Otyłość brzuszna – przyczyny i skutki. Jak się jej pozbyć?
Maria Brzegowy

Otyłość brzuszna – przyczyny i skutki. Jak się jej pozbyć?

Ze względu na umiejscowienie tkanki tłuszczowej otyłość dzieli się na postać uogólnioną, brzuszną oraz pośladkowo-udową.  Z punktu widzenia zdrowotnego najgroźniejszą wydaje się być otyłość brzuszna. Jakie są jej przyczyny? Jak ją rozpoznać i leczyć?  Podpowiadamy. 

Otyłość brzuszna – jak ją rozpoznać? 

Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), otyłość stanowi problem o zasięgu globalnym. W samym tylko 2016 roku nadwagę miało 1,9 mld dorosłych, a otyłość – aż 650 mln osób z tej grupy! W Polsce nadmierną masę ciała stwierdza się w przypadku ponad połowy badanych dorosłych i u co ósmego dziecka. 

Otyłość diagnozuje się na podstawie wskaźnika masy ciała, tj. BMI (body mass index). Aby ocenić, czy mamy do czynienia z otyłością typu udowo-pośladkowego (gynoidalną, obwodową) czy brzusznego (trzewną, centralną), należy jeszcze obliczyć tzw. wskaźnik WHR (waist to hip ratio). 

WHR=obwód talii [cm] ∶ obwód bioder [cm]

Otyłość brzuszna występuje u kobiet, gdy wartość WHR jest równa lub większa niż 0,85, natomiast u mężczyzn – równa lub większa niż 0,9.  

Wiarygodnym i szybkim sposobem rozpoznawania otyłości typu brzusznego jest pomiar obwodu pasa. Według WHO wartości wyższe niż 94 cm w przypadku mężczyzn i wyższe niż 80 cm u kobiet charakteryzują otyłość brzuszną ze znacznym ryzykiem powikłań metabolicznych. 

Czym jest otyłość brzuszna i czy jest groźna?  

Wbrew powszechnym przekonaniom otyłość to problem natury nie tylko wizualnej, ale i w największej mierze – zdrowotnej. Z tego powodu zalicza się ją do chorób przewlekłych niezakaźnych, bez tendencji do samoistnego ustępowania, co oznacza, że jak każdą inną chorobę powinno się ją prawidłowo diagnozować, a następnie leczyć.  

Jak już wcześniej wspomniano, z punktu widzenia medycznego najgroźniejszą postacią wydaje się być otyłość typu brzusznego. W przypadku braku działań zmierzających do jej wyleczenia, wiąże się ją z ryzykiem występowania m.in. schorzeń układu sercowo-naczyniowego, które obok chorób nowotworowych stanowią jedną z najczęstszych przyczyn śmierci w naszym kraju. 

Uważa się, że zlokalizowanie tkanki tłuszczowej w rejonach jamy brzusznej jest silniej skorelowane z sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi czynnikami ryzyka w porównaniu do otyłości obwodowej. 

Otyłość brzuszna u kobiet, mężczyzn i dzieci – przyczyny 

Otyłość, także i ta typu brzusznego, związana jest z wieloma aspektami – zarówno o charakterze społecznym, jak i genetycznym oraz metabolicznym. Wśród najważniejszych przyczyn jej występowania wymienia się przede wszystkim: 

  • nieprawidłowe, nieregularne odżywianie się (dieta wysoko przetworzona, obfitująca w cukry proste i tłuszcze nasycone, zbyt niskie spożycie warzyw, owoców, produktów z pełnego ziarna); 
  • zbyt wysoką podaż kilokalorii w stosunku do zapotrzebowania organizmu; 
  • częste sięganie po używki (zwłaszcza po alkohol i papierosy); 
  • brak aktywności fizycznej lub niską aktywność fizyczną; 
  • przyjmowanie niektórych leków, w tym m.in.: wybranych antydepresantów, leków przeciwdrgawkowych, glikortykosteroidów, insuliny (warto jednak podkreślić, że nie są one bezpośrednią przyczyną otyłości, ale z uwagi na oddziaływanie na organizm mogą jej sprzyjać); 
  • obecność określonych jednostek chorobowych o charakterze endokrynologicznym, w tym: niedoczynności tarczycy, choroby Hashimoto, zespołu policystycznych jajników (PCOS), niedoboru hormonu wzrostu czy hiperinsulinizmu pierwotnego (zależność podobnie jak w przypadku wymienionych wcześniej leków); 
  • czynniki genetyczne związane z m.in. regulacją apetytu, funkcjami komórki tłuszczowej w zakresie wydzielania substancji metabolicznie aktywnych (np. leptyny zwanej hormonem sytości) czy z procesami termogenezy przy uwzględnieniu termogenezy poposiłkowej, podstawowej przemiany materii i spontanicznej aktywności ruchowej. 

Ważnymi czynnikami, które mogą stanowić bezpośrednią przyczynę otyłości, w tym otyłości brzusznej, są problemy ze strony układu nerwowego. Nieleczona depresja, nerwica czy zaburzenia odżywiania (m.in. kompulsywne objadanie się) mogą prowadzić do przejadania i spożywania zbyt dużej liczby kalorii. Zależność tę silnie widać zwłaszcza u kobiet, ale rozmaite trudności psychiczne spotyka się także i w grupie dzieci. 

Otyłość brzuszna u kobiet – skutki 

W przypadku kobiet najpoważniejszymi konsekwencjami zdrowotnymi otyłości brzusznej są przede wszystkim: 

  • cukrzyca typu 2
  • nowotwory endometrium, jajników, piersi,
  • problemy z miesiączkowaniem,
  • problemy z zajściem w ciążę i z jej utrzymaniem,
  • bezpłodność. 

Otyłość brzuszna a ciąża 

W trwającej już ciąży otyłość może stać się przyczyną poważnych komplikacji w jej przebiegu. Sprzyja bowiem nadciśnieniu tętniczemu, obrzękom, a także zagraża przedwczesnym rozwiązaniem. 

Skutki otyłości brzusznej u mężczyzn

Wśród najczęstszych następstw otyłości brzusznej u mężczyzn wymienia się: 

  • nadciśnienie tętnicze,
  • cukrzycę typu 2,
  • miażdżycę,
  • zespół bezdechu sennego, 
  • nowotwory prostaty i jelita grubego. 
Ze względu na m.in. zmiany hormonalne i zaburzenia owulacji otyłość bywa główną przyczyną bezpłodności u kobiet. W przypadku mężczyzn zaburzenia płodności będą związane z m.in. pogorszoną jakością i ilością produkowanego nasienia. 

Otyłość brzuszna u dzieci – skutki 

Gromadzenie się tkanki tłuszczowej u dzieci, zwłaszcza w obszarze brzusznym, może wiązać się z niekorzystnym profilem lipidowym, podniesionym ciśnieniem tętniczym oraz miażdżycą. Stwierdzono także, że w przypadku predyspozycji dziecka do centralnego odkładania się tłuszczu rośnie ryzyko pojawienia się zespołu metabolicznego, który stanowi główny prekursor chorób układu sercowo-naczyniowego.  

Otyłość u dzieci negatywnie wpływa również na prawidłowy rozwój układu kostno-stawowego, sprzyjając w ten sposób powstawaniu wad postawy, płaskostopia i szpotawości kolan. W przypadku dziewcząt nadmierna masa ciała może spowodować zaburzenia miesiączkowania, natomiast u chłopców – zaburzenia dojrzewania płciowego i ginekomastię.  

Jak pozbyć się otyłości brzusznej? Zalecenia dla kobiet, mężczyzn i dzieci 

Główną metodą leczenia otyłości jest tzw. terapia zachowawcza, która obejmuje zastosowanie odpowiednich ograniczeń dietetycznych, regularnej aktywności ruchowej oraz dbałość o higienę snu i odpoczynku.  

W przypadku diety mówi się o następujących zaleceniach: 

  • obniżenie wartości kalorycznej spożywanej dotychczas diety o ok. 500–1000 kcal, co pozwoli stopniowo, acz regularnie redukować nadmierną tkankę tłuszczową; 

Warto podkreślić, że w przypadku dzieci, nie mówi się stricte o odchudzaniu, ale o zmianie nawyków żywieniowych malucha oraz całej jego najbliższej rodziny. Również i okres dorastania nie jest odpowiednim momentem na diety znacząco redukujące spożycie kilokalorii. Dziecko czy nastolatek mają nauczyć się zdrowo jeść, z umiarem sięgać po przyjemności i wraz z kolejnymi etapami rozwoju, stopniowo dochodzić do prawidłowej przy danym wzroście masy ciała. 

  • spożywanie 4–5 niewielkich objętościowo posiłków w regularnych odstępach czasu; 
  • dodatek świeżych warzyw i owoców do każdego posiłku w taki sposób, aby stanowiły one połowę talerza (zawierając błonnik pokarmowy, warzywa i owoce usprawniają pracę przewodu pokarmowego, ułatwiając tym samym regularne wypróżnianie się; ponadto – zapobiegają podjadaniu); 
  • zastąpienie produktów z białej mąki, wysoko przetworzonych – pieczywem z pełnego ziarna, grubymi kaszami, naturalnymi płatkami zbożowymi, naturalnym ryżem (z podobnego co warzywa i owoce powodu); 
  • dbałość o właściwe nawodnienie (min. 1,5 l czystej wody w przypadku kobiet i 2 l dla mężczyzn); 
  • spożywanie żywności bogatej w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (orzechy włoskie, siemię lniane, tłuste ryby morskie), które charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym (otyłość jest związana z występowaniem ogólnoustrojowego stanu zapalnego); 
  • unikanie jedzenia słodyczy, słonych przekąsek, picia alkoholu i palenia papierosów. 

Sformułowanie „oponka brzuszna” bądź „mięsień piwny” zna chyba każdy. Rzeczywiście, alkohol jako produkt o tzw. wysokim indeksie glikemicznym może sprzyjać powstawaniu otyłości brzusznej. 

W procesie zmiany nawyków żywieniowych istotnym elementem dobrej opieki będzie współpraca nie tylko z dietetykiem klinicznym, ale i psychologiem lub psychodietetykiem.  

Co jeść, a czego unikać, gdy pomimo diety obwód brzucha nie zmniejsza się? 

Bywa, że wybrane osoby uskarżają się na „duży brzuch” pomimo, że ich masa ciała jest prawidłowa lub bliska normie. Warto wówczas rozważyć włączenie zaleceń dietetycznych, które będą: 

  • eliminować lub ograniczać spożycie produktów wzdymających, gazotwórczych (np. cebula, czosnek, groch, kapusta), których spożycie może zwiększać obwód brzucha; 
  • eliminować bądź ograniczać spożycie produktów o tzw. wysokiej zawartości cząstek FODMAP (np. mleko tradycyjne, jabłka, arbuz, brokuły, produkty z mąki pszennej, nasiona roślin strączkowych, substancje słodzące typu ksylitol), które łatwo fermentując w jelitach, również mogą sprzyjać wzrostowi liczby centymetrów w pasie. 

Na obwód brzucha dobrze natomiast wpłynie: 

  • jak w ogólnych założeniach – regularne spożywanie posiłków, dbałość o nawodnienie, podaż błonnika pokarmowego i stała dawka aktywności fizycznej; 
  • w przypadku problemów z zaparciami – przyjmowanie aptecznego „błonnika rozpuszczalnego”, który ułatwi regularne wypróżnianie się; 
  • unikanie soli (w tym tej ukrytej w wędlinach, kiełbasach, pasztetach itp.) i zastępowanie jej świeżymi bądź suszonymi ziołami oraz naturalnymi przyprawami. 
Gdy tradycyjne metody leczenia otyłości, w tym otyłości brzusznej, zawodzą, lekarz może rozważyć włączenie farmakoterapii, bądź też zastosowanie interwencji chirurgicznej (tzw. chirurgii bariatrycznej). Zwłaszcza ta ostatnia stanowi metodę skuteczną i trwałą w leczeniu otyłości trzewnej. 

Ćwiczenia na otyłość brzuszną 

Brak aktywności fizycznej, siedzący tryb pracy i poruszanie się tylko przy pomocy samochodu na pewno nie przysłużą się sylwetce. Aby wspomóc terapię otyłości, w tym otyłości typu brzusznego, niezbędnym elementem interwencji będzie regularny wysiłek. Zaleca się, aby ćwiczenia osób otyłych były dla nich dostosowane przez fizjoterapeutę, który weźmie pod uwagę stan zdrowia pacjenta i wynikające z niego ograniczenia. Przeciętnie, przy braku przeciwwskazań zaleca się: 

  • min. 150 minut na tydzień umiarkowanej aerobowej aktywności (docelowo 300 minut),
  • trening siłowy 2–3 razy w tygodniu.

Przykładowy jadłospis dla osób z otyłością brzuszną 

Śniadanie – Koktajl owocowy z dużą ilością błonnika pokarmowego i kwasami omega-3 

Kefir zmiksuj ze szklanką świeżych malin, 2 łyżkami górskich płatków owsianych, garścią świeżego szpinaku baby oraz 1 łyżką świeżo zmielonego siemienia lnianego. 

II śniadanie – Kanapki z pastą z awokado, natką pietruszki i twarożkiem 

Miękkie awokado rozgnieć w miseczce, dodaj przeciśnięty przez praskę czosnek, kilka kropel soku z limonki oraz posiekaną natkę pietruszki. Pieczywo razowe posmaruj pastą, wyłóż na wierzch chudy twarożek typu grani, skrop całość świeżą oliwą z oliwek. 

Obiad – Grillowany kurczak z sosem jogurtowo-miętowym 

Pierś z kurczaka pokrój w paski, oprósz ulubionymi przyprawami bądź ziołami, zgrilluj na grillu domowym lub grillowej patelni. W międzyczasie z jogurtu naturalnego oraz świeżej mięty przygotuj sos: zmiksuj szklankę jogurtu z garścią mięty, dopraw odrobiną czosnku granulowanego, soli i pieprzu. Kurczaka podawaj z dowolną kaszą, skropionego sosem, z dodatkiem garści rzodkiewek albo innych ulubionych warzyw. 

Kolacja – Sałatka z łososiem, orzechami włoskimi i grzankami 

Do miski wrzuć dużą garść ulubionej mieszanki sałat. Dodaj czerwoną cebulę pokrojoną w krążki, plasterki zielonego ogórka, paski żółtej papryki. Na wierzch wyłóż ugotowanego na parze, rozdrobnionego łososia. W tosterze przygotuj grzanki z pieczywa graham, pokruszonymi posyp sałatkę. Całość skrop vinegretem ze świeżej oliwy z oliwek, kilku kropel soku z cytryny, miodu oraz musztardy. 

Jak zapobiegać otyłości brzusznej? 

Profilaktyka otyłości wydaje się być prosta: zdrowe odżywianie, regularna aktywność fizyczna, unikanie stresu, dbałość o odpoczynek i eliminacja szkodliwych nałogów.

Zapobieganie otyłości to jednak także stała samokontrola, regularne badania diagnostyczne, mające na celu wykluczyć rozwój potencjalnych jednostek chorobowych oraz sprawna reakcja, gdy wyniki będą wątpliwe. Warto podkreślić, że otyłość, w tym otyłość brzuszna, nie pojawia się z dnia na dzień, ale jest najczęściej efektem wieloletnich zaniedbań. Stąd tak ważne jest, aby wszelkie podejmowane kroki były krokami może i niewielkimi, ale regularnymi, zmierzającymi do nauki zdrowych nawyków już na całe życie. 

  1. D. Przybylska i in., Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej, „Hygeia Public Health, nr 47 (1) 2012. 
  2. A. Jeznach-Steinhagen, A. Czerwonogrodzka-Senczyna, Postępowanie dietetyczne jako element leczenia zaburzeń płodności u mężczyzn z obniżoną jakością nasienia, Endokrynologia, „Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, nr 9 (1) 2013. 
  3. W. Zgliczyński, Nadwaga i otyłość w Polsce, „INFOS. Zagadnienia Społeczno-gospodarcze, nr 4 (227) 2017. 
  4. A. Budzyński i in., Polskie rekomendacje w zakresie chirurgii bariatrycznej i metabolicznej, Wydawca Medycyna Praktyczna, 2017
  5. A. Brończyk-Puzoń i in., Podstawowe pomiary antropometryczne i pochodne wskaźniki w poradnictwie dietetycznym – część pierwsza, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, nr 8 (3) 2018. 
  6. M. Chrostowska i in., Rozpowszechnienie otyłości brzusznej u chorych z nadciśnieniem tętniczym w Polsce (…), „Arterial Hypertension, nr 15 (3) 2011. 
  7. D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska, Dietoterapia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.
  8. M. Olszanecka-Glinianowicz, Wybrane jednostki nozologiczne w pracy psychodietetyka. [w:] Psychodietetyka, pod red. A. Brytek-Matery, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2020. 
  9. W. Zgliczyński, Nadwaga i otyłość w Polsce, INFOS. „Zagadnienia Społeczno-gospodarcze, nr 4 (227) 2017. 

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Grypa – co ją powoduje i jak się objawia? Jak skutecznie leczyć grypę?

    Grypa jest ostrą i wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy. Najwięcej zachorowań na grypę obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym. Na grypę szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz dorośli przebywający w dużych skupiskach np. zakładach pracy. Grypę charakteryzuje gwałtowny początek objawów, do których zalicza się wysoką gorączkę, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, osłabienie i kaszel.  Jak skutecznie ją leczyć? 

  • Czym są ortopedyczne implanty custom-made? Jak powstają protezy „szyte na miarę”?

    Lekarze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) przeprowadzili pionierską operację – wszczepili pacjentowi „szytą na miarę” endoprotezę stawu kolanowego. Zachowanie więzadła krzyżowego tylnego pozwala pacjentowi na większą aktywność fizyczną i lepiej odtwarza biomechanikę zdrowego kolana. W jaki sposób powstają spersonalizowane protezy typu custom-made? Jakie są korzyści z ich zastosowania?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij