Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka
Katarzyna Makos

Zaparcia u dzieci – przyczyny i leczenie. Domowe sposoby na zaparcia u dziecka

Zaparcia u dzieci to częsty problem, który w zdecydowanej większości przypadków ma charakter czynnościowy (nie jest wynikiem choroby). Objawia się m.in. rzadkimi wypróżnieniami, wstrzymywaniem stolca oraz bólem podczas defekacji. Jakie metody zastosować, by pomóc dziecku się wypróżnić? Kiedy zaparcia u dzieci mogą świadczyć o schorzeniu i wymagają diagnostyki?

Czym jest zaparcie? 

Zaparcie definiuje się jako oddawanie stolca w liczbie mniejszej niż 2 razy na tydzień. Stolce są wówczas twarde, dlatego dziecku trudno je wydalić, często maluch ma poczucie niepełnego wypróżnienia, zgłasza bóle brzucha (ból brzucha u dziecka) i wzdęcia. Pomocne w ustaleniu występowania zaparć jest porównanie kształtu i wyglądu mas kałowych z Bristolską Skalą Uformowania Stolca. Typ 1–3 występuje w zaparciach, typ 4–5 to norma, a typ 6 i 7 jest biegunkowy.  

Czasami u dziecka długo wstrzymującego wypróżnienie mogą pojawiać się epizody popuszczania stolca (mylone z biegunką) i wynika to z poszerzenia bańki odbytnicy przez zalegający kał. Zaparcie przewlekłe występuje u około 8–10% dzieci i młodzieży, z czego głównie u dzieci między 2. a 4. rokiem życia, kiedy to uczą się kontrolować wypróżnienia.

Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV, aby rozpoznać u dziecka zaparcie czynnościowe, muszą być spełnione minimum dwa z wymienionych objawów: 

U dzieci poniżej 4. roku życia przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w tygodniu,
  • nadmierne wstrzymywanie stolca,
  • bolesne wypróżnienia lub twarde stolce w wywiadzie,
  • obecność dużych ilości mas kałowych w odbytnicy,
  • u dzieci kontrolujących wypróżnienia: 1 epizod nietrzymania w tygodniu,
  • stolce o dużej średnicy.

U dzieci powyżej 4. roku życia raz w tygodniu przez minimum miesiąc: 

  • ≤2 defekacje w toalecie w tygodniu, 
  • ≥1 epizod nietrzymania stolca w tygodniu, 
  • nasilona postawa retencyjna lub świadome wstrzymywanie defekacji w wywiadzie, 
  • bolesna defekacja lub twarde stolce w wywiadzie, 
  • duże masy kałowe w odbytnicy,
  • stolce o dużej średnicy mogące zatkać toaletę.

Zaparcia u dzieci – przyczyny 

Zaparcia u dzieci najczęściej mają podłoże czynnościowe, a tylko 5–10% jest spowodowanych zaburzeniami organicznymi, takimi jak:

  • choroba Hirschsprunga (objawy alarmowe to wczesny początek występowania –późne oddanie smółki po urodzeniu, występowanie schorzenia), 
  • wady anatomiczne jelit (szczególnie należy to rozważyć, jeśli obecne są nieprawidłowości w obrębie szpary pośladkowej, okolicy krzyżowej i okołoodbytniczej),
  • niedoczynność tarczycy, 
  • hipokaliemia
  • hiperkalcemia, 
  • zaburzenia neurologiczne, 
  • zapalenia nieswoiste jelit, 
  • celiakia, 
  • alergia pokarmowa, 
  • zespół jelita drażliwego.  

U podłoża zaparć czynnościowych leży nieprawidłowa dieta, mała ilość spożywanych płynów, siedzący tryb życia. Dziecko najczęściej ze względu na wcześniejsze bolesne wypróżnienie próbuje powstrzymać defekację. W jelicie readsorbowana jest woda z mas kałowych, co sprawia, że stolec staje się suchy i twardy, a to utrudnia jego wydalenie. Nasila to już istniejący problem. U dziecka takie nawykowe wstrzymywanie stolca może objawiać się: krzyżowaniem nóg, stawaniem na piętach, napinaniem mięśni, kucaniem. Przerwa ono wtedy nagle dotychczasowe czynności, chowa się, ucieka do innych pomieszczeń. 

Zaparcia u dzieci – diagnostyka 

Podstawą diagnostyki zaparć jest dobrze zebrany wywiad i badanie przedmiotowe dziecka przez lekarza. W badaniu fizykalnym u dzieci z zaparciami czasami można stwierdzić guzki krwawnicze (hemoroidy), szczelinę odbytu, stany zapalne w okolicy odbytu, a w wywiadzie zakażenia układu moczowego. Jeśli występują niepokojące objawy, tj. np. krew w stolcu, zaburzenia wzrastania, gorączka, osłabione napięcie mięśniowe, poszerzenie obwodu brzucha, wymioty żółciowe czy też objawy wskazujące na chorobę Hirschsprunga lub wadę anatomiczną, należy poszerzyć diagnostykę m.in. o badania obrazowe przewodu pokarmowego.

Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej, czasami konieczna jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badań histopatologicznych. Inne badania to manometria, test Hintona (czas pasażu znaczników przez przewód pokarmowy), wlew kontrastowy do jelita grubego. Dobór badań laboratoryjnych zależy od podejrzenia choroby, np. celiakia – przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, NZJ – kalprotektyna, niedoczynność tarczycy – TSH, fT4.  

Zaparcia u dzieci – leczenie  

W leczeniu farmakologicznym zaparć u dzieci stosuje się środki przeczyszczające o różnym mechanizmie działania. Lekiem pierwszego rzutu są makrogole, które jako substancje osmotycznie czynne ściągają wodę do jelit i rozluźniają masy kałowe. Początkowo w celu odbarczenia podawane są w wyższej dawce (1–1,5g/kg/dobę przez max. 6 dni), potem w leczeniu podtrzymującym 0,2–0,8g/kg/dobę. Można je stosować u dzieci powyżej 6. miesiąca życia, nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i nie wpływają na organizm ogólnoustrojowo. 

Jeśli dziecko w trakcie odbarczania nie reaguje na makrogole, można zastosować wlewki doodbytnicze (tzw. lewatywę) z solą fizjologiczną lub wlewkę fosforanową (powyżej 2. roku życia) lub czopek glicerynowy. W leczeniu podtrzymującym można podawać inny lek osmotycznie czynny, którym jest laktuloza, dostępna w postaci syropu, w dawce 1–2 g/kg co 12–24 h, można ją stosować u niemowląt. Jest dwucukrem składającym się z galaktozy i fruktozy, dlatego jej fermentacja może powodować wzdęcia i bóle brzucha. 
Leczenie podtrzymujące jest długotrwałe – zalecany czas to minimum 2 miesiące (w tym miesiąc z regularnym rytmem wypróżnień), leki należy odstawiać powoli.

Doraźnie (krótkotrwale) można zastosować środki stymulujące (drażniące śluzówkę jelita i pobudzające do perystaltyki): u starszych dzieci bisakodyl, senes, a u młodszych (powyżej 1. miesiąca życia) pikosiarczan sodu – nie dłużej niż 3 dni. Innym doraźnym lekiem jest rozmiękczająca stolec parafina ciekła (powyżej 4. roku życia, ze względu na ryzyko zachłyśnięcia się i w efekcie chemicznego zapalenia płuc) w dawce 1–3 ml/kg co 12–24h (max. 90 ml/24h).  

Domowe metody na zaparcia u dzieci 

Wśród domowych metod wspomagających leczenie farmakologiczne można wymienić przed wszystkim dietę bogatą w błonnik. Błonnik wiąże wodę w jelicie i pobudza jego perystaltykę – dlatego bardzo ważne jest także odpowiednie nawodnienie dziecka. Błonnik w nadmiarze i bez wcześniejszego leczenia odbarczającego z mas kałowych może działać zapierająco, nasilając dolegliwości związane z zaparciem. Należy pamiętać, że oprócz dobrego wpływu na florę jelitową, zmniejsza on wchłanianie takich substancji, jak: żelazo, cynk, wapń. Zalecane dzienne spożycie błonnika to 0,5 mg/kg (max. 35g). Innymi przyczynami zaburzeń motoryki może być mała ilość ruchu – zaparciom sprzyja siedzący tryb życia. Pomocne może być również zastosowanie probiotyków dla dzieci.

Ważny jest też trening defekacyjny – rodzic powinien zachęcać dziecko do próby skorzystania z toalety min. 3 razy dziennie, nie wolno jednak robić tego nachalnie, wywierać presji. Należy dziecku zapewnić przyjazne i spokojne warunki w toalecie – odpowiednio wygodna nakładka na klozet, u młodszych odpowiedni, wygodny nocnik. 

W przypadku pobrudzenia bielizny należy włączyć dziecko w działania – zmianę majteczek itp. Dziecko powinno czuć odpowiedzialność i niezależność, ale też wiedzieć, że w każdej chwili może liczyć na wsparcie rodzica. Motywująco działają kalendarzyki wypróżnień, gdzie dziecko przy pomocy naklejek odnotowuje swoje „toaletowe sukcesy”.

Przed wdrożeniem terapii należy zawsze skonsultować się z lekarzem.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ciemiączko u dziecka – gdzie się znajduje i kiedy zarasta? Jak o nie dbać?

    Ciemiączka są fizjologicznymi strukturami w obrębie czaszki noworodka i niemowlęcia. Ich głównym zadaniem jest zmniejszenie obwodu główki podczas przechodzenia przez kanał rodny w tracie porodu. Jakie są rodzaje ciemiączek u noworodków? Gdzie się znajdują i kiedy powinny się zrastać? Jak dbać o ciemiączko u noworodków? Podpowiadamy.

  • Złamanie zielonej gałązki – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie złamania podkostnowego u dzieci

    Złamanie zielonej gałązki jest charakterystyczne dla wieku dziecięcego, dotyczy niemowląt, małych dzieci oraz nastolatków. Jest to złamanie zamknięte, podkostnowe – bez przerwania ciągłości okostnej. Kość przypomina wtedy ułamaną, młodą gałązkę drzewa, stąd nazwa tego urazu. Złamania typu zielona gałązka nie są skomplikowane, nie wymagają nastawiania ani operacji, a kość zazwyczaj szybko się zrasta. Jak wygląda leczenie i rehabilitacja złamania typu torus?

  • Witamina D dla dzieci – dawkowanie, objawy i skutki niedoboru

    Witamina D jest hormonem steroidowym, który kontroluje wiele istotnych dla organizmu procesów. Dostarczenie jej (poprzez syntezę skórną oraz wraz z pożywieniem) jest szczególnie ważne w przypadku najmłodszych. Witamina D wpływa na układ kostny dzieci poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, działa immunomodulująco, podnosząc odporność i obniżając poziom cytokin prozapalnych, ma również działanie antykancerogenne oraz neuro- i kardioprotekcyjne. Jaką dawkę witaminy D podawać dziecku? Witamina D dla dzieci w kroplach, kapsułkach twist-off, sprayu czy tabletkach?

  • Stulejka u dziecka – jak rozpoznać stulejkę i jak wygląda jej leczenie?

    Stulejkę definiuje się jako niezdolność do odsunięcia napletka pokrywającego żołądź prącia. Jest to niewielka wada anatomiczna występująca najczęściej u chłopców (do 3.-4. roku życia stan ten dotyczy ok. 90% dzieci płci męskiej i jest on fizjologiczny). U starszych dzieci w przypadku stulejki zaleca się zabiegi polegające na delikatnym odsuwaniu napletka i stosowaniu maści sterydowej. Stulejka patologiczna, która wymaga interwencji chirurgicznej, powstaje przeważnie na skutek stanów zapalnych bądź urazów.

  • Dyspraksja (syndrom niezdarnego dziecka) – przyczyny i objawy dyspraksji rozwojowej

    Dyspraksja, nazywana również syndromem dziecka niezdarnego, to dysfunkcja percepcyjno-motoryczna przejawiająca się zaburzeniami koordynacji rozwojowej. Dzieci dyspraktyczne mają trudności z planowaniem i wykonywaniem czynności zarówno w zakresie motoryki małej (np. z rysowaniem, pisaniem, zapinaniem guzików), jak i w zakresie motoryki dużej (np. gra w piłkę, jazda na rowerze). Dyspraksja objawia się także opóźnionym rozwojem mowy, trudnościami ze skupieniem i z nauką czy zaburzeniami równowagi. Nie wpływa ona jednak na inteligencję. Aby pomóc dziecku, warto udać się do specjalistów, m.in. terapeuty SI, logopedy, pedagoga, aby dobrać odpowiednią terapię.

  • Kołdra obciążeniowa – działanie i wskazania do stosowania kołdry sensorycznej

    Kołdra obciążeniowa jest wykorzystywana w zaburzeniach propriocepcji, które pojawiają się m.in. u osób z autyzmem, ADHD czy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Często jest także zalecana przy bezsenności, depresji, zespołach lękowych. Kołderka sensoryczna stymuluje czucie głębokie, "wyciszając" układ nerwowy. Jej stosowanie rozluźnia, relaksuje, poprawia jakość snu, redukuje napięcie. Wyjaśniamy, jak prawidłowo używać kołdrę obciążającą oraz jak dobrać jej wagę i rozmiar do potrzeb użytkownika. 

  • Perły Epsteina – przyczyny i leczenie torbieli dziąsłowych u dziecka

    Perły Epsteina to rodzaj torbieli dziąsłowych. Są to niewielkie zmiany o charakterze cyst wypełnione keratyną, które pojawiają się u niemowląt. Lokalizują się na podniebieniu i nie powodują żadnych dolegliwości. Perły Epsteina nie są groźne, jednak łatwo je pomylić z pleśniawkami czy aftami, dlatego też każde zmiany w jamie ustnej dziecka należy skonsultować z pediatrą. 

  • Koślawość kolan – przyczyny i leczenie koślawych kolan u dzieci i dorosłych. Ćwiczenia na koślawe kolana

    Koślawość kolan to deformacja kończyn dolnych dotycząca przede wszystkim dzieci, choć może występować także u osób dorosłych. Do 6. roku życia koślawe kolana u dziecka są stanem fizjologicznym, jeśli natomiast nieprawidłowa budowa kolan utrzymuje się dłużej, należy udać się do ortopedy oraz fizjoterapeuty. Jak przebiega terapia koślawości kolan?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij