przemoknięte dziecko w ręczniku
Joanna Naczyńska

Hipotermia – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc

Hipotermia to wychłodzenie organizmu, do którego dochodzi, gdy temperatura ciała spada poniżej 35℃. Co ją może spowodować? Czy jej skutki mogą być groźne dla zdrowia? Jak wygląda pierwsza pomoc osobie z hipotermią? Podpowiadamy.

Hipotermia – co to takiego? Co ją powoduje? Jakie mogą być jej skutki?

Hipotermia jest stanem, w którym temperatura ciała człowieka spada poniżej 35℃. Dochodzi do niej, gdy ochładzanie organizmu zachodzi szybciej niż wytwarzanie ciepła. Hipotermia może wystąpić na skutek długiego przebywania w niskiej temperaturze otoczenia (powietrza, wody), kiedy dochodzi do wychłodzenia organizmu, które może zagrażać życiu. Hipotermia może dotyczyć również noworodków. Fizjologicznym zjawiskiem jest hipotermia wywołana, czyli hibernowanie niektórych ssaków. W hibernacji temperatura ciała ssaków obniża się do małych wartości i nie powoduje żadnych skutków chorobowych po obudzeniu.

Hipotermia znalazła również zastosowanie w medycynie. Hipotermię łagodną stosuje się w w niektórych przypadkach u osób z nagłym zatrzymaniem krążenia, aby uzyskać spowolnienie metabolizmu i zmniejszenie zapotrzebowania na tlen, a w rezultacie zmniejszyć uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Hipotermia może dotyczyć również miłośników morsowania, czyli korzystania z prozdrowotnych właściwości krótkich kąpieli w zimnej wodzie. Zimna woda o wiele szybciej wychładza ciało niż zimne powietrze.

Hipotermia u noworodka

Noworodki mają zwiększoną podatność na wychłodzenie. Dzieje się tak głównie z kilku powodów: wysokiego stosunku powierzchni ciała do masy, dużej utraty ciepła przez parowanie i niedoboru podskórnej tkanki tłuszczowej oraz braku mechanizmów termogenezy takich, jakie posiadają osoby dorosłe. Noworodki wykorzystują jedynie mechanizm termogenezy bezdrżeniowej, pozyskują energię cieplną z brunatnej tkanki tłuszczowej, która ulega rozpadowi pod wpływem narażenia noworodka na zimno i powoduje wytwarzanie dużej ilości ciepła. Zapasy tej tkanki są nieodnawialne.

Brunatna tkanka tłuszczowa powstaje w 26.–28. tygodniu ciąży, wcześniaki urodzone przed tym czasem, nie posiadają tkanki brunatnej i są o wiele bardziej narażone na hipotermię niż noworodki donoszone.

W szpitalu, podczas opieki nad noworodkiem, kontroluje się ciepłotę jego ciała, a wszelkie objawy hipotermii, takie jak ochłodzenie i bladość skóry noworodka, sina lub jasnoróżowa skóra, zaburzenia rytmu oddychania, senność czy brak łaknienia, mogą być oznaką hipotermii i wymagają pomocy personelu medycznego, aby zapobiec następstwom hipotermii. Skutki hipotermii są bardzo poważne i mogą doprowadzić nawet do śmierci noworodka. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, by temperatura ciała noworodka była utrzymywana w granicach 36,5–37,5℃, temperaturę 36,0–36,4℃ określa jako stres termiczny lub hipotermię łagodną, temperaturę 32,0–35,9℃ jako hipotermię umiarkowaną, natomiast poniżej 32,0℃ jako ciężką. Podkreślić należy, że równie niebezpieczne jest przeciwieństwo hipotermii, czyli przegrzanie organizmu noworodka.

W wyspecjalizowanych ośrodkach medycznych stosuje się tzw. hipotermię kontrolowaną. Hipotermia kontrolowana jest stosowana w niektórych oddziałach szpitalnych jako metoda neuroprotekcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) u noworodków z objawami encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej i polega na kontrolowanym obniżeniu temperatury ciała o 3–4°C przez 72 godziny. Najczęściej dotyczy noworodków urodzonych w zamartwicy i w stanie niedotlenienia. Stosowanie hipotermii pozwala na zwolnienie metabolizmu tkanki nerwowej mózgu i zmniejszenie zapotrzebowania na glukozę oraz tlen. Kontrolowana hipotermia ma w tym przypadku na celu zmniejszenie uszkodzeń mózgu i poprawę rokowań wystąpienia następstw neurologicznych, w tym mózgowego porażenia dziecięcego i padaczki.

Rodzaje i objawy hipotermii. Jak się ją leczy?

Wyróżnia się hipotermię łagodną (32–35℃), umiarkowaną (28–32℃), ciężką (20–28℃)  i głęboką (<20℃). W ocenie głębokości stanu hipotermii stosuje się odczyt temperatury głębokiej (centralnej) ciała. W stanie hipotermii wszystkie procesy życiowe ulegają spowolnieniu, a w skrajnych przypadkach hipotermia może doprowadzić do śmierci z wychłodzenia.

Objawy hipotermii można podzielić na: łagodne, umiarkowane, ostre i krytyczne.

  1. Łagodne objawy hipotermii to przede wszystkim silne dreszcze. Organizm stara się wytworzyć więcej ciepła poprzez drżenie i ruch mięśni. Gdy nie udaje się w ten sposób podwyższyć temperatury ciała, dochodzi do stopniowego osłabienia organizmu, dłonie i stopy są bardzo zimne, a czucie w nich może zanikać.
  2. Umiarkowane objawy hipotermii charakteryzują się ustaniem dreszczy. Osoba, której stan wychłodzenia dotyczy, jest senna, zdezorientowana i obojętna, lecz nadal jest przytomna. Tętno jest niemiarowe, a skóra na klatce piersiowej chłodna.
  3. Ostre objawy hipotermii występują, gdy temperatura ciała spada poniżej 28℃. Osoba będąca w stanie hipotermii głębokiej jest nieprzytomna, jej oddech jest płytki i bardzo wolny, a skóra bardzo zimna. To stan, w którym serce bije bardzo wolno.
Gdy temperatura ciała spadnie poniżej 24℃, mówimy o krytycznych objawach hipotermii, do których zalicza się zatrzymanie akcji serca.

Leczenie hipotermii

Leczenie hipotermii odbywa się zawsze w warunkach szpitalnych na oddziałach intensywnej opieki medycznej. Leczenie polega głównie na podtrzymywaniu funkcji życiowych i stopniowym podnoszeniu temperatury ciała.

Powiązane produkty

Pierwsza pomoc w hipotermii

Udzielanie pomocy osobie wychłodzonej wymaga przestrzegania zasady, aby unikać wszelkich zbędnych ruchów poszkodowanego. Nadmierne poruszanie kończynami może spowodować nagłe przemieszczenie ochłodzonej krwi z kończyn do serca. W hipotermii organizm utrzymuje ciepłą jeszcze krew, zachowując krążenie w sercu, płucach i mózgu; przemieszczenie do serca zimnej krwi z kończyn może doprowadzić do całkowitego zatrzymania krążenia.

Osoba, której udzielana jest pomoc, powinna zostać przeniesiona w miejsce ciepłe, osłonięte od wiatru, gdzie możliwe będzie stopniowe, powolne ogrzewanie.

Osobę wychłodzoną należy traktować bardzo ostrożnie. W przypadku łagodnych objawów hipotermii, gdy poszkodowany jest w pełni przytomny, powinno się rozebrać go z mokrych ubrań, w razie konieczności rozciąć ubranie. Ogrzewanie należy rozpocząć od okolicy pleców, szyi i głowy, unikać gwałtownego ogrzewania. Do ogrzewania można wykorzystać butelki z ciepłą wodą lub ogrzewacze chemiczne. Istotne jest również odizolowanie poszkodowanego od zimna poprzez np. okrycie go kocem ratunkowym lub śpiworem. Osobie przytomnej można podawać słodkie, ciepłe napoje, nie powinno się natomiast dawać wychłodzonej osobie alkoholu. Nieprzytomnym osobom w hipotermii nie wolno aplikować żadnych napojów, należy unikać transportu w pozycji pionowej oraz rozbierania odzieży, jak najprędzej należy zapewnić pomoc medyczną.

Ofiarę wychłodzenia w stanie hipotermii głębokiej często trudno odróżnić od osoby zmarłej. Udzielający pierwszej pomocy powinien starannie ocenić obecność zachowanego krążenia, aby uniknąć resuscytacji pacjenta, u którego jest zachowane krążenie. Zbyt wcześnie podjęta resuscytacja może w tym przypadku doprowadzić do zaburzenia spowolnionego rytmu serca, wywołać migotanie komór i pogorszyć stan pacjenta. Zespoły ratunkowe do oceny rytmu serca osoby w hipotermii pomocniczo mogą stosować kardiomonitor z zapisem EKG lub ultrasonograf. W hipotermii głębokiej, gdy doszło do zatrzymania akcji serca, tkanka mięśnia sercowego jest wychłodzona i dlatego nie zaleca się wykonywania defibrylacji, jeżeli temperatura głęboka ciała wynosi mniej niż 30℃. Dane w literaturze wskazują na korzystny efekt długotrwałej resuscytacji ze stopniowym ogrzewaniem poskzodowanego i podjęcie próby defibrylacji chorego dopiero po ogrzaniu go do temperatury 30℃.

Jak zapobiec hipotermii?

Wydaje się, że rozsądne podejmowanie aktywności w warunkach, gdzie może dojść do wychłodzenia, jest podstawą. Bardzo ważne jest zapewnienie odpowiednich ilości zarówno płynów, jak i pokarmu, aby dobrze nawodnić oraz odżywić organizm. Odpowiedni ubiór (nie bawełniany, wskazana jest odzież z poliestru lub wełny), który szybko schnie, oddaje pot i wilgoć na zewnątrz. Należy znać objawy hipotermii, aby w porę je rozpoznać i zareagować.

Ważne jest analizowanie prognozy pogody na czas wypraw w góry, uwzględnianie komunikatów i ostrzeżeń pogodowych, unikanie deszczu i wiatru, zaplanowanie rozpoczęcia wyprawy odpowiednio wcześnie, by przed zachodem słońca zdążyć wrócić w bezpieczne miejsce, zaopatrzenie się w ogrzewacze czy latarkę. Warto przemyśleć sposób wezwania pomocy, gdyby zaszła taka potrzeba. Unikać należy udziału w nietypowych aktywnościach sportowych, które narażają organizm na przebywanie w niskiej temperaturze bez odpowiedniego przygotowania. Jak podkreślają eksperci od morsowania, zażywając tej formy aktywności, zawsze warto dowiedzieć się, jak zapobiec hipotermii.

Hipotermia dotyka również wiele bezdomnych osób, zwłaszcza w okresie zimy, dlatego nie należy przechodzić obojętnie obok osób, które potrzebują pomocy.
  1. William F. Ganong, Fizjologia, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2005, str. 252.
  2.  D. Graydon, K. Hanson, Góry, wolność i przygoda, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2014, str. 504–505.
  3. A. O'Bannon, Sztuka zimowej wędrówki, Wydawnictwo Sklep Podróżnika, Warszawa 2010, str. 4–6.
  4. M. Nowacka-Gotowiec, D. Dunin-Wąsowicz, Zastosowanie hipotermii leczniczej w encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej noworodków, „Neurologia Dziecięca”, Vol. 21/2012, nr 43.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij