Profilaktyka biegunki podróżnych. Czy warto przyjmować probiotyki przed wyjazdem?

Biegunka podróżnych jest jedną z najczęstszych dolegliwości występujących podczas podróży, szczególnie do krajów o niższym standardzie sanitarnym. Niemal każdy z nas spotkał się z opisem przykrych objawów, które potrafią skutecznie zatrzymać w hotelu na czas urlopu – szacuje się, że problem ten może dotyczyć nawet 20–50% podróżnych. Przestrzeganie zasad higieny w miejscu pobytu oraz odpowiednia profilaktyka, w tym właściwie dobrany probiotyk stosowany przed podróżą, mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki.

1. Czym jest biegunka podróżnych?
2. Przyczyny występowania biegunki podróżnych
3. Jak leczyć biegunkę podróżnych?
4. Czy warto brać probiotyk przed podróżą profilaktycznie?
5. Jakie probiotyki zastosować przed podróżą?
6. Przed wyjazdem do jakich krajów warto stosować probiotyk?
7. Profilaktyka przed podróżą zagraniczną – o czym jeszcze pamiętać?
8. Biegunka podróżnych i stosowanie probiotyku przed wakacjami – najczęściej zadawane pytania

Z tego tekstu dowiesz się:

• czym jest biegunka podróżnych i jakie mikroorganizmy chorobotwórcze ją wywołują,
• jaki probiotyk można zastosować przed wyjazdem na egzotyczne wakacje,
• kiedy rozpocząć suplementację i jak uniknąć biegunki podróżnych.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, co zrobić, aby znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia biegunki podczas pobytu w krajach o niższym standardzie sanitarnym, jakie szczepy probiotyczne są skuteczne w ograniczaniu występowania biegunki podróżnych oraz jakie dokładnie są jej przyczyny.

Czym jest biegunka podróżnych?

Biegunka podróżnych to ostra infekcja przewodu pokarmowego, która pojawia się zwykle w trakcie podróży lub krótko po powrocie. Najczęściej ma nagły początek, a jej obraz kliniczny zależy od patogenu – bakterie i wirusy zwykle wywołują objawy po kilku lub kilkunastu godzinach od ekspozycji, natomiast pasożyty częściej dają późniejsze i dłużej utrzymujące się dolegliwości.

Biegunka objawia się oddawaniem ≥3 luźnych stolców na dobę, często z towarzyszącymi symptomami takimi jak bóle brzucha, nudności czy gorączka. Cechą charakterystyczną jest pojawienie się objawów po kontakcie z zainfekowaną wodą pitną lub zanieczyszczonym pożywieniem.

Przyczyny występowania biegunki podróżnych

Najczęstszą przyczyną biegunki podróżnych są bakterie, przede wszystkim enterotoksyczne szczepy Escherichia coli (ETEC), a rzadziej także Shigella i Salmonella. Mniejszą rolę odgrywają wirusy (np. norowirusy i rotawirusy) lub pasożyty (rzadziej niż bakteryjne i wirusowe, głównie Giardia lamblia, Cryptosporidium). Po spożyciu pokarmu zanieczyszczonego wspomnianymi drobnoustrojami dochodzi do gwałtownej reakcji przewodu pokarmowego. W 10–15% przypadków obecny jest więcej niż jeden patogen.

Szczepy ETEC przyczepiają się do enterocytów jelita cienkiego i wydzielają enterotoksyny, które zwiększają poziom niektórych przekaźników w komórkach. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania jonów chlorkowych i zahamowania wchłaniania sodu, co z kolei odpowiada za napływ wody do światła jelita. Skutkiem jest wodnista biegunka sekrecyjna bez uszkodzenia błony śluzowej.

Ryzyko infekcji zwiększa się przy spożywaniu:

• nieprzegotowanej wody,
• lodu niewiadomego pochodzenia,
• surowych warzyw,
• nieobranych owoców,
• niedogotowanego mięsa.

Z tego względu profilaktyka obejmuje nie tylko suplementację, ale przede wszystkim przestrzeganie zasad higieny oraz zdrowy rozsądek.

Jak leczyć biegunkę podróżnych?

Najczęstszą przyczyną hospitalizacji pacjentów cierpiących na biegunkę podróżnych nie jest ból brzucha lub silne wymioty, ale odwodnienie organizmu. Z tego powodu podstawą leczenia jest przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów – najlepiej z użyciem doustnych płynów nawadniających o obniżonej osmolarności. W łagodnych przypadkach takie postępowanie jest zwykle wystarczające.

W niektórych sytuacjach niezbędna jest pomoc specjalisty. W przypadku nasilonych objawów można rozważyć leki objawowe (np. loperamid), jednak nie warto tego robić na własną rękę. Loperamid może spowodować zatrzymanie w organizmie toksyn produkowanych przez niektóre bakterie i przedłużyć czas trwania choroby. Lek ten jest również przeciwwskazany w przypadku krwawej biegunki, gorączki lub rozdęcia okrężnicy. W razie potrzeby można zastosować środki działające przeciwbólowo czy spazmolitycznie. Zgodnie ze schematem WHO zaleca się paracetamol, metamizol bądź butyloskopolaminę. Należy unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych i kwasu acetylosalicylowego.

Kiedy skonsultować się z lekarzem przy biegunce podróżnych?

Należy szukać pomocy lekarskiej w przypadku:

• gorączki,
• krwawej biegunki,
• odwodnienia,
• hipotonii,
• uporczywych wymiotów,
• gdy biegunka podróżnych dotyka osób w podeszłym wieku.

Pojawienie się krwi w stolcu, przedłużającej się gorączki lub bolesnego parcia na stolec może wymagać antybiotykoterapii, która zostanie zalecona przez lekarza.

Czy warto brać probiotyk przed podróżą profilaktycznie?

Oficjalne zalecenia WHO lub EMA nie sugerują rutynowego stosowania probiotyków przed wyjazdem na wakacje. Wyniki badań dotyczących wpływu probiotyków na ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych są niejednoznaczne, m.in. ze względu na różnice w badanych szczepach, dawkach i populacjach.

Istnieją jednak badania przeglądowe, które wskazują, że niektóre szczepy bakterii probiotycznych mogą zmniejszać ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych lub skracać czas występowania objawów.

Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że probiotyk przed wyjazdem można traktować co najwyżej jako dodatek, a nie filar ochrony. W przypadku decyzji o suplementacji najrozsądniej jest wybrać preparat z dobrze opisanym szczepem, ale należy pamiętać, że wytyczne nie potwierdzają jednoznacznie takiej profilaktyki. Moim zdaniem, ze względu na niewielki koszt oraz niskie ryzyko działań niepożądanych po przyjęciu opisanych niżej szczepów bakterii, warto rozważyć suplementację przed wyruszeniem w daleką podróż.

Jakie probiotyki zastosować przed podróżą?

Nie każdy probiotyk działa tak samo – kluczowe znaczenie ma konkretny szczep. Warto stosować odpowiednio przebadane preparaty z wystarczająco długą datą ważności. Niestety nie każda okazja cenowa jest dobrą okazją dla naszego zdrowia. Niektóre probiotyki, których potencjalną skuteczność w zapobieganiu biegunce podróżnych sugerują dostępne badania naukowe, to:

• Saccharomyces boulardii CNCM I-745;
• Lactobacillus rhamnosus GG;
• Bifidobacterium breve;
• Lactiplantibacillus plantarum 299v.

Przed wyjazdem do jakich krajów warto stosować probiotyk?

Stosowanie probiotyku przed podróżą może być uzasadnione przy wyjazdach do regionów o wyższym ryzyku zakażeń pokarmowych takich jak:

• Afryka (np. Egipt),
• Azja (np. Indie, Tajlandia),
• Ameryka Łacińska,
• część krajów Bliskiego Wschodu (np. Turcja).

Szczególnie ryzykowane jest picie nieprzegotowanej wody lub spożywanie zagranicznych potraw w miejscach o niższym standardzie higieny, np. na terenach wiejskich. W tych regionach różnice w mikrobiocie oraz przestrzeganiu zasad higieny zwiększają ryzyko problemów żołądkowych. Z tego względu przyjmowanie probiotyku przed wyjazdem do Egiptu czy Turcji jest praktycznie standardowym zaleceniem dla podróżujących.

Profilaktyka przed podróżą zagraniczną – o czym jeszcze pamiętać?

Najważniejsza zasady profilaktyki jest prosta, ale bardzo skuteczna: „ugotuj, obierz albo zapomnij”.

1. Należy pić wyłącznie wodę butelkowaną lub przegotowaną, unikać lodu niewiadomego pochodzenia i spożywać tylko dobrze ugotowane potrawy.
2. Owoce najlepiej jeść po obraniu.
3. Równie istotne jest regularne mycie rąk przed jedzeniem, przed dotykaniem żywności czy po skorzystaniu z toalety, mycie sztućców i naczyń, a także oczyszczanie wody pitnej – gotowanie przez co najmniej 1 minutę.
4. Ważny jest również zdrowy rozsądek – jeśli w naszym malowniczym miasteczku była wczoraj kilkugodzinna awaria prądu, to nie idziemy rano na lody lub inne desery. Przerwy w dostawie energii elektrycznej są częstą przyczyną namnażania bakterii w rozmrażających się produktach.
5. Innym rozwiązaniem zmniejszającym ryzyko wystąpienia infekcji jest przyjęcie szczepionki przeciwko cholerze. Zawiera ona podjednostkę toksyny cholery, która jest strukturalnie podobna do toksyny wytwarzanej przez enterotoksyczne szczepy E. coli. Z tego powodu wykazano częściową ochronę krzyżową przeciwko ETEC, jednak jej skuteczność jest umiarkowana i krótkotrwała.
6. Niezmiernie istotne jest także częste mycie rąk lub stosowanie środków dezynfekujących.
7. Warto ograniczyć dotykanie ust podczas rozmów, unikać spożywania świeżych soków wyciśniętych na ulicy oraz lodu w kostkach – zwykle powstaje on po zamrożeniu nieprzegotowanej wody.

Probiotyk przed podróżą może wspierać mikrobiotę jelitową, ale nie zastąpi podstawowych zasad higieny.

Biegunka podróżnych i stosowanie probiotyku przed wakacjami – najczęściej zadawane pytania

Ile trwa biegunka podróżnych?

Najczęściej objawy ustępują samoistnie w ciągu 3–5 dni. W niektórych przypadkach biegunka podróżnych po powrocie może utrzymywać się dłużej, zwłaszcza jeśli przyczyną są pasożyty.

Czy biegunka podróżnych jest spowodowana przez E. coli?

Najczęściej tak – dominującą przyczyną są enterotoksyczne szczepy E. coli (ETEC). Źródła wskazują, że bakterie te są odpowiedzialne za większość przypadków biegunki. Nie należy jednak zapominać, że możliwe są także zakażenia wirusowe i pasożytnicze.

Kiedy przed wyjazdem należy zacząć brać probiotyk?

Zwykle zaleca się rozpoczęcie suplementacji około 5–7 dni przed wyjazdem i kontynuację w trakcie podróży. Pozwala to na odpowiednie zasiedlenie przewodu pokarmowego i zmniejszenie ryzyka namnożenia patogenów.

Jaki probiotyk podawać dziecku przed wyjazdem?

U dzieci stosuje się te same szczepy, które mają najlepiej udokumentowane działanie, czyli Saccharomyces boulardii oraz Lactobacillus rhamnosus GG. Wybór preparatu i dawkowanie powinny być dostosowane do wieku dziecka.