodnienie dziecka. Błonnik w nadmiarze i bez wcześniejszego leczenia odbarczającego z mas kałowych może działać zapierająco, nasilając dolegliwości związane z zaparciem. Należy pamiętać, że oprócz dobrego wpływu na florę jelitową, zmniejsza on wchłanianie takich substancji, jak: żelazo, cynk, wapń. Zalecane dzienne spożycie błonnika to 0,5 mg/kg (max. 35g). Innymi przyczynami zaburzeń motoryki może być mała ilość ruchu – zaparciom sprzyja siedzący tryb życia. Pomocne może być również zastosowanie probiotyków dla dzieci.

Ważny jest też trening defekacyjny – rodzic powinien zachęcać dziecko do próby skorzystania z toalety min. 3 razy dziennie, nie wolno jednak robić tego nachalnie, wywierać presji. Należy dziecku zapewnić przyjazne i spokojne warunki w toalecie – odpowiednio wygodna nakładka na klozet, u młodszych odpowiedni, wygodny nocnik. 

W przypadku pobrudzenia bielizny należy włączyć dziecko w działania – zmianę majteczek itp. Dziecko powinno czuć odpowiedzialność i niezależność, ale też wiedzieć, że w każdej chwili może liczyć na wsparcie rodzica. Motywująco działają kalendarzyki wypróżnień, gdzie dziecko przy pomocy naklejek odnotowuje swoje „toaletowe sukcesy”.

Przed wdrożeniem terapii należy zawsze skonsultować się z lekarzem.

  1. Levy E. I., Lemmens R., Vandenplas Y. i in., Functional constipation in children: challenges and solutions, „Pediatric Health Med Ther” 2017, nr 8, s. 19-27.
  2. Szajewska H., Horvath A.(red.), Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, MP, Kraków 2017, str.199-201 
  3. Jarzębicka D., Sieczkowska-Gołub J., Kierkuś J., Oracz G., Zaparcia czynnościowe stolca, ”Pediatria po Dyplomie” 2018, nr 03.
  4. Hyams J. S., Di Lorenzo C., Saps M. i in., Childhood functional gastrointestinal disorders: child/adolescent, „Gastroenterology” 2016, s. 1456–1468. 
  5. Tabbers M. M., DiLorenzo C., Berger M.Y. i in., Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: evidence-based recommendations from ESPGHAN and NASPGHAN, „J Pediatr Gastroenterol Nutr” 2014, nr 58, s. 258-274.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pierwsze Święta z dzieckiem

    Boże Narodzenie to cudowny okres w roku. W przypadku świeżo upieczonych rodziców chwile te będą jeszcze bardziej magiczne - pierwsze święta z dzieckiem to niezapomniane przeżycie. Należy jednak pamiętać o tym, że w okresie świątecznym na naszego malca może czekać w domu wiele niebezpieczeństw. Dlatego musimy zadbać o jego bezpieczeństwo i sprawić, aby całe Święta upłynęły w spokoju i aby nie zakłócił ich żaden wypadek.

  • Pierwsza miesiączka – jak się przygotować?

    Pierwsza miesiączka to bardzo ważne wydarzenie dla dojrzewającej dziewczynki. Aby lepiej przygotować dziecko na czekające je zmiany, warto już od wczesnego dzieciństwa rozmawiać na tematy związane z cielesnością.

  • Rozwój wcześniaka – jak wygląda? Na co należy zwrócić uwagę?

    Wcześniak jest dzieckiem, które urodziło się między 22. a 37. tygodniem ciąży. Objawy wcześniactwa związane są przede wszystkim z niewystarczającym rozwinięciem układu oddechowego i problemami z wymianą gazową od pierwszych chwil życia. Dzieci urodzone przedwcześnie są grupą niezwykle heterogenną. Kilogramowy wcześniak zmagać się będzie najczęściej z innymi problemami niż noworodek, któremu do akceptowalnej wagi – 2500 g – zabrakło kilkudziesięciu gramów. Jak wygląda prawidłowy rozwój wcześniaka? Na jakie niepokojące objawy powinni zwrócić uwagę rodzice?

  • Przezierność karkowa – przebieg badania, skuteczność i cena

    Ocena przezierności karkowej to badanie, które pozwala lekarzowi na ocenę zbiorniczka płynu znajdującego się w karku każdego płodu. Dzięki niemu lekarz może zdiagnozować różne wady genetyczne dziecka, jak np. zespół Downa. Jest to badanie przesiewowe, które choć wykazuje bardzo wysoką czułość w wykrywaniu poważnych wad u płodu, tak nigdy nie osiąga 100% skuteczności. Jednak mimo to jest badaniem, które dostarcza wielu informacji na temat rozwoju dziecka i wykonuje się je na całym świecie.

  • Czego nie robić, kiedy dziecko ma gorączkę? Najczęstsze błędy

    Kiedy dziecko jest chore i ma gorączkę, rodzice próbują zbić ją za wszelką cenę. Gorączka u dzieci sama w sobie nie jest chorobą, a jedynie objawem. Jak sobie z nią poradzić? Które domowe sposoby na gorączkę u dziecka mogą wyrządzić mu więcej szkody niż korzyści?

  • Objawy chorób serca u dzieci

    Przyczyn wad serca u dzieci może być wiele. Zalicza się do nich czynniki genetyczne, środowiskowe, a także infekcje przebyte przez kobietę w okresie ciąży. Sposób leczenia dobierany jest w zależności od występującego schorzenia. Czy obserwując swojego malucha, należy przyjrzeć się niespecyficznym objawom, które mogłyby wskazywać na wadę serca dziecka?

  • Jak rozpoznać krótkowzroczność u dziecka?

    Krótkowzroczności nie można cofnąć, natomiast jeśli już wystąpiła, można spowolnić jej rozwój, a nawet czasami jej zapobiec. Ta wada wzroku może mieć różne podłoże, np. genetyczne. Najczęściej postępuje wraz z wiekiem aż do momentu ustabilizowania się, co ma miejsce po zakończeniu wzrostu gałki ocznej. Jak rozpoznać wadę wzroku u dziecka? Na jakie objawy zwrócić uwagę?

  • USG ciąży – jak wygląda badanie? Ile razy należy je robić? Cena, wskazania

    Ultrasonografia (badanie ultrasonograficzne, USG) to badanie obrazowe, które jest całkowicie bezpieczne dla każdego pacjenta, a w przypadku kobiet ciężarnych również dla płodu. Pozwala monitorować prawidłowy przebieg ciąży i rozwój płodu na każdym etapie. Istnieje kilka rodzajów USG. Każde z nich wykonuje się na innym etapie ciąży. Czym różni się USG wczesnej ciąży od tego w późniejszych miesiącach, a także którą chorobę można diagnozować dzięki ultrasonografii?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij