Dna moczanowa – przyczyny, objawy, leczenie, zalecenia przy podagrze

Dna moczanowa to choroba wynikająca z odkładania się kryształów moczanu sodu w stawach, do czego dochodzi przy długotrwałym podwyższonym stężeniu kwasu moczowego we krwi. Nadmiar kwasu moczowego może prowadzić do nagłych stanów zapalnych, którym towarzyszą charakterystyczne objawy bólowe – silny ból, obrzęk, zaczerwienienie i tkliwość w obrębie stawu. Typowym miejscem pierwszego napadu jest podstawa dużego palca u stopy, choć w przebiegu dny moczanowej mogą zostać zajęte również inne stawy.

1. Przyczyny dny moczanowej
2. Dna moczanowa – objawy
3. Diagnostyka dny moczanowej
4. Leczenie dny moczanowej
5. Dna moczanowa - dieta i styl życia
6. Leczenie naturalne artretyzmu. Czy zioła mogą być skuteczne?
7. Rozpoznanie dny moczanowej – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są czynniki ryzyka rozwoju dny moczanowej,
• kiedy stosuje się leki obniżające poziom kwasy moczowego,
• czy właściwa dieta może wspomóc farmakoterapię choroby.

Rozpoznanie choroby opiera się na ocenie objawów i, w zależności od sytuacji klinicznej, m.in. o badania krwi oraz badanie płynu stawowego. Warto pamiętać, że dna moczanowa nie jest tym samym co reumatoidalne zapalenie stawów, choć obie choroby mogą powodować ból i stan zapalny stawów. Na ryzyko dny wpływają m.in. czynniki metaboliczne, choroby współistniejące, niektóre leki oraz styl życia. Istotnym elementem postępowania jest odpowiednia dieta, która może wspierać kontrolę stężenia kwasu moczowego, jednak w przypadku rozpoznanej dny sama zmiana sposobu żywienia nie zawsze wystarcza do skutecznego zapobiegania kolejnym napadom.

Przyczyny dny moczanowej

Dna moczanowa (inaczej: podagra, artretyzm, skaza moczanowa) to zapalenie stawów spowodowane odkładaniem się kryształków moczanu sodu w płynie stawowym i innych tkankach. Do odkładania kryształów moczanów jednosodowych dochodzi w wyniku utrzymującego się zwiększonego stężenia moczanów. Sam wzrost stężenia kwasu moczowego nie jest jednoznaczny z wystąpieniem choroby.

Wśród czynników sprzyjających wystąpieniu choroby, możemy wymienić:

• płeć męską (mężczyźni chorują siedmiokrotnie częściej niż kobiety),
• wiek – u mężczyzn powyżej 40. roku życia, u kobiet po menopauzie,
• dieta bogata w puryny, z których powstaje kwas moczowy (pokarmy mięsne, głównie podroby, buliony, niektóre owoce morza),
• nadużywanie alkoholu,
• otyłość lub nadwaga,
• przyjmowane leki (kwas acetylosalicylowy w dużych dawkach, leki moczopędne, cyklosporyna),
• choroby współistniejące (insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, niewydolność nerek, zespół metaboliczny).

Dna moczanowa – objawy

Dna moczanowa jest nabytą chorobą metaboliczną. Jej objawy są dość charakterystyczne, przy czym inne towarzyszą ostremu atakowi artetyzmu, a inne pojawiają się w fazie przewlekłej choroby. 

Dna moczanowa – faza ostra    

Na typowy obraz ostrego ataku dny moczanowej składają się:

• nagłe wystąpienie silnego bólu w stawie,
• świąd,
• zaczerwienienie w okolicy charakterystycznych stawów.

Tkanka podskórna jest obrzęknięta, a skóra nad zajętym stawem jest napięta, błyszcząca z tendencją do złuszczania. Powyższe zmiany dotyczą głównie stawu śródstopno-paliczkowego I, choć mogą obejmować również stawy skokowe, kolanowe, rzadziej stawy kończyn górnych. Podczas ataku podagry mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe, tj. gorączka, dreszcze, uczucie rozbicia.

Dna moczowa przewlekła

Niewłaściwe leczenie hiperurykemii może prowadzić do wystąpienia przewlekłej postaci dny moczanowej, w której odkładające się złogi powodują niszczenie chrząstki i nasad kostnych, prowadząc do zniekształcenia stawu i niepełnosprawności. Złogi kryształów moczanu mogą powstawać także w innych częściach organizmu, tworząc tzw. guzki dnawe. Najczęściej pojawiają się na małżowinach usznych i w okolicy stawów stóp i rąk. Guzki o dużych rozmiarach mogą uciskać okoliczne nerwy, powodując np. zespół cieśni nadgarstka.

W zaawansowanej i nieleczonej postaci choroby dochodzi do uszkodzenia narządów wewnętrznych. Najczęściej zajętym narządem są nerki. Dna moczanowa często współistnieje z przewlekłą chorobą nerek, a złogi moczanowe mogą również sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych. Hiperurykiemia stanowi zwiększone ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.

Diagnostyka dny moczanowej

Rozpoznanie ustala się na podstawie uwidocznienia dwójłomnych jednosodowych kryształów moczanowych podczas badania płynu stawowego w mikroskopie ze światłem spolaryzowanym. Jednak w praktyce nie wykonuje się tego badania rutynowo, a napad ostry skazy moczanowej rozpoznaje się na podstawie występujących charakterystycznych objawów klinicznych.

Badania obrazowe, jak zdjęcia rentgenowskie, uwidaczniają nadżerki kostne, zwężenia szczeliny stawowej lub guzki dnawe. Niekiedy za pomocą ultrasonografii możliwe jest uwidocznienie kryształów moczanu sodu w płynie stawowym.

W badaniach laboratoryjnych obserwujemy zwiększone stężenie kwasu moczowego. U większości osób z dną moczanową hiperurykemia wynika z niewystarczającego wydalania moczanów przez nerki; rzadziej przyczyną jest ich nadmierne wytwarzanie. Napad dny przebiega czasem bez nadmiaru moczanów w surowicy, zatem podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi nie jest konieczne do postawienia rozpoznania.

Leczenie dny moczanowej

Sposób leczenia dny moczanowej jest uzależniony od fazy choroby. W trakcie ostrego napadu podagry stosuje się przede wszystkim leki przeciwbólowe, leczenie przewlekłe ma na celu obniżenie stężenia kwasu moczowego.

Leczenie farmakologiczne podagry

Celem leczenia ostrego napadu dny moczanowej polega na szybkim uśmierzeniu bólu spowodowanego zapaleniem stawu. W leczeniu ostrego napadu stosuje się m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne, kolchicynę lub glikokortykosteroidy. 

Terapię obniżającą stężenie moczanów można rozpocząć po ustąpieniu napadu; w określonych sytuacjach może być również rozpoczęta podczas napadu. Lekiem pierwszego rzutu jest allopurynol, który hamuje produkcję kwasu moczowego. Febuksostat, podobnie jak allopurynol, hamuje oksydazę ksantynową i zmniejsza wytwarzanie kwasu moczowego. 

W trakcie leczenia stężenie moczanów należy regularnie kontrolować, a dawkę leku dostosowywać tak, aby osiągnąć i utrzymać docelowe stężenie poniżej 6 mg/dl (360 µmol/l).

Dna moczanowa - dieta i styl życia

Z badań wynika, że stosowane metody niefarmakologiczne zmniejszają stężenie moczanów w surowicy, jednak są niewystarczające do opanowania rozwiniętej dny moczanowej bez zmiany stylu życia. Ogólne zalecenia dla osób z hiperurykemią to:

• normalizacja masy ciała,
• ograniczenie spożywania alkoholu (głównie piwa),
• dbanie o odpowiednie nawodnienie w ciągu dnia,
• unikanie głodówek.

Dieta stosowana przy współistniejącej dnie moczanowej polega na unikaniu produktów z dużą zawartością puryn i fruktozy (m.in. unikanie produktów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym). Ryzyko rozwoju dny zmniejsza spożywanie produktów mlecznych ubogich w tłuszcz, produktów zbożowych, warzyw.

Leczenie naturalne artretyzmu. Czy zioła mogą być skuteczne?

Po wpisaniu w wyszukiwarkę frazy „Jak szybko wyleczyć dnę moczanową?”, pojawia się mnóstwo domowych sposobów na szybki powrót do zdrowia. Pamiętajmy jednak, że większość proponowanych terapii, np. z zastosowaniem cytryny lub czosnku, okłady z sody czy picie naparu z czystka, nie znajdują naukowego uzasadnienia i powinny być stosowane ostrożnie a w niektórych przypadkach są nawet przeciwwskazane. Dlatego też nie należy z nich korzystać bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Rozpoznanie dny moczanowej – najczęściej zadawane pytania

Jak długo trwa atak dny moczanowej?

Nieleczony napad dny moczanowej zwykle trwa od kilku dni do około 1-2 tygodni. Największe nasilenie bólu i obrzęku przypada zazwyczaj na pierwsze 24-48 godzin. Odpowiednio wcześnie rozpoczęte leczenie może skrócić czas trwania objawów.

Czy alkohol może wywołać napad dny moczanowej?

Alkohol, szczególnie piwo i napoje wysokoprocentowe, może zwiększać ryzyko wystąpienia napadu dny moczanowej. Alkohol utrudnia również wydalanie kwasu moczowego przez nerki. 

Czy przy dnie moczanowej trzeba całkowicie zrezygnować z mięsa?

Nie zawsze konieczna jest całkowita rezygnacja z mięsa. Warto jednak ograniczyć spożycie mięsa, szczególnie czerwonego, podrobów oraz niektórych gatunków ryb i owoców morza, które zawierają dużo puryn. Ważne jest również unikanie nadmiernego spożycia alkoholu i produktów bogatych we fruktozę.

Jak szybko obniżyć poziom kwasu moczowego?

Skuteczne i trwałe obniżenie stężenia kwasu moczowego wymaga przede wszystkim odpowiednio dobranego leczenia farmakologicznego, jeśli istnieją do niego wskazania. Pomocne są również prawidłowa masa ciała, odpowiednie nawodnienie, ograniczenie alkoholu oraz dieta.

Czy dnę moczanową można całkowicie wyleczyć?

Dna moczanowa jest chorobą przewlekłą, ale odpowiednie leczenie pozwala skutecznie kontrolować jej przebieg. Utrzymywanie stężenia kwasu moczowego na odpowiednio niskim poziomie może prowadzić do stopniowego rozpuszczania złogów moczanowych i zapobiegać kolejnym napadom oraz powikłaniom choroby.

Czy leki na dnę moczanową trzeba przyjmować do końca życia?

U wielu osób leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego jest długotrwałe, często wieloletnie lub dożywotnie. Decyzja o czasie trwania terapii zależy m.in. od przebiegu choroby, stężenia kwasu moczowego, obecności złogów moczanowych oraz chorób współistniejących.

Czy dna moczanowa jest dziedziczna?

Dna moczanowa nie jest chorobą dziedziczoną w prosty sposób, jednak predyspozycja do jej rozwoju może być częściowo uwarunkowana genetycznie. Niektóre warianty genów wpływają m.in. na sposób wydalania kwasu moczowego przez nerki, zwiększając ryzyko hiperurykemii i dny moczanowej.

Czy dna moczanowa może prowadzić do kamicy nerkowej?

U osób z dną moczanową zwiększa się ryzyko powstawania kamieni w drogach moczowych, zwłaszcza kamieni z kwasu moczowego. Odpowiednie nawodnienie i skuteczne leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego mogą zmniejszać ryzyko tego powikłania.

Jaki poziom kwasu moczowego jest prawidłowy?

Zakres wartości referencyjnych może różnić się w zależności od laboratorium, płci i zastosowanej metody badania. U osób z dną moczanową celem leczenia jest zwykle utrzymanie stężenia kwasu moczowego poniżej 6 mg/dl (360 µmol/l). U pacjentów z cięższą postacią choroby, np. z obecnością guzków dnawych, lekarz może zalecić niższe wartości docelowe.