Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?
Barbara Sitek

Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh u kobiety ciężarnej wchodzi do pakietu podstawowych i obowiązkowych badań, które należy wykonać do 10. tygodnia ciąży. Znajomość grupy krwi matki jest kluczowa w sytuacji, w której podczas ciąży lub w momencie porodu doszłoby do zwiększenia utraty krwi i konieczności jej przetoczenia. Ponadto w przypadku każdej ciąży konieczne jest sprawdzenie, czy nie występuje ryzyko tzw. konfliktu serologicznego, do którego może dochodzić wówczas, gdy krew matki i dziecka nie wykazuje zgodności w zakresie czynnika Rh lub innych układów grupowych. Jeżeli matka posiada grupę krwi Rh- (Rh minus), a dziecko Rh+ (Rh plus) może dojść do stanu, w którym organizm matki zacznie wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko czerwonym krwinkom płodu. Dzięki znajomości wyników badań krwi, możliwe jest jednak wczesne wykrycie takiego zagrożenia i wdrożenie odpowiedniego postępowania, zabezpieczającego życie i zdrowie dziecka.

Czym jest grupa krwi i czynnik Rh?

Erytrocyty to komórki krwi, inaczej krwinki czerwone, których głównym zadaniem jest transportowanie tlenu z płuc do tkanek i odprowadzenia z tychże dwutlenku węgla. Erytrocyty posiadają na swojej powierzchni specyficzne białka, nazywane też antygenami. Białka te różnią się między sobą budową, w zależności od tego, jaką grupę krwi posiada dana osoba. W sytuacji, gdy takie antygeny trafiają do organizmu człowieka o innej grupie krwi, mogą wywołać odpowiedź układu immunologicznego, prowadzącą do wytwarzania skierowanych przeciwko danym antygenom przeciwciał. Z tego powodu u osób, które mają przetaczaną krew, konieczne jest oznaczenie grupy krwi, a także wykonanie tzw. próby krzyżowej, podczas której miesza się krew przygotowaną do przetoczenia z krwią potencjalnego biorcy, aby wykluczyć ryzyko, jakiejkolwiek niezgodności pomiędzy krwinkami dawcy i biorcy.

W polskiej populacji największe znaczenie mają dwa układy grupowe krwi: układ AB0 i układ Rh. W układzie AB0 rozróżniamy dwa podstawowe antygeny – A i B, których obecność decyduje o tym, jaką grupę krwi ma dana osoba. Jeżeli na erytrocytach pacjenta nie jest obecny żaden z tych antygenów, wówczas mówimy o grupie 0 (zero), jeżeli jeden – odpowiednio grupę A lub B, a w przypadku obecności obu antygenów – grupę AB. W przypadku układu Rh istnieje tylko jeden kluczowy antygen D, nazywany także czynnikiem Rh, którego obecność jest oznaczana symbolem Rh+ (plus lub dodatni), a jego brak symbolem Rh- (minus lub ujemny).

Czym jest konflikt serologiczny? Kiedy należy wykonać badanie?

Czynnik Rh odgrywa szczególnie znaczącą rolę w czasie trwania ciąży, ponieważ niezgodność w jego zakresie między dzieckiem a matką może prowadzić do wystąpienia tzw. konfliktu serologicznego, którego konsekwencją mogą być niebezpieczne powikłania, takie jak np. choroba hemolityczna noworodka.

Do konfliktu serologicznego dochodzi w sytuacji, gdy matka dziecka nie posiada na swoich krwinkach antygenu Rh, czyli jest Rh-, a jej dziecko Rh+, ponieważ odziedziczyło grupę krwi po ojcu z dodatnim czynnikiem Rh. Jeżeli wówczas zdarzy się, że krwinki płodu dostaną się do krwioobiegu matki, jej organizm może zacząć wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko erytrocytom dziecka. Jest to szczególnie niebezpieczne, gdy kobieta jest w drugiej lub kolejnej ciąży. W czasie trwania pierwszej ciąży niezwykle rzadko dochodzi do przenikania krwinek dziecka do naczyń krwionośnych matki (jest możliwe, jeśli do immunizacji i wytworzenia przeciwciał doszło wcześniej, np. w poprzednich ciążach niezakończonych porodem – poronienia, ciąża pozamaciczna, łyżeczkowanie jamy macicy, ponadto innych podczas zabiegów wewnątrzmacicznych, czy też sytuacji niezwiązanych z ciążą, jak chociażby przetoczenie krwi niezgodnej grupowo), ryzyko to zwiększa się jednak znacznie podczas akcji porodowej. O ile wytworzone wtedy przeciwciała anty-D nie zdążą już zaszkodzić rodzącemu się dziecku, ponieważ ich produkcja trwa zazwyczaj kilka tygodni, to w momencie, gdy kobieta nosi dziecko z czynnikiem Rh+, może dojść do łączenia się tych obecnych już w jej organizmie przeciwciał z krwinkami płodu, prowadząc do aglutynacji (sklejania się), a także niszczenia erytrocytów dziecka.

Nieleczony konflikt serologiczny może doprowadzić do poronienia, a na późniejszych etapach ciąży do anemii, obrzęków, żółtaczki, a nawet śmierci dziecka.

Aby zapobiec takim sytuacjom, wszystkie kobiety będące w ciąży mają wykonywane badanie oznaczenia grupy krwi oraz analizę obecności przeciwciał anty-D. Badania te powinny być przeprowadzone w pierwszym trymestrze ciąży, a w przypadku kobiet z czynnikiem Rh- lub posiadających przeciwciała przeciwko antygenom krwinkowym, oznaczenie powinno być następnie dwukrotnie powtórzone. Kobiety ze zdiagnozowanym konfliktem serologicznym w zakresie czynnika Rh są w Polsce objęte tzw. immunoprofilaktyką i po porodzie otrzymują immunoglobulinę anty-D, która hamuje wytwarzanie szkodliwych przeciwciał. Decyzja o podaniu tego preparatu jest podejmowana przez lekarza na podstawie wyników badań laboratoryjnych.

Dowiedz się więcej o tym, które badania powinna wykonać kobieta w pierwszym trymestrze ciąży.

Oprócz konfliktu w zakresie czynnika Rh możliwe jest także wystąpienie konfliktu w innych układach grupowych krwi, np. gdy matka ma grupę 0, a dziecko A lub B. Chociaż te formy konfliktu przebiegają zazwyczaj łagodnie w porównaniu do konfliktu w zakresie Rh, to i tak nie wolno ich lekceważyć. Z tego powodu wszystkie kobiety ciężarne, nie tylko te z czynnikiem Rh-, powinny być diagnozowane w kierunku obecności przeciwciał przeciwerytrocytarnych.

Przebieg badania grupy krwi w ciąży

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20.09.2012 r., wszystkie kobiety ciężarne powinny mieć wykonane badania przesiewowe, takie jak:

  • do 10. tygodnia ciąży: oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh oraz oznaczenie przeciwciał odpornościowych, czyli tzw. odczyn antyglobulinowy Coombs'a, 
  • między 21. a 26. tygodniem ciąży: oznaczenie przeciwciał odpornościowych u kobiet z grupą Rh-, u których w pierwszym badaniu nie stwierdzono obecności tych przeciwciał,
  • między 27. a 32 tygodniem ciąży: ponowne oznaczenie przeciwciał odpornościowych u kobiet z grupą Rh-.

Kobiety, u których stwierdzono obecność przeciwciał, powinny zostać objęte specjalistyczną opieką i być pod stałą kontrolą lekarską w czasie trwania ciąży. Muszą one także wykonać kolejne badania diagnostyczne, ponieważ od tego, które przeciwciała i w jakiej ilości znajdują się w ich krwi, zależą dalsze etapy terapii.

O czym należy pamiętać podczas wizyty lekarskiej przed badaniem?

Każda kobieta kierowana na oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh, powinna być wcześniej poddana badaniu ginekologicznemu, umożliwiającemu określenie czasu trwania ciąży. Przed badaniem należy także poinformować lekarza o wszystkich swoich wcześniejszych ciążach i o tym, czy w którejś z nich wystąpił już konflikt serologiczny, o ewentualnym wcześniejszym przyjmowaniu immunoglobuliny anty-D lub innych substancji neutralizujących przeciwciała, a także grupie krwi ojca dziecka (jeśli jest znana) oraz ewentualnej skłonności do krwawień. Przed przystąpieniem do badania, które polega na pobraniu próbki krwi żylnej, nie jest wymagane specjalne przygotowywanie się, tj. nie trzeba być na czczo, a oznaczenie można wykonać o dowolnej porze dnia.

Badanie grupy krwi w ciąży – cena/refundacja, skierowanie

Zgodnie z polskim prawem, wszystkie kobiety w czasie ciąży, porodu i 6-tygodniowego połogu są objęte bezpłatną opieką lekarską, dlatego też badania rekomendowane przez Ministerstwo Zdrowia powinny być realizowane bez ponoszenia żadnych dodatkowych kosztów. Jeżeli jednak kobieta decyduje się skorzystać z prywatnej opieki medycznej, wówczas za pojedyncze oznaczenie zapłaci zazwyczaj ok. 40–50 zł.

  1. M. Baczyńska-Strzecha i in., Profilaktyka śródciążowa i okołoporodowa konfliktu serologicznego. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, nr 3(2), 2018.
  2. J. E. Hendrickson i in., Hemolytic Disease of the Fetus and Newborn: Modern Practice and Future Investigations, Transfusion Medicine Reviews, nr 30 (4), 2016.
  3. M. Bugiera, Choroba hemolityczna płodu i noworodka – profilaktyka, diagnostyka i leczenie. Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, nr 5, 2012.
  4. Zalecenia stosowania immunoglobuliny anty-RhD w profilaktyce konfliktu matczyno-płodowego w zakresie antygenu D z układu Rh obowiązujące od dnia 18.12.2015 r. Narodowe Centrum Krwi.
  5. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 23 września 20 r. w sprawie standardów postępowania oraz procedur medycznych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem. Dz U 10. ; 187: 1259.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • TSH – o czym świadczy podwyższone i obniżone TSH? Wskazania do badania, normy, cena

    TSH (hormon tyreotropowy) jest produkowany przez przysadkę mózgową i stymuluje tarczycę do wydzielania hormonów (trójjodotyroniny – T3 oraz tyroksyny – T4). Oznaczenie poziomu TSH we krwi jest podstawowym badaniem, dzięki któremu można sprawdzić, czy tarczyca funkcjonuje prawidłowo. Co oznacza podwyższone TSH lub obniżony poziom tyreotropiny?

  • Estrogen – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania krwi

    Badanie poziomu estrogenów jest jednym z głównych parametrów, który jest analizowany, kiedy lekarz specjalista (endokrynolog, ginekolog czy dermatolog) próbuje ustalić przyczynę długotrwałego braku miesiączki, zaburzeń dojrzewania płciowego, funkcji jajników, niekontrolowanych zmian masy ciała, a także niepokojących objawów natury dermatologicznej, takich jak np. trądzik. Poziom estrogenów kobiety w ciąży różni się od zakresów referencyjnych dla nieciężarnych pacjentek. Jak należy się przygotować do pobrania krwi, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru estrogenów i czy badanie poziomu tych hormonów jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa – badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Powstała aplikacja na smartfona, która wykrywa anemię. Jak działa?

    Obecnie złotym standardem diagnozowania niedokrwistości jest morfologia krwi. Naukowcy z Brown University i Rhode Island Hospital w Stanach Zjednoczonych opracowali metodę diagnostyczną, która nie wymaga pobierania krwi od pacjenta. Co więcej, badanie może zostać przeprowadzone samodzielnie, w warunkach domowych. Algorytm jest w stanie określić, czy ktoś cierpi na anemię, na podstawie zdjęcie zrobionego smartfonem. 

  • Testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski. Jak podnieść poziom androgenu?

    Jedno z najczęściej wpisywanych zapytań w wyszukiwarki internetowe to „jak podnieść poziom testosteronu?". Zainteresowanie tym tematem jest wysokie zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet. Panowie poziomem testosteronu interesuję się zazwyczaj o okresie po 40. roku życia lub wówczas, kiedy chcą szybko osiągnąć swój cel wiązany z budowaniem masy mięśniowej i redukcją tkanki tłuszczowej. Panie badają stężenie testosteronu, kiedy zauważają zaburzenia miesiączkowania, uporczywy trądzik lub owłosienie w nietypowych miejscach na ciele. Jakie są inne objawy zaburzeń gospodarki testosteronowej, jakie są normy testosteronu we krwi dla mężczyzn i kobiet? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Artroskopia kolana – jakie są wskazania do zabiegu artroskopowego kolana? Rehabilitacja po artroskopii

    Artroskopia kolana to małoinwazyjny zabieg, zarówno diagnostyczny, jak i leczniczy. Jego zastosowanie zwiększa komfort pacjenta (w porównaniu z tradycyjną operacją), prowadzi do szybszego powrotu do sprawności, zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz okres hospitalizacji. Artroskopia polega na oglądaniu wnętrza stawu kolanowego za pomocą endoskopu wprowadzanego przez niewielkie nacięcie na skórze. Dowiedz się, jakie są wskazania do operacji kolana tą metodą.

  • Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski

    Badanie poziomu wolnego testosteronu jest zlecane w przypadku potwierdzenia lub wykluczenia wielu zaburzeń hormonalnych, które mogą objawiać się różnie u kobiet i inaczej u mężczyzn. Oznaczenie poziomu FTST wykonuje się również wówczas, kiedy wynik badania całkowitego testosteronu znajduje się poza zakresem norm laboratoryjnych. Wydzielanie hormonu zależy od prawidłowej pracy jajników lub jąder, nadnerczy, przysadki i podwzgórza. Czy do zbadania poziomu wolnego testosteronu trzeba być na czczo, jakie są normy dla kobiet i mężczyzn, kiedy zachodzi konieczność dodatkowej suplementacji testosteronem i jak bezpiecznie przejść przez ten proces? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij