kobieta cierpiąca na zawroty głowy
Paulina Brożek

Zawroty głowy – przyczyny, objawy, leczenie

Zawroty głowy mogą być spowodowane na przykład zbyt gwałtowną zmianą pozycji czy odwróceniem głowy i wówczas są zjawiskiem fizjologicznym. Czasem jednak mogą być wynikiem poważniejszych dolegliwości. Jakich?

Najczęstszą przyczyną zawrotów głowy są zaburzenia układu równowagi, czyli układu przedsionkowego. Napad zawrotów głowy może trwać od kilku sekund do kilku godzin, może być jednorazowy lub występować długotrwale. Często mogą mu towarzyszyć nudności, wymioty i zaburzenia równowagi.

Zawroty głowy – czym są? Jakie są ich rodzaje?

Zawroty głowy (łac. vertigo) z towarzyszącymi zaburzeniami równowagi są dość częstą dolegliwością nasilającą się z wiekiem. Zwykle są one wynikiem zaburzeń układu przedsionkowego będącego narządem równowagi u człowieka. Na układ przedsionkowy składa się błędnik z nerwem przedsionkowym oraz ośrodki zlokalizowane w strukturach mózgu (w pniu mózgu, móżdżku, jądrach podkorowych i korze mózgu).

Zawroty głowy mogą być spowodowane uszkodzeniem praktycznie każdej części układu przedsionkowego. Ze względu na miejsce uszkodzenia wyróżniamy zawroty głowy pochodzenia obwodowego (układowe) lub ośrodkowego (nieukładowe).

Do typowych objawów obwodowego uszkodzenia narządu przedsionkowego należą zawroty głowy o nagłym początku, trwające od kilku sekund do kilku godzin a nawet tygodni, opisywane jako uczucie wirowania otoczenia lub własnego ciała albo głowy (vertigo). Często towarzyszą im objawy autonomiczne (bladość skóry, nudności, wymioty, wzmożona potliwość). Ruchy głowy nasilają dolegliwości, obecny jest oczopląs i zaburzenia równowagi.

Wśród przyczyn zespołu obwodowego wymieniamy:

  • choroby zapalne ucha wewnętrznego (wirusowe lub bakteryjne zapalenie ucha, zapalenie nerwu przedsionkowego),
  • zaburzenia pochodzenia naczyniowego (zator lub zakrzep tętnic błędnika, zaburzenia krążenia w uchu wewnętrznym, skurcz tętnicy przedsionkowej),
  • nowotwory ucha wewnętrznego (pierwotne lub przerzuty innych nowotworów),
  • choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, miażdżyca, zaburzenia hormonalne),
  • stosowanie leków o działaniu ototoksycznym,
  • osteoskleroza przedsionkowo-ślimakowa,
  • choroba Meniere’a,
  • guzy kąta mostowo-móżdżkowego,
  • urazy ucha wewnętrznego (uraz akustyczny, barotrauma, złamanie piramidy kości skroniowej),
  • choroba lokomocyjna,
  • łagodne położeniowe zawroty głowy.

Dla zawrotów głowy pochodzenia ośrodkowego charakterystyczne jest złudzenie niestabilności, niepewności postawy, braku równowagi lub lęku przed upadkiem (ang. dizziness). Napad zwykle trwa kilka sekund lub kilka minut, a dolegliwości ciągną się miesiącami, a niekiedy latami. Nieukładowym zawrotom głowy mogą towarzyszyć zaburzenia świadomości, zaburzenia widzenia, bóle głowy, drgawki i inne objawy uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Przyczyną zespołu ośrodkowego mogą być:

  • zapalenie lub ropień mózgu,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zaburzenia krążenia w ośrodkowym układzie nerwowym w przebiegu niektórych chorób np. cukrzycy, miażdżycy,
  • guzy mózgu,
  • urazy głowy,
  • stwardnienie rozsiane,
  • migrena,
  • napad padaczkowy,
  • zawroty w następstwie zaburzeń snu,
  • zaburzenia lękowe (nerwica) i depresyjne.

Wśród innych przyczyn zawrotów głowy możemy wymienić:

  • zawroty głowy w przebiegu infekcji wirusowych i bakteryjnych (np. przeziębienie, zapalenie zatok, grypa żołądkowa),
  • zawroty głowy po intensywnym wysiłku fizycznym, będące zwykle wynikiem odwodnienia, hiperwentylacji czy spadku poziomu cukru we krwi,
  • zawroty głowy po wypiciu kawy mogą być spowodowane przedawkowaniem kofeiny, dodatkowe objawy świadczące o przedawkowaniu kofeiny to m.in przyspieszone bicie serca, skoki ciśnienia tętniczego, refluks i inne problemy trawienne, zaburzenia koncentracji, bezsenność,
  • zmiany stężenia hormonów płciowych u kobiet w okresie menopauzy, przed okresem również mogą być przyczyną zawrotów głowy. 

Zawroty głowy u dziecka

Za ponad połowę przypadków zawrotów głowy u dzieci odpowiadają choroby zapalne ucha środkowego, migrena, i łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy. Objawy mogące sugerować obecność zawrotów głowy u dziecka młodszego, które nie umie jeszcze mówić to m.in. skłonność do upadków i potknięć, niezdarny chód, szukanie podparcia, niepokój, płacz, wymioty.

Zawroty głowy w ciąży

Zawroty głowy w trakcie trwania ciąży są dość powszechną i zwykle niegroźną, choć uciążliwą, dolegliwością. W pierwszych tygodniach ciąży mają związek z dużymi wahaniami hormonów płciowych i spadkiem ciśnienia tętniczego krwi. Towarzyszą im ogólne osłabienie i zmęczenie, nudności i wymioty.

W celu złagodzenia powyższych objawów kobiety w ciąży często sięgają po imbir jako naturalny środek na nudności i wymioty.

Zawroty głowy pojawiające się w II i III trymestrze powodowane są uciskiem na naczynia krwionośne matki przez rozwijający się płód. Najlepszą pozycją do odpoczynku dla przyszłej mamy jest leżenie na lewym boku. Niewskazane jest natomiast leżenie na plecach, gdyż w tej pozycji dochodzi do ucisku na aortę i duże naczynia żylne biegnące w okolicach miednicy.

Przyczyną zawrotów głowy na każdym etapie ciąży może być niedokrwistość, niski poziom glukozy lub odwodnienie. Powodem do niepokoju powinny być zawroty głowy połączone z silnymi bólami głowy i podwyższonym ciśnieniem tętniczym.

Zawroty głowy przy wstawianiu i schylaniu

Zawroty głowy przy wstawaniu i schylaniu mogą mieć wiele przyczyn. Gwałtowna zmiana pozycji ciała z poziomej na pionową powoduje nagły spadek ciśnienia tętniczego (hipotonia), co skutkuje zawrotami głowy i mroczkami przed oczami. Jest to całkowicie fizjologiczne zjawisko.

U osób ze zmianami zwyrodnieniowymi w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa (zawroty szyjne, ang. cervical vertigo) czy nieprawidłowościami w budowie naczyń krwionośnych w obrębie szyi w trakcie pochylania głowy lub kręcenia nią na boki może dochodzić do uciśnięcia naczyń krwionośnych i chwilowego upośledzenia przepływu krwi do mózgu, co skutkuje zawrotami głowy.

Typowym objawem zapalenia zatok jest nasilający się ból głowy podczas pochylania głowy. Niekiedy towarzyszą mu także nudności, wymioty i zawroty głowy.

Polecane dla Ciebie

Zawroty głowy podczas leżenia

Najczęstszą przyczyną zawrotów głowy pochodzenia przedsionkowego są łagodne położeniowe zawroty głowy. Charakterystyczne objawy to zawroty głowy wyzwalane ruchami głowy do góry i na dół, przekręcaniem się w łóżku. Napad trwa kilkadziesiąt sekund lub kilka minut.

Istnieją szczególne postacie łagodnych położeniowych zawrotów głowy, w których to zawroty głowy pacjent odczuwa wyłącznie w pozycji leżącej. Spowodowane są one uwolnieniem i swobodnym przemieszczaniem otolitów (drobnych kryształów węglanu wapnia, będących normalną częścią naszego ucha wewnętrznego) w obrębie kanałów półkolistych ucha wewnętrznego.

Zawroty głowy przy nerwicy

W przebiegu nerwicy (zaburzeń lękowych) zawrotom głowy często towarzyszą problemy z utrzymaniem równowagi, uczucie zapadania, poczucie utraty kontroli nad własnym ciałem, lęk przed upadkiem. Podczas napadu oprócz zawrotów głowy pacjenci doświadczać mogą mdłości, wymiotów i szumu w uszach, mrowienia w nogach, duszności i kołatania serca. Postawienie rozpoznania nerwicy zawsze wymaga wykluczenia podłoża organicznego występujących objawów.  

Zawroty głowy – diagnostyka

Diagnostyka zawrotów głowy wymaga interdyscyplinarnego podejścia i współpracy wielu specjalistów: laryngologa, neurologa, a niekiedy okulisty i kardiologa.

Duże znaczenie ma dokładnie zebrany wywiad dotyczący przebytych i współistniejących chorób, stosowanych leków. Badanie ogólnolekarskie obejmuje pomiar ciśnienia tętniczego w pozycji leżącej i stojącej, ocenę tętna, podstawowe badania laboratoryjne celem wykluczenia niedokrwistości, chorób tarczycy czy cukrzycy.

Badanie laryngologiczne powinno uwzględniać wziernikowanie uszu, badanie słuchu za pomocą stroików, audiometrię tonalną, słowną i impedancyjną. W badaniu neurologicznym pacjenta z zawrotami głowy należy poszukiwać cech uszkodzenia struktur ośrodkowego układu nerwowego.

Leczenie zawrotów głowy

Leczenie zawrotów głowy powinno być ukierunkowane na następujące cele:

  • leczenie doraźne (objawowe) – którego celem jest złagodzenie odczuwanych przez pacjenta dolegliwości,
  • leczenie przyczynowe – leczenie choroby podstawowej, będącej przyczyną zawrotów głowy.
W doraźnym leczeniu zawrotów głowy stosujemy leki określane jako antivertiginosa, tj. preparaty przeciw zawrotom. Do tej grupy należą leki o różnym mechanizmie działania i powinny być dobierane indywidualnie do pacjenta.

Do leków stosowanych w objawowym leczeniu zawrotów głowy należą:

  • leki przeciwhistaminowe (dimenhydrynat, prometazyna, klemastyna),
  • betahistyna,
  • neuroleptyki (tietylperazyna, promazyna, sulpiryd, haloperidol, metoklopramid),
  • benzodiazepiny i inne leki anksjolityczne (diazepam, klonazepam, oksazepam, midazolam, lorazepam, klorazepat, hydroksyzyna),
  • antagoniści wapnia (flunaryzyna, cynaryzyna, werapamil, nimodipina),
  • leki uzupełniające, np. trimetazydyna, piracetam.

Ćwiczenia na zawroty głowy

Kinezyterapia (rehabilitacja ruchowa) wskazana jest w leczeniu praktycznie każdego rodzaju zawrotów głowy. Leczenie należy zacząć dopiero po ustąpieniu ostrej fazy objawów. Dobór ćwiczeń dobierany jest indywidualnie przez fizjoterapeutę.

W zawrotach głowy pochodzenia obwodowego stosuje się ćwiczenia habituacyjne i koordynujące postawę ciała. W zawrotach głowy pochodzenia ośrodkowego głównym celem rehabilitacji jest zastąpienie wyłączonej automatycznej kontroli ruchu i postawy kontrolą świadomą.

  1. W. Kozubski, Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2013.
  2. B. Latkowski, A. Prusiński, Zawroty głowy (krótkie kompendium), Wydawnictwo Termedia, Poznań 2009.  
  3. G. Janczewski, B. Latkowski, Otoneurologia. 2 t., Wydawnictwo Bel-Corp, Warszawa 1998.
  4. T. M.Domżał, Zawroty układowe czy nieukładowe?, Wydawnictwo Vertigoprofil 2010; 4: 7–13.
  5. G. Janczewski, Chory z zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi, Magazyn Otorynolaryngologiczny, sierpień 2006.
  6. A. Kwolek, Rehabilitacja Medyczna. Tom II, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013.
  7. A. Prusiński, Klasyfikacja, obraz kliniczny i leczenie zawrotów głowy, Polski Przegląd Neurologiczny, nr 1 2011.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

  • Schistosomatoza (bilharcjoza) – przyczyny, objawy, leczenie

    Schistosomatoza (zwana również bilharcjozą) to choroba zakaźna, która jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Schistosoma. Choroba ta jest powszechna w krajach tropikalnych oraz subtropikalnych i może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie wątroby i choroba nerek. Obok malarii bilharcjoza jest najpoważniejszym w skali światowej pasożytniczym problemem zdrowotnym. Czym jest schistosomatoza? Jak ją rozpoznać?

  • Synestezja – na czym polega? Jak wyleczyć?

    Czy można widzieć dźwięki? Jaki kolor ma cisza? Czy mogę słyszeć obraz? Na to pytanie mogą odpowiedzieć osoby na co dzień doświadczające synestezji – czyli wielu wrażeń zmysłowych generowanych przez określony dźwięk czy obraz. Ta wyjątkowa zdolność postrzegania otoczenia jest opisywana od lat zarówno w muzyce, jak i sztuce. Synestetykami jest wielu artystów, również współczesnych – Lady Gaga, Pharell Williams czy Stevie Wonder.

  • Jet lag – czym jest? Czy każdy ma jet lag?

    Dobrze znaną podróżnikom i obieżyświatom konsekwencją nagłej zmiany strefy czasowej jest wystąpienie tzw. zespołu długu czasowego, czyli jet lagu. Planując więc daleką podróż, warto również zaplanować czas na adaptację organizmu do zmienionych godzin snu i czuwania.

  • Choroba Sanfilippo – objawy, przyczyny, leczenie

    Choroba Sanfilippo to bardzo rzadka choroba genetyczna, określana jako mukopolisacharydoza typu 3 (MPS III). Nazwa choroby pochodzi od nazwiska lekarza, który w 1963 roku po raz pierwszy opisał ten typ mukopolisacharydozy – dr. Sylvestra Sanfilippo.

  • Choroba Wilsona – objawy, leczenie i przewidywana długość życia

    Choroba Wilsona to schorzenie prowadzące do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Przyczyną jest mutacja genetyczna, wskutek której dochodzi do defektu białka odpowiadającego za transport miedzi w organizmie. W konsekwencji miedź nie jest wydalana z organizmu, tylko gromadzi się w narządach, prowadząc do ich uszkodzenia.

  • Chłoniak Burkitta – objawy, przyczyny i rokowanie

    Przyczyną chłoniaka jest niekontrolowany rozrost puli limfocytów, a głównym skutkiem ubocznym – upośledzenie układu immunologicznego ze względu na utratę funkcji zmienionych komórek. Najczęstszą przyczyną zgonu wśród pacjentów cierpiących na nowotwory krwi są pozornie niegroźne infekcje – i właśnie tak zabija chłoniak Burkitta.

  • Odmrożenia – stopnie i objawy. Co robić i jak zabezpieczyć skórę przed zimnem?

    Odmrożenie z zimna to stan skóry, kiedy jej warstwa ochronna została uszkodzona przez działanie niskich temperatur. Może to prowadzić do bolesności, pieczenia, zaczerwienienia i obrzęku, a w ciężkich przypadkach nawet do amputacji kończyn lub ich fragmentów. W celu uniknięcia odmrożenia, należy zachować ostrożność podczas długotrwałego przebywania na mrozie, chronić skórę odpowiednim ubraniem czy stosować kremy i maści ochronne.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij