Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka
Katarzyna Makos

Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka

Zaparcia u dzieci to częsty problem, który w zdecydowanej większości przypadków ma charakter czynnościowy (nie jest wynikiem choroby). Objawia się m.in. rzadkimi wypróżnieniami, wstrzymywaniem stolca oraz bólem podczas defekacji. Jakie metody zastosować, by pomóc dziecku się wypróżnić? Kiedy zaparcia u dzieci mogą świadczyć o schorzeniu i wymagają diagnostyki?

Czym jest zaparcie? 

Zaparcie definiuje się jako oddawanie stolca w liczbie mniejszej niż 2 razy na tydzień. Stolce są wówczas twarde, dlatego dziecku trudno je wydalić, często maluch ma poczucie niepełnego wypróżnienia, zgłasza bóle brzucha (ból brzucha u dziecka) i wzdęcia. Pomocne w ustaleniu występowania zaparć jest porównanie kształtu i wyglądu mas kałowych z Bristolską Skalą Uformowania Stolca. Typ 1–3 występuje w zaparciach, typ 4–5 to norma, a typ 6 i 7 jest biegunkowy.  

Czasami u dziecka długo wstrzymującego wypróżnienie mogą pojawiać się epizody popuszczania stolca (mylone z biegunką) i wynika to z poszerzenia bańki odbytnicy przez zalegający kał. Zaparcie przewlekłe występuje u około 8–10% dzieci i młodzieży, z czego głównie u dzieci między 2. a 4. rokiem życia, kiedy to uczą się kontrolować wypróżnienia.

Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV, aby rozpoznać u dziecka zaparcie czynnościowe, muszą być spełnione minimum dwa z wymienionych objawów: 

U dzieci poniżej 4. roku życia przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w tygodniu,
  • nadmierne wstrzymywanie stolca,
  • bolesne wypróżnienia lub twarde stolce w wywiadzie,
  • obecność dużych ilości mas kałowych w odbytnicy,
  • u dzieci kontrolujących wypróżnienia: 1 epizod nietrzymania w tygodniu,
  • stolce o dużej średnicy.

U dzieci powyżej 4. roku życia raz w tygodniu przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w toalecie w tygodniu, 
  • ≥1 epizod nietrzymania stolca w tygodniu, 
  • nasilona postawa retencyjna lub świadome wstrzymywanie defekacji w wywiadzie, 
  • bolesna defekacja lub twarde stolce w wywiadzie, 
  • duże masy kałowe w odbytnicy,
  • stolce o dużej średnicy mogące zatkać toaletę.

Zaparcia u dzieci – przyczyny 

Zaparcia u dzieci najczęściej mają podłoże czynnościowe, a tylko 5–10% jest spowodowanych zaburzeniami organicznymi, takimi jak:

  • choroba Hirschsprunga (objawy alarmowe to wczesny początek występowania –późne oddanie smółki po urodzeniu, występowanie schorzenia), 
  • wady anatomiczne jelit (szczególnie należy to rozważyć, jeśli obecne są nieprawidłowości w obrębie szpary pośladkowej, okolicy krzyżowej i okołoodbytniczej),
  • niedoczynność tarczycy, 
  • hipokaliemia
  • hiperkalcemia, 
  • zaburzenia neurologiczne, 
  • zapalenia nieswoiste jelit, 
  • celiakia, 
  • alergia pokarmowa, 
  • zespół jelita drażliwego.  

U podłoża zaparć czynnościowych leży nieprawidłowa dieta, mała ilość spożywanych płynów, siedzący tryb życia. Dziecko najczęściej ze względu na wcześniejsze bolesne wypróżnienie próbuje powstrzymać defekację. W jelicie readsorbowana jest woda z mas kałowych, co sprawia, że stolec staje się suchy i twardy, a to utrudnia jego wydalenie. Nasila to już istniejący problem. U dziecka takie nawykowe wstrzymywanie stolca może objawiać się: krzyżowaniem nóg, stawaniem na piętach, napinaniem mięśni, kucaniem. Przerwa ono wtedy nagle dotychczasowe czynności, chowa się, ucieka do innych pomieszczeń. 

Zaparcia u dzieci – diagnostyka 

Podstawą diagnostyki zaparć jest dobrze zebrany wywiad i badanie przedmiotowe dziecka przez lekarza. W badaniu fizykalnym u dzieci z zaparciami czasami można stwierdzić guzki krwawnicze (hemoroidy), szczelinę odbytu, stany zapalne w okolicy odbytu, a w wywiadzie zakażenia układu moczowego. Jeśli występują niepokojące objawy, tj. np. krew w stolcu, zaburzenia wzrastania, gorączka, osłabione napięcie mięśniowe, poszerzenie obwodu brzucha, wymioty żółciowe czy też objawy wskazujące na chorobę Hirschsprunga lub wadę anatomiczną, należy poszerzyć diagnostykę m.in. o badania obrazowe przewodu pokarmowego.

Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej, czasami konieczna jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badań histopatologicznych. Inne badania to manometria, test Hintona (czas pasażu znaczników przez przewód pokarmowy), wlew kontrastowy do jelita grubego. Dobór badań laboratoryjnych zależy od podejrzenia choroby, np. celiakia – przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, NZJ – kalprotektyna, niedoczynność tarczycy – TSH, fT4.  

Zaparcia u dzieci – leczenie  

W leczeniu farmakologicznym zaparć u dzieci stosuje się środki przeczyszczające o różnym mechanizmie działania. Lekiem pierwszego rzutu są makrogole, które jako substancje osmotycznie czynne ściągają wodę do jelit i rozluźniają masy kałowe. Początkowo w celu odbarczenia podawane są w wyższej dawce (1–1,5g/kg/dobę przez max. 6 dni), potem w leczeniu podtrzymującym 0,2–0,8g/kg/dobę. Można je stosować u dzieci powyżej 6. miesiąca życia, nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i nie wpływają na organizm ogólnoustrojowo. 

Jeśli dziecko w trakcie odbarczania nie reaguje na makrogole, można zastosować wlewki doodbytnicze (tzw. lewatywę) z solą fizjologiczną lub wlewkę fosforanową (powyżej 2. roku życia) lub czopek glicerynowy. W leczeniu podtrzymującym można podawać inny lek osmotycznie czynny, którym jest laktuloza, dostępna w postaci syropu, w dawce 1–2 g/kg co 12–24 h, można ją stosować u niemowląt. Jest dwucukrem składającym się z galaktozy i fruktozy, dlatego jej fermentacja może powodować wzdęcia i bóle brzucha. 
Leczenie podtrzymujące jest długotrwałe – zalecany czas to minimum 2 miesiące (w tym miesiąc z regularnym rytmem wypróżnień), leki należy odstawiać powoli.

Doraźnie (krótkotrwale) można zastosować środki stymulujące (drażniące śluzówkę jelita i pobudzające do perystaltyki): u starszych dzieci bisakodyl, senes, a u młodszych (powyżej 1. miesiąca życia) pikosiarczan sodu – nie dłużej niż 3 dni. Innym doraźnym lekiem jest rozmiękczająca stolec parafina ciekła (powyżej 4. roku życia, ze względu na ryzyko zachłyśnięcia się i w efekcie chemicznego zapalenia płuc) w dawce 1–3 ml/kg co 12–24h (max. 90 ml/24h).  

Domowe metody na zaparcia u dzieci 

Wśród domowych metod wspomagających leczenie farmakologiczne można wymienić przed wszystkim dietę bogatą w błonnik. Błonnik wiąże wodę w jelicie i pobudza jego perystaltykę – dlatego bardzo ważne jest także odpowiednie nawodnienie dziecka. Błonnik w nadmiarze i bez wcześniejszego leczenia odbarczającego z mas kałowych może działać zapierająco, nasilając dolegliwości związane z zaparciem. Należy pamiętać, że oprócz dobrego wpływu na florę jelitową, zmniejsza on wchłanianie takich substancji, jak: żelazo, cynk, wapń. Zalecane dzienne spożycie błonnika to 0,5 mg/kg (max. 35g). Innymi przyczynami zaburzeń motoryki może być mała ilość ruchu – zaparciom sprzyja siedzący tryb życia. Pomocne może być również zastosowanie probiotyków dla dzieci.

Ważny jest też trening defekacyjny – rodzic powinien zachęcać dziecko do próby skorzystania z toalety min. 3 razy dziennie, nie wolno jednak robić tego nachalnie, wywierać presji. Należy dziecku zapewnić przyjazne i spokojne warunki w toalecie – odpowiednio wygodna nakładka na klozet, u młodszych odpowiedni, wygodny nocnik. 

W przypadku pobrudzenia bielizny należy włączyć dziecko w działania – zmianę majteczek itp. Dziecko powinno czuć odpowiedzialność i niezależność, ale też wiedzieć, że w każdej chwili może liczyć na wsparcie rodzica. Motywująco działają kalendarzyki wypróżnień, gdzie dziecko przy pomocy naklejek odnotowuje swoje „toaletowe sukcesy”.

Przed wdrożeniem terapii należy zawsze skonsultować się z lekarzem.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ząbkowanie u dzieci – jaka jest kolejność wyrzynania zębów? Jak pomóc maluchowi przy ząbkowaniu?

    Pojawienie się pierwszych zębów w buzi dziecka to dla rodziców powód do dumy. Niestety, bardzo często oznacza też dla nich nieprzespane noce. Ząbkowanie, czyli wyrzynanie się pierwszych zębów, to coś, przez co każdy maluch i jego rodzice muszą przebrnąć. W artykule podpowiadamy, jak złagodzić nieprzyjemne i bolesne objawy związane z ząbkowaniem.

  • Zapalenie spojówek u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

    Zapalenie spojówek u dzieci może mieć kilka przyczyn. Przeważnie ma ono podłoże bakteryjne, rzadziej wirusowe, dość często występuje także alergiczne zapalenie spojówek. Objawy, które się wówczas pojawiają to przede wszystkim świąd oczu, przekrwienie spojówek, obrzęk powiek oraz śluzowa lub ropna wydzielina sklejająca rzęsy. Leczenie zapalenia spojówek u pacjentów pediatrycznych jest uzależnione od czynnika, który go wywołał i może trwać od 5 dni do nawet kilku tygodni.

  • Co zrobić, gdy dziecko zwymiotowało lek?

    Wymioty są częstą dolegliwością dzieci po spożyciu leku i są spowodowane nietolerancją jego smaku przez malucha. Decyzję o ewentualnym powtórzeniu dawki leku należy podjąć, biorąc pod uwagę formę leku, czas, jaki upłynął od jego podania, oraz miejsce wchłaniania leku w organizmie. Podpowiadamy, co zrobić, gdy dziecko zwymiotowało lek. 

  • Skoki rozwojowe dziecka – z czego wynikają i jak sobie z nimi radzić?

    Każdy skok to moment zdobywania kolejnych zdolności przez malucha, poprzedzony okresem nagłego „regresu”, kiedy to istotnie zmienia się zachowanie dziecka. Może być ono wtedy rozdrażnione, płaczliwe, niechętne do zabawy i wykorzystywania zdobytych już umiejętności, łaknące bliskości z rodzicami.

  • WWR – czym jest wczesne wspomaganie rozwoju? Jak przebiega terapia WWR u dzieci?

    WWR (wczesne wspomaganie rozwoju) to zespół działań diagnostycznych oraz terapeutycznych skierowany do dzieci od urodzenia do lat 7, który ma celu poprawę funkcjonowania w obszarze rozwojowym, w którym maluch prezentuje opóźnienia, zaburzenia. WWR prowadzone jest jednocześnie przez wielu specjalistów, dzięki czemu skuteczność terapii jest bardzo wysoka. Wskazania do wczesnego wspomagania rozwoju obejmują m.in. opóźnienia mowy, opóźnienia rozwoju psychoruchowego, zaburzenia emocjonalne, autyzm, ADHD, niepełnosprawność intelektualną.

  • Zaburzenia hormonalne u dzieci i nastolatków – jak się objawiają? Najczęstsze zaburzenia endokrynologiczne u dzieci

    Zaburzenia hormonalne u dzieci mogą mieć różne przyczyny, ponieważ układ hormonalny buduje wiele narządów kontrolujących rozmaite funkcje w organizmie. Najczęściej występującymi schorzeniami endokrynologicznymi u pacjentów pediatrycznych są zaburzenia związane z nieprawidłowym wydzielaniem hormonów przysadki mózgowej, hormonów wzrostu oraz hormonów płciowych. Jak rozpoznać zaburzenia hormonalne u dziecka?

  • Jakich produktów nie podawać niemowlakowi? Jadłospis dziecka do ukończenia 1. roku życia

    Rozszerzanie diety dziecka to niezwykle stresujący moment w życiu każdego młodego rodzica. Rozmaite, często znacznie różniące się od siebie, zalecenia dotyczące żywienia niemowląt mogą sprawiać, że łatwo zagubić się w gąszczu wytycznych. Wyjaśniamy, jakich produktów nie należy podawać dziecku, które nie ukończyło 1. roku życia i dlaczego. 

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij