kobieta trzyma w ręku papierową wątrobę
Olaf Bąk

Powiększona wątroba (hepatomegalia) – co oznacza?

Hepatomegalia to stan, w którym dochodzi do zwiększenia wątroby, najczęściej na skutek uogólnionej miąższowej choroby wątroby – np. związanej z zapaleniem. Inną przyczyną może być wzrost w  obrębie organu pierwotnego lub wtórnego (przerzutowego) guza. Przypadki powiększania wątroby nie niosą bólu, dlatego też wykrywanie ich często jest przypadkowe, np. w trakcie badania brzucha lub wykonywania USG. Jednak mimo to każdy stan, który powoduje hepatomegalię, wymaga pogłębionej diagnostyki i odpowiedniego leczenia przyczynowego. Co zatem oznacza powiększenie wątroby?

Wątroba (łac. hepar) to największy gruczoł oraz narząd jamy brzusznej, odpowiedzialny za szereg procesów biochemicznych, termoregulację oraz oczyszczanie krwi z toksyn. Składa się z 4 płatów: lewego, prawego, ogoniastego i czworobocznego. Zwykle masa organu wynosi od 1300 do 1700 gramów w przypadku osoby dorosłej i zlokalizowana jest wewnątrz otrzewnej, wypełniając okolicę podżebrową prawą, nadbrzusze oraz część lewej okolicy podżebrowej.

Powiększona wątroba – charakterystyka. Czy boli?

Przeważnie wątroba nie jest dostępna w badaniu lekarskim brzucha lub dostępny jest tylko jej dolny brzeg, wyczuwalny tuż poniżej prawego łuku żebrowego. Wyjątkiem są dzieci oraz noworodki, u których może być to wariantem normy. Niezależnie od tego, każde stwierdzone powiększenie wątroby powinno wytężyć czujność i skłonić osobę chorą do wykonania podstawowego panelu badań oraz konsultacji z lekarzem.

Co ważne, sama wątroba nie posiada unerwienia bólowego, dlatego zmiany w jej obrębie nie bolą. Jednak przy znacznym powiększeniu wątroby dochodzi do rozciągania torebki wątroby, która jest znacznie unerwiona, i wywołuje silny, kłujący ból w prawym podżebrzu. W większości przypadków powiększeniu wątroby może też towarzyszyć powiększenie śledziony (splenomegalia) – m.in. dlatego, że są one połączone układem wrotnym.

Początkowe stadia chorób wątroby mogą nie dawać żadnych objawów. Dlatego tak ważne są badania profilaktyczne, nawet w stanie pozornego zdrowia, gdy wydaje się człowiekowi, że nic mu nie jest.

Przyczyny powiększonej wątroby

Za wystąpieniem hepatomegalii mogą stać różne mechanizmy. Niemniej do najważniejszych zaliczymy:

  • zastój krwi (wynikający z niewydolności krążenia),
  • naciekanie (najczęściej w wyniku przerzutów nowotworowych),
  • spichrzanie (odkładanie się różnych substancji),
  • utrudniony odpływ żółci (wynikający np. z przeszkody w drogach żółciowych),
  • zapalenie (ostre oraz przewlekłe).

W krajach zachodnich to przerzuty nowotworowe są najczęstszą przyczyną powiększenia wątroby, w odróżnieniu od krajów Dalekiego Wschodu, w których główną przyczyną jest pierwotny rak wątroby, będący powikłaniem przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby. Wbrew pozorom w przypadku marskości wątroba powiększa się tylko w początkowej fazie choroby, gdyż z czasem obumierające hepatocyty i zastępująca je tkanka włóknista powoduje postępujący zanik i zmniejszenie wątroby.

Do bezpośrednich przyczyn hepatomegalii należą:

  • alkoholowa choroba wątroby,
  • stłuszczenie wątroby,
  • infekcje wirusowe (cytomegalowirus, wirus Epsteina-Barr, wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C, D, E),
  • choroby spichrzeniowe (gromadzenie miedzi – choroba Wilsona, glikogenu – glikogenozy, lipidów – choroba Gauchera, żelaza – hemochromatozy),
  • choroby dróg żółciowych (kamica żółciowa, nowotwory blokujące wypływ żółci),
  • guzy wątroby (torbiele, naczyniaki, rak wątrobowokomórkowy, wątrobiak zarodkowy),
  • przerzuty nowotworowe wątroby,
  • zaburzenia krążenia (prawokomorowa niewydolność serca, zaciskające zapalenie osierdzia),
  • zastój w naczyniach wątroby (zespół Budda i Chiariego, choroba zarostowa żył wątrobowych),
  • zaburzenia hematologiczne (np. białaczki),
  • infekcje bąblowcem (rzadko).

Powiększona wątroba w przypadku dziecka

Powiększona wątroba w przypadku dziecka może stanowić wariant normy. U noworodków wątroba może wystawać nawet 2,5 centymetra poniżej prawego łuku żebrowego, u starszych dzieci na granicy lub nawet 1–2 centymetry poniżej prawego łuku żebrowego. W badaniu palpacyjnym możemy mówić też o rzekomym powiększeniu wątroby, gdy nie ulega ona rzeczywistemu powiększeniu, ale wystaje spod łuku żebrowego przez wzgląd: na zbyt małą klatkę piersiową (wątroba wysuwa się wtedy spod żeber), nacisk przepony (np. w wyniku płynu lub powietrza w klatce piersiowej), obecność guza (np. nerki) przesuwającego wątrobę ku dołowi lub w przypadku anatomicznego wariantu prawego płatu wątroby (tzw. płatu Riedla).

Polecane dla Ciebie

Jak rozpoznać powiększoną wątrobę? Kiedy udać się do lekarza?

O powiększeniu wątroby świadczy zwiększenie stłumienia wątrobowego – powyżej 12 cm w przypadku kobiet oraz powyżej 15 cm w przypadku mężczyzn. Bada się je, prosząc osobę badaną o położenie się i następnie wypuszczenie oraz wstrzymanie oddechu. Lekarz opukuje jamę brzuszną od prawej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowoobojczykowej do momentu pojawienia się stłumienia odgłosu, które świadczy o górnym brzegu stłumienia wątrobowego. Następnie mierzy się odległość między tym punktem a wyczuwalnym dolnym brzegiem wątroby. Niestety to badanie wymaga pewnego doświadczenia klinicznego i może być źle interpretowane przez osobę niedoświadczoną.

W przypadku powiększenia wątroby należy dokładnie palpacyjnie (przez dotyk) ją zbadać, układając ręce od prawego dołu biodrowego w linii środkoobojczykowej, ku górze co 1 centymetr aż do łuku żebrowego. Następnie opisać wyczuwalną część wątroby pod kątem wielkości, konsystencji, powierzchni, krawędzi, tkliwości, tętnienia.

Niewątpliwie każde powiększenie wątroby wymaga diagnostyki, jednak pilna wizyta u lekarza jest szczególnie niezbędna przy wystąpieniu:

  • nieustępujących nudności i wymiotów,
  • ogólnego osłabienia o niewyjaśnionej przyczynie,
  • trudnych do wyleczenia biegunek,
  • nagłym wystąpieniu pajączków naczyniowych i rumienia na skórze,
  • utraty masy ciała bez odchudzania,
  • zażółcenia skóry,
  • wyczuwalnej masy w brzuchu,
  • zmiany koloru moczu lub kału.

Powiększona wątroba – jakie badania?

W przypadku stwierdzenia powiększonej wątroby lekarz rodzinny może zlecić podstawowy panel badań oraz badania obrazowe, które pozwolą mu pokierować osobę chorą do odpowiedniego specjalisty.
Podstawowymi badaniami krwi w przypadku powiększenia wątroby są:

  • morfologia krwi z rozmazem,
  • parametry wątrobowe (AlAT, AspAT),
  • poziom bilirubiny,
  • wartość INR (wskaźnik czasu protrombinowego),
  • lipidogram (poziom cholesterolu i trójglicerydów),
  • stężenie amoniaku oraz glukozy we krwi.

Dodatkowo, jeśli nie było to zrobione wcześniej, należy zlecić wykonanie USG jamy brzusznej, które pozwoli odróżnić uogólnione zmiany miąższu wątroby od występującego w jej obrębie guza lub torbieli. Dalsze badania zależą od powyższych wyników i będą już zlecane u odpowiedniego lekarza specjalisty np. kardiologa, gastroenterologa, hematologa. Mogą być to: przeciwciała antywirusowe, USG serca, diagnostyka chorób metabolicznych (np. profil kwasów organicznych w moczu), biopsja wątroby.

Leczenie powiększonej wątroby

Leczenie przy powiększonej wątrobie zależy od choroby podstawowej, która jest jej przyczyną. W przypadku stłuszczenia wątroby często wystarczą tylko zalecenia dietetyczne – unikanie alkoholu, ewentualnie leki stabilizujące poziom lipidów. Gdy mówimy o marskości, zastosowanie mają tu leki zmniejszające stan zapalny oraz obniżające ciśnienie w układzie wrotnym. W przypadku choroby Wilsona niezbędne będą leki chelatujące (przechwytujące) miedź.

Sprawdź na DOZ.pl: Leki i zioła na wątrobę

Dieta przy powiększonej wątrobie

Mimo że nie ma jednej diety, którą można byłoby zastosować w przypadku powiększenia wątroby, to w większości jej zaburzeń, a także w okresie diagnostyki, gdy nie znamy przyczyn hepatomegalii, możemy zastosować ogólne zalecenia dietetyczne:

  1. Kategoryczne unikanie spożywania jakiegokolwiek alkoholu (również w postaci napojów niskoprocentowych jak piwo).
  2. Ograniczenie spożycia tłuszczów do 50 gramów na dobę.
  3. Racjonalne żywienie podzielone na 5–6 posiłków dziennie.
  4. Unikanie ciężkostrawnych, wzdymających i smażonych posiłków.
  5. Ograniczenie przyjmowania dodatkowych, nieprzepisanych przez lekarza leków (szczególnie paracetamolu) i ziół bez recepty.
  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson t. 2, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. A. Szczeklik, E. Szczeklik, Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1979.
  4. G. Douglas, F. Nicol, C. Robertson, Macleod. Badania kliniczne, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
  5. G. Ćwik, G. Wallner, Ropnie wewnątrzbrzuszne, „podyplomie.pl” [online] https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/837,ropnie-wewnatrzbrzuszne [dostęp:] 21.06.2022.
  6. S. S. Rogal, Ch. Ukomadu, B. D. Levy, J. Loscalzo, Słodka przyczyna bólu brzucha, „The New England Journal of Medcinie”, nr 364 2011.
  7. P. Lipiński, I. Jankowska, E. Szymańska, D. Rokicki, A. Tylki-Szymańska, Hepato- i splenomegalia w wybranych chorobach metabolicznych – diagnostyka i różnicowanie, „Pediatria Polska”, nr 93 (1) 2018.
  8. M. Krasnodębski, Ł. Masior, P. Hevelke, M. Frączek, Ropnie wątroby jako powikłanie choroby Caroliego, „Przegląd Gastroenterologiczny”, nr 7 (6) 2012.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Woda w kolanie - objawy, przyczyny i leczenie

    Woda w kolanie to większa ilość płynu stawowego, który pojawia się z różnych powodów, głównie na skutek stanu zapalnego lub przeciążenia. Stan ten objawia się obrzękiem, bólem i sztywnością stawu kolanowego. Jak zatem leczyć wodę w kolanie? Czy istnieją na tę przypadłość skuteczne domowe sposoby? Podpowiadamy.

  • Liszaj twardzinowy – co to jest, przyczyny, objawy

    Liszaj twardzinowy to schorzenie narządów płciowych, które dotyka przede wszystkim młode kobiety wchodzące w okres dojrzewania, jak również panie, u których rozpoczyna się menopauza. Dowiedz się, z czego wynika ta choroba, na którą zapadają również mężczyźni, oraz w jaki sposób sobie z nią radzić.  

  • Pęcherzowe oddzielanie się naskórka

    Pęcherzowe oddzielanie się naskórka to grupa chorób pęcherzowych o podłożu genetycznym lub autoimmunologicznym, która charakteryzuje się powstawaniem pęcherzy samoistnie lub po niewielkim urazie. Zwiększona wrażliwość skóry oraz tendencja do powstawania pęcherzy związana jest ze zmianami w budowie cząsteczek adhezyjnych lub białek strukturalnych, od których zależą prawidłowe połączenia pomiędzy skórą właściwą a naskórkiem.

  • Złamanie trójkostkowe – przyczyny, diagnostyka, leczenie, rehabilitacja

    Złamanie trójkostkowe należy do jednego z najrzadszych i najrozleglejszych urazów. To złożona kontuzja stawu skokowego, w której dochodzi do złamania trzech struktur. Mogą mu towarzyszyć także zwichnięcie kostki czy zerwanie więzozrostu strzałkowo-piszczelowego. Co zatem powoduje złamanie trójkostkowe? Jak je rozpoznać i leczyć?

  • Co zrobić, kiedy dziecko kaszle, a osłuchowo jest czyste?

    Kaszel dziecka bez innych objawów może być związany z przebytym niedawno zakażeniem układu oddechowego albo sygnalizować rozwijającą się w organizmie infekcję dróg oddechowych. Istnieją jednak inne przyczyn kaszlu u dzieci, które wymagają bardziej zaawansowanych badań. Jakie to przyczyny i jak je zdiagnozować?

  • Zatrucie alkoholem – objawy i leczenie

    Zatrucie alkoholem jest stanem zagrożenia życia i występuje przy spożyciu zbyt dużej ilości etanolu lub po wypiciu alkoholi niespożywczych. Ze względu na to, że zarówno etanol, jak i metanol czy propanol wyglądają, smakują i pachną podobnie do zatrucia może dojść nawet przez pomyłkę. Co gorsze, objawy zatrucia alkoholem mogą przypominać oznaki zwykłego upojenia alkoholowego, co powoduje, że osoby zatrute otrzymują pomoc zbyt późno.

  • Kolor, wygląd i zapach stolca – co mogą powiedzieć o naszym zdrowiu?

    Stolec to ważny wskaźnik diagnostyczny. Zmiany w jego kolorze, konsystencji czy zapachu mogą być wynikiem zarówno diety, jak i poważnych chorób oraz zaburzeń w naszym organizmie. Jak zatem wygląda prawidłowy kał? Które odstępstwa od normy powinny na zaniepokoić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij