Zespół metaboliczny – co to takiego? Przyczyny i leczenie zespołu X - portal DOZ.pl
Zespół metaboliczny – co to takiego? Przyczyny i leczenie zespołu X
Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Zespół metaboliczny – co to takiego? Przyczyny i leczenie zespołu X

Na przestrzeni lat wielokrotnie zmieniano definicję i składowe zespołu metabolicznego. Pierwotnie opisany przez Raevena jako zespół X zawierał: insulinooporność, hiperinsulinemię, nietolerancję glukozy, dyslipidemię, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca. Kryteria rozpoznawania są wciąż niejednolite i aktualizowane. Zespół metaboliczny w Polsce dotyczy 20–30% osób dorosłych.  

Zespół metaboliczny – czym jest? 

Zespół metaboliczny (inaczej: zespół polimetaboliczny, zespół X, zespół insulinooporności, zespół Raevena, ang. metabolic syndrome) nie jest chorobą, ale zespołem pewnych nieprawidłowości metabolicznych o różnym stopniu nasilenia.

Składowe zespołu metabolicznego są czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 2.  

Podstawą zespołu jest otyłość trzewna, za nią insulinooporność, hiperinsulinizm, hiperglikemia, nadciśnienie tętnicze, aterogenna (prowadząca do miażdżycy) dyslipidemia (wysokie trójglicerydy, wysoki poziom LDL – tzw. złego cholesterolu, niski poziom HDL – tzw. dobrego cholesterolu), wysoki poziom kwasu moczowego oraz zaburzenia krzepnięcia krwi (stan prozakrzepowy). 

Zespół metaboliczny u dzieci 

Nadwaga i otyłość u dzieci stały się w ostatnich latach potężnym problemem. Dotyczy co siódmego dziecka w wieku szkolnym. Częste występowanie otyłości w tej grupie wiąże się z częstym występowaniem zespołu metabolicznego. Jego kryteria oraz sposób postępowania są podobne jak u dorosłych. 

Przyczyny zespołu metabolicznego 

Struktura zespołu metabolicznego jest wieloczynnikowa. Jakie są zatem przyczyny zespołu X? Wzajemne zależności obejmują predyspozycję genetyczną oraz czynniki środowiskowe, takie jak siedzący tryb życia, mała aktywność fizyczna ora niewłaściwy sposób odżywiania zawierający zbyt dużo kalorii i składający się ze złych tłuszczów i cukrów oraz potraw wysoko przetworzonych, przy jednoczesnym spożywaniu za małej ilości błonnika.  

Polecane dla Ciebie

Zespół metaboliczny – kryteria. Jak rozpoznać zespół metaboliczny X? 

Obowiązujące aktualnie kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego ustaliło wspólnie kilka towarzystw w 2005 roku. Według nich muszą być spełnione 3 z 5 warunków: 

  • zwiększony obwód talii ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn, 
  • stężenie triglicerydów na czczo >150 mg/dl (1,7 mmol/l) albo leczona hipertriglicerydemia, 
  • stężenie HDL cholesterolu na czczo <40 mg/dl (1,0 mmol/l) u mężczyzn i <50 mg/dl (1,3 mmol/l) u kobiet,  
  • ciśnienie tętnicze skurczowe ≥130 mm Hg lub rozkurczowe ≥85 mm Hg albo leczenie rozpoznanego wcześniej nadciśnienia tętniczego, 
  • stężenie glukozy w osoczu na czczo ≥100 mg/dl (5,6 mmol/l) lub leczona cukrzyca typu 2.  

Diagnostyka zespołu metabolicznego – jakie badania? 

Diagnostyka zespołu metabolicznego obejmuje pomiar wagi, obwodu talii, pomiar ciśnienia tętniczego, oznaczenie poziomu glukozy (lub w przypadku jej stężenia w granicach 100–110 mg/dl – wykonanie krzywej cukru) oraz lipidogramu z krwi żylnej, a także insuliny na czczo lub krzywej insulinowej. 

Leczenie zespołu metabolicznego 

Leczenie zespołu metabolicznego powinno obejmować leczenie każdego z poszczególnych jego parametrów. Najbardziej istotne jest, aby zredukować masę ciała, bowiem ten element jest kluczowy, z niego prawdopodobnie wynikają inne składowe zespołu. W tym celu konieczne jest zwiększenie ilości aktywności fizycznej do minimum 150 minut tygodniowo oraz zmiana nawyków dietetycznych. Ważna jest kontrola farmakologiczna ciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych oraz cukrzycy bądź stanu przedcukrzycowego. Lekiem z wyboru jest tu metformina. 

Dieta w zespole metabolicznym – jak powinna wyglądać? Jak układać jadłospis?

Dieta w zespole metabolicznym powinna być niskokaloryczna i dobrze zbilansowana i polegać na:

  • zmniejszeniu spożycia nasyconych tłuszczów oraz tłuszczów trans,
  • zwiększeniu spożycia wielonienasyconych i jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (maksymalnie około 35% energii),
  • zwiększeniu spożycia błonnika pokarmowego, węglowodanów złożonych (50–60% energii), w tym produktów zbożowych pełnoziarnistych, warzyw i owoców. Około 15% energii powinno pochodzić z białka,
  • ograniczeniu spożycia soli, cukru i alkoholu,
  • regularnym spożywaniu niewielkich posiłków.  

W zespole metabolicznym zalecane są dieta śródziemnomorska oraz dieta DASH

  1. A. Mamcarz, P. Podolec, G. Kopeć i in, Polish Forum for Prevention Guidelines on Metabolic Syndrome, "Kardiologia Polska", 68 2010. 
  2. S. M. Grund, H. B. Jr Brewer, J. I. Cleeman i in., Definition of Metabolic Syndrome: Report of the National Heart, Lung, and Blood Institute/American Heart Association Conference on Scientific Issues Related to Definition, "Circulation", nr 109 2004. 
  3. E. Małecka-Tendera, A. Agnieszka Zachurzok-Buczyńska, Otyłość i zespół metaboliczny u dzieci i młodzieży- epidemiologia, klasyfikacja i leczenie, [w:] Podręcznik Polskiego Forum Profilaktyki,  pod red. P. Podolec, Medycyna Praktyczna, Kraków 2010.
  4. A. Cichocka, Praktyczny poradnik żywieniowy w odchudzaniu oraz profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2, Wydawnictwo Medyk, Warszawa 2010. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bifidobakterie – czym są i jakie mają znaczenie dla odporności niemowlęcia?

    1000 pierwszych dni życia dziecka to kluczowy okres w rozwoju młodego organizmu. Narządy i układy, które kształtowały się jeszcze podczas życia płodowego, wciąż dojrzewają i doskonalą swoje funkcje. Fundamentalne znaczenie w tym procesie ma rozwój układu odpornościowego, który już od momentu porodu musi chronić niemowlę przed czynnikami zewnętrznymi. Jaki związek z odpornością mają jelita i zamieszkujące w nich Bifidobakterie?

  • Blokada kręgosłupa – czym jest, jak przebiega, kiedy jest wskazana?

    Nadtwardówkowe wstrzyknięcie steroidu to minimalnie inwazyjna procedura w porównaniu do zabiegów chirurgicznych. Pozwala złagodzić ból szyi, ramion, pleców lub nóg, w zależności od lokalizacji procesu zapalnego dotyczącego nerwów rdzeniowych. Celem jest zazwyczaj redukcja bólu tak, aby można było wznowić proces leczenia z wykorzystaniem fizjoterapii i odzyskać możliwość wykonywania codziennych czynności bez uporczywych dolegliwości.

  • Ból kciuka – przyczyny, jak leczyć?

    Najczęstszą przyczyną bólu kciuka są urazy do których często dochodzi w czasie uprawiania sportów kontaktowych. Przyczynami dolegliwości są też choroby reumatyczne, rzadziej porażenia nerwów. Wywiad zebrany przez specjalistę i wykonanie diagnostyki obrazowej pozwolą na wybór leczenia, ćwiczeń i listy zabiegów rehabilitacyjnych. Doraźnie ból złagodzą leki przeciwzapalne i przeciwbólowe w postaci tabletek, maści i kremów.

  • Zapalenie przełyku – przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie

    Zapalenie przełyku (ang. esophagitis) to choroba zapalna wywołana przez drażniące, zakaźne lub immunologiczne czynniki działające na błonę śluzową przełyku. Najczęściej występuje u osób z refluksową chorobą przełyku (GERD). Początkowo niepozorne, z czasem może doprowadzić nawet do martwicy przełyku, jego perforacji oraz sepsy. Jakie objawy są w zapaleniu przełyku? Jak go leczyć i ile trwa?

  • Załupek – przyczyny, objawy, leczenie

    Załupek objawia się jako obrzęk żołędzi i napletka i jest spowodowany zsunięciem napletka poza żołądź. Dochodzi to tego, gdy napletek jest zbyt ciasny. Stan ten wywołuje ucisk, który utrudnia prawidłowy odpływ krwi. Gdy wspomniany ucisk jest duży i występują potężne lub długo utrzymujące się zaburzenia krążenia krwi, może dojść do tzw. martwicy żołędzi i skóry napletka. Jakie są objawy i sposoby leczenia załupka?

  • Pyłkowica – objawy i leczenie

    Pyłkowica, czyli uczulenie na pyłki spędza sen z powiek wielu milionom Polaków. Nasilenie objawów obserwuje się od wczesnej wiosny, aż do końca lata. Jakie są jej przyczyny? Jak wygląda leczenie alergii?

  • Jak rozpoznać obrzęk limfatyczny? Przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie

    Obrzęku limfatyczny to inaczej obrzęk tkanek, który spowodowany jest zastojem chłonki (limfy)wywołanej wadami wrodzonymi lub uszkodzeniem naczyń chłonnych. Wyróżnia się obrzęk limfatyczny pierwotny i wtórny. Przyczyną obrzęku limfatycznego pierwotnego są nieprawidłowo wykształcone węzły chłonne. Bardziej złożoną kwestią są przyczyny wtórnego obrzęku, do których zaliczono m.in. przewlekłą niewydolność żylną, leki, operacje i inne czynniki. Jak leczyć obrzęki limfatyczne, czy drenaż limfatyczny jest dobrą metodą oraz czym różni się cellulits od cellulitu?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij