Najczęstsze zimowe urazy. Pierwsza pomoc i profilaktyka zimowych zagrożeń

Zima to okres, w którym warunki atmosferyczne zmieniają się bardzo dynamicznie. Nagłe spadki temperatury, opady śniegu czy marznącego deszczu sprawiają, że chodniki, drogi czy schody stają się śliskie. Takie warunki sprzyjają poślizgnięciom i upadkom, a w konsekwencji także stłuczeniom, skręceniom czy urazom kręgosłupa. Nawet niegroźnie wyglądający wypadek może nieść za sobą poważne skutki, dlatego tak ważna jest znajomość zasad pierwszej pomocy w przypadku urazów typowych dla okresu zimowego. Świadome i szybkie działanie pozwala na redukcję powikłań, a także przyspiesza powrót do pełnej sprawności.

1. Jakie urazy najczęściej zdarzają się zimą?
2. Pierwsza pomoc przy zimowych urazach i kontuzjach
3. Profilaktyka zimowych zagrożeń
4. Pierwsza pomoc zimą – numery alarmowe
5. Najczęstsze zimowe urazy i kontuzje – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie urazy najczęściej zdarzają się zimą,
• jak udzielać pierwszej pomocy przy zimowych urazach i kontuzjach,
• jak udzielać pierwszej pomocy przy hipotermii.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, jak ważna jest wiedza z zakresu pierwszej pomocy przy urazach mechanicznych, odmrożeniach i hipotermii. Prewencja, polegająca na doborze odpowiedniego obuwia, monitorowaniu prognoz pogodowych oraz dbaniu o kondycję fizyczną, jest najskuteczniejszym sposobem na uniknięcie bolesnych kontuzji.

Jakie urazy najczęściej zdarzają się zimą?

Zimą, szczególnie po intensywnych opadach czy w trakcie oblodzeń, zmienia się rodzaj urazów z jakimi pacjenci trafiają na szpitalne oddziały ratunkowe. Najczęściej pojawiają się kontuzje związane z poślizgnięciem na oblodzonej lub śliskiej nawierzchni. Podczas utarty równowagi, instynktownie amortyzujemy upadek wystawiając ręce, co może skutkować urazami nadgarstka i przedramion.

W tym okresie częściej dochodzi także do urazów nóg, zwłaszcza skręceń stawu skokowego czy uszkodzeń więzadeł kolana. Obrażenia te dotyczą nie tylko entuzjastów sportów zimowych, ale zdarzają się także podczas upadków na chodnikach. Nie można pominąć również urazów kręgosłupa. Upadek na plecy czy pośladki może skończyć się bólem, stłuczeniem kości guzicznej, a w skrajnych przypadkach – kompresyjnym złamaniem trzonów kręgów. Każda z tego typu kontuzji wymaga badań obrazowych i niesie za sobą ryzyko długotrwałego unieruchomienia.

Pierwsza pomoc przy zimowych urazach i kontuzjach

W przypadku urazu odniesionego zimą najważniejsze jest zabezpieczenie poszkodowanego przed utratą ciepła i zapewnienie mu stabilnej, bezpiecznej pozycji. Na początku należy ocenić podstawowe funkcje życiowe oraz ustalić, gdzie występuje ból. W sytuacjach, gdy skóra nie została uszkodzona, ważne jest ograniczenie narastającego obrzęku poprzez ochłodzenie danego miejsca. Choć aura sprzyja naturalnemu chłodzeniu, należy pamiętać, że bezpośredni kontakt uszkodzonej tkanki z lodem lub śniegiem może doprowadzić do wtórnych uszkodzeń termicznych.

W przypadku podejrzenia uszkodzenia tkanek miękkich, takich jak naciągnięcia mięśni czy skręcenia, zaleca się stosowanie zmodyfikowanej metody RICE (odpoczynek, chłodzenie, ucisk, uniesienie), dostosowanej do specyfiki otoczenia. Należy jednak zachować szczególną ostrożność, aby nadmierna kompresja w połączeniu z niską temperaturą otoczenia nie zaburzyła krążenia obwodowego, co w warunkach zimowych mogłoby nasilić problemy z dopływem krwi do tkanek.

Pierwsza pomoc przy podejrzeniu złamania lub zwichnięcia

W przypadku podejrzenia złamania konieczne jest unieruchomienie złamanej kości oraz dwóch sąsiadujących stawów. W warunkach terenowych, gdy nie dysponujemy profesjonalnym sprzętem ortopedycznym, dopuszczalne jest wykorzystanie przedmiotów improwizowanych, takich jak elementy odzieży, narty czy kijki trekkingowe, pamiętając o tym, aby nie powodowały ucisku.

Priorytetem jest utrzymanie kończyny w zastanej pozycji, o ile nie zagraża to bezpośrednio drożności dróg oddechowych lub nie uniemożliwia ewakuacji z niebezpiecznej strefy. W przypadku złamań otwartych niezbędne jest założenie jałowego opatrunku, unikając przy tym wpychania odłamków kostnych do wnętrza rany, co mogłoby się przyczynić do rozwinięcia infekcji bakteryjnej.

Pierwsza pomoc przy uderzeniu w głowę

Urazy czaszkowo-mózgowe nabyte w wyniku niefortunnego kontaktu z oblodzonym podłożem stanowią jedne z najpoważniejszych zagrożeń zimowych. Nawet jeśli poszkodowany nie stracił przytomności bezpośrednio po incydencie, nie wolno bagatelizować takich objawów jak nudności, zawroty głowy, światłowstręt czy zaburzenia pamięci wstecznej.

Pierwsza pomoc polega na zapewnieniu komfortu termicznego i stałym monitorowaniu stanu świadomości. Jeżeli wystąpią drgawki lub asymetria źrenic, konieczne jest natychmiastowe wezwanie specjalistycznego zespołu ratownictwa medycznego, gdyż mogą to być symptomy narastającego krwiaka wewnątrzczaszkowego. Objawy, które również mogą wskazywać na krwiaka międzyczaszkowego to: silny, narastający ból głowy, dezorientacja, problemy z mową i otępienie.

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach

Odmrożenie to uszkodzenie tkanek spowodowane działaniem niskiej temperatury. Zimno powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych, ale może uszkadzać także głębokie partie skóry. Bezwzględnie nie należy nacierać odmrożonych miejsc śniegiem czy alkoholem. Na początku, jeśli to możliwe, powinniśmy zabezpieczyć poszkodowanego przed dalszym wychłodzeniem. Należy zdjąć mokre obranie i obuwie, a obszar dotknięty odmrożeniem delikatnie ogrzewać, np. za pomocą letniej wody (początkowo ok. 25-30 stopni Celsjusza, powoli podnosząc jej ciepłotę). Na uszkodzone miejsca należy założyć luźny, suchy opatrunek, który będzie pełnił funkcję izolacyjną. Odmrożenia znajdujące się na twarzy można zaopatrzyć jałową gazą.

Pierwsza pomoc w hipotermii

Hipotermia, czyli stan obniżenia temperatury głębokiej ciała poniżej 35 stopni Celsjusza, wymaga wielopłaszczyznowego podejścia. W fazie łagodnej, gdy pacjent wykazuje silne dreszcze, kluczowe jest odizolowanie go od zimnego podłoża i zmiana mokrej odzieży na suchą. W stadiach zaawansowanych, gdy dreszcze ustają, a pacjent staje się apatyczny, należy unikać gwałtownego poruszania poszkodowanym, aby zapobiec zjawisku "afterdrop", czyli przemieszczeniu się zimnej krwi z kończyn do serca, co może wywołać migotanie komór serca. Ogrzewanie powinno koncentrować się na klatce piersiowej i brzuchu, unikając intensywnego masowania kończyn.

Profilaktyka zimowych zagrożeń

Prewencja urazów w sezonie zimowym opiera się na trzech filarach: odpowiednim przygotowaniu motorycznym, doborze ekwipunku oraz świadomości sytuacyjnej.

Aby bezpiecznie poruszać się po śliskiej nawierzchni, należy skrócić krok i lekko pochylić się do przodu. Pozwoli to na zmniejszenie ryzyka poślizgnięcia się i upadku do tyłu.

Równie istotna jest profilaktyka zdrowotna w ujęciu ogólnym. Regularna aktywność fizyczna ukierunkowana na wzmocnienie mięśni stabilizujących (tzw. core) oraz poprawę czucia głębokiego, pozwala organizmowi na szybszą reakcję obronną w momencie utraty równowagi. Odpowiednia suplementacja oraz dbałość o nawodnienie organizmu również wpływają na odporność tkanek na działanie niskich temperatur i zdolności regeneracyjne układu krążenia.

Pierwsza pomoc zimą – numery alarmowe

Skuteczność łańcucha przeżycia w warunkach zimowych jest determinowana czasem dotarcia profesjonalnych służb na miejsce zdarzenia. Uniwersalnym numerem ratunkowym obowiązującym na terenie całej Unii Europejskiej jest 112, który pozwala na zintegrowane powiadomienie odpowiednich jednostek. W strukturach krajowych nadal funkcjonuje dedykowany numer do ratownictwa medycznego – 999.

Warto posiadać w telefonie zainstalowaną aplikację "Ratunek", która w momencie wezwania pomocy automatycznie przesyła współrzędne GPS poszkodowanego, co w warunkach ograniczonej widoczności lub zamieci śnieżnej ma znaczenie fundamentalne dla powodzenia operacji poszukiwawczej.

Najczęstsze zimowe urazy i kontuzje – najczęściej zadawane pytania

Czym jest tzw. „kość McDonaldowa”?

Termin „kość McDonaldowa” nie jest pojęciem medycznym ani nie odnosi się do żadnej konkretnej struktury anatomicznej. Określenie to bywa używane w odniesieniu do pogorszenia jakości tkanki kostnej u osób młodych i w średnim wieku, które nie dbają o zbilansowaną dietę — zwłaszcza odpowiednią podaż białka, witaminy D, wapnia i mikroelementów — oraz prowadzą siedzący tryb życia. Problem pogłębia fakt, że coraz więcej z Polaków cierpi na nadwagę lub otyłość, które negatywnie wpływają na układ ruchu i zwiększają ryzyko poważnego urazu. U wyżej wymienionych grup osób, po pozornie niegroźnych wypadkach, takich jak upadek na chodniku, może dojść do poważnych obrażeń.

Czy należy udać się do szpitala po upadku na lodzie?

Decyzja o wizycie w placówce medycznej powinna być podyktowana natężeniem objawów i ich ewolucją w czasie. Bezwzględnymi wskazaniami do konsultacji lekarskiej są: widoczna deformacja kończyny, niemożność obciążenia nogi, silny obrzęk, zaburzenia czucia, a także jakiekolwiek symptomy neurologiczne po uderzeniu głową. Nawet jeśli ból wydaje się umiarkowany, ale nie ustępuje po zastosowaniu domowych metod w ciągu 24-48 godzin, warto wykonać badanie RTG, aby wykluczyć złamania bez przemieszczenia lub pęknięcia struktur kostnych, które niewłaściwie leczone mogą prowadzić do zmian zwyrodnieniowych.

Jak wezwać pomoc zimą w górach?

Procedura wzywania pomocy w terenie wysokogórskim zimą wymaga zachowania spokoju i precyzji. Po nawiązaniu połączenia z ratownikami GOPR lub TOPR należy w pierwszej kolejności podać swoją dokładną lokalizację (nazwa szlaku, charakterystyczne punkty terenowe lub współrzędne z GPS), a następnie opisać charakter zdarzenia i liczbę poszkodowanych. Bardzo ważne jest, aby nie rozłączać się jako pierwszy, gdyż dyspozytor może potrzebować dodatkowych informacji. Jeśli zasięg sieci komórkowej jest niedostępny, należy spróbować wysłać sygnały świetlne lub dźwiękowe (sześć razy na minutę, czyli co 10 sekund, po czym minuta przerwy).