Powiększona wątroba (hepatomegalia) – jak rozpoznać? - portal DOZ.pl
kobieta trzyma w ręku papierową wątrobę
Olaf Bąk

Powiększona wątroba (hepatomegalia) – co oznacza?

Hepatomegalia to stan, w którym dochodzi do zwiększenia wątroby, najczęściej na skutek uogólnionej miąższowej choroby wątroby – np. związanej z zapaleniem. Inną przyczyną może być wzrost w  obrębie organu pierwotnego lub wtórnego (przerzutowego) guza. Przypadki powiększania wątroby nie niosą bólu, dlatego też wykrywanie ich często jest przypadkowe, np. w trakcie badania brzucha lub wykonywania USG. Jednak mimo to każdy stan, który powoduje hepatomegalię, wymaga pogłębionej diagnostyki i odpowiedniego leczenia przyczynowego. Co zatem oznacza powiększenie wątroby?

Wątroba (łac. hepar) to największy gruczoł oraz narząd jamy brzusznej, odpowiedzialny za szereg procesów biochemicznych, termoregulację oraz oczyszczanie krwi z toksyn. Składa się z 4 płatów: lewego, prawego, ogoniastego i czworobocznego. Zwykle masa organu wynosi od 1300 do 1700 gramów w przypadku osoby dorosłej i zlokalizowana jest wewnątrz otrzewnej, wypełniając okolicę podżebrową prawą, nadbrzusze oraz część lewej okolicy podżebrowej.

Powiększona wątroba – charakterystyka. Czy boli?

Przeważnie wątroba nie jest dostępna w badaniu lekarskim brzucha lub dostępny jest tylko jej dolny brzeg, wyczuwalny tuż poniżej prawego łuku żebrowego. Wyjątkiem są dzieci oraz noworodki, u których może być to wariantem normy. Niezależnie od tego, każde stwierdzone powiększenie wątroby powinno wytężyć czujność i skłonić osobę chorą do wykonania podstawowego panelu badań oraz konsultacji z lekarzem.

Co ważne, sama wątroba nie posiada unerwienia bólowego, dlatego zmiany w jej obrębie nie bolą. Jednak przy znacznym powiększeniu wątroby dochodzi do rozciągania torebki wątroby, która jest znacznie unerwiona, i wywołuje silny, kłujący ból w prawym podżebrzu. W większości przypadków powiększeniu wątroby może też towarzyszyć powiększenie śledziony (splenomegalia) – m.in. dlatego, że są one połączone układem wrotnym.

Początkowe stadia chorób wątroby mogą nie dawać żadnych objawów. Dlatego tak ważne są badania profilaktyczne, nawet w stanie pozornego zdrowia, gdy wydaje się człowiekowi, że nic mu nie jest.

Przyczyny powiększonej wątroby

Za wystąpieniem hepatomegalii mogą stać różne mechanizmy. Niemniej do najważniejszych zaliczymy:

  • zastój krwi (wynikający z niewydolności krążenia),
  • naciekanie (najczęściej w wyniku przerzutów nowotworowych),
  • spichrzanie (odkładanie się różnych substancji),
  • utrudniony odpływ żółci (wynikający np. z przeszkody w drogach żółciowych),
  • zapalenie (ostre oraz przewlekłe).

W krajach zachodnich to przerzuty nowotworowe są najczęstszą przyczyną powiększenia wątroby, w odróżnieniu od krajów Dalekiego Wschodu, w których główną przyczyną jest pierwotny rak wątroby, będący powikłaniem przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby. Wbrew pozorom w przypadku marskości wątroba powiększa się tylko w początkowej fazie choroby, gdyż z czasem obumierające hepatocyty i zastępująca je tkanka włóknista powoduje postępujący zanik i zmniejszenie wątroby.

Do bezpośrednich przyczyn hepatomegalii należą:

  • alkoholowa choroba wątroby,
  • stłuszczenie wątroby,
  • infekcje wirusowe (cytomegalowirus, wirus Epsteina-Barr, wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C, D, E),
  • choroby spichrzeniowe (gromadzenie miedzi – choroba Wilsona, glikogenu – glikogenozy, lipidów – choroba Gauchera, żelaza – hemochromatozy),
  • choroby dróg żółciowych (kamica żółciowa, nowotwory blokujące wypływ żółci),
  • guzy wątroby (torbiele, naczyniaki, rak wątrobowokomórkowy, wątrobiak zarodkowy),
  • przerzuty nowotworowe wątroby,
  • zaburzenia krążenia (prawokomorowa niewydolność serca, zaciskające zapalenie osierdzia),
  • zastój w naczyniach wątroby (zespół Budda i Chiariego, choroba zarostowa żył wątrobowych),
  • zaburzenia hematologiczne (np. białaczki),
  • infekcje bąblowcem (rzadko).

Powiększona wątroba w przypadku dziecka

Powiększona wątroba w przypadku dziecka może stanowić wariant normy. U noworodków wątroba może wystawać nawet 2,5 centymetra poniżej prawego łuku żebrowego, u starszych dzieci na granicy lub nawet 1–2 centymetry poniżej prawego łuku żebrowego. W badaniu palpacyjnym możemy mówić też o rzekomym powiększeniu wątroby, gdy nie ulega ona rzeczywistemu powiększeniu, ale wystaje spod łuku żebrowego przez wzgląd: na zbyt małą klatkę piersiową (wątroba wysuwa się wtedy spod żeber), nacisk przepony (np. w wyniku płynu lub powietrza w klatce piersiowej), obecność guza (np. nerki) przesuwającego wątrobę ku dołowi lub w przypadku anatomicznego wariantu prawego płatu wątroby (tzw. płatu Riedla).

Polecane dla Ciebie

Jak rozpoznać powiększoną wątrobę? Kiedy udać się do lekarza?

O powiększeniu wątroby świadczy zwiększenie stłumienia wątrobowego – powyżej 12 cm w przypadku kobiet oraz powyżej 15 cm w przypadku mężczyzn. Bada się je, prosząc osobę badaną o położenie się i następnie wypuszczenie oraz wstrzymanie oddechu. Lekarz opukuje jamę brzuszną od prawej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowoobojczykowej do momentu pojawienia się stłumienia odgłosu, które świadczy o górnym brzegu stłumienia wątrobowego. Następnie mierzy się odległość między tym punktem a wyczuwalnym dolnym brzegiem wątroby. Niestety to badanie wymaga pewnego doświadczenia klinicznego i może być źle interpretowane przez osobę niedoświadczoną.

W przypadku powiększenia wątroby należy dokładnie palpacyjnie (przez dotyk) ją zbadać, układając ręce od prawego dołu biodrowego w linii środkoobojczykowej, ku górze co 1 centymetr aż do łuku żebrowego. Następnie opisać wyczuwalną część wątroby pod kątem wielkości, konsystencji, powierzchni, krawędzi, tkliwości, tętnienia.

Niewątpliwie każde powiększenie wątroby wymaga diagnostyki, jednak pilna wizyta u lekarza jest szczególnie niezbędna przy wystąpieniu:

  • nieustępujących nudności i wymiotów,
  • ogólnego osłabienia o niewyjaśnionej przyczynie,
  • trudnych do wyleczenia biegunek,
  • nagłym wystąpieniu pajączków naczyniowych i rumienia na skórze,
  • utraty masy ciała bez odchudzania,
  • zażółcenia skóry,
  • wyczuwalnej masy w brzuchu,
  • zmiany koloru moczu lub kału.

Powiększona wątroba – jakie badania?

W przypadku stwierdzenia powiększonej wątroby lekarz rodzinny może zlecić podstawowy panel badań oraz badania obrazowe, które pozwolą mu pokierować osobę chorą do odpowiedniego specjalisty.
Podstawowymi badaniami krwi w przypadku powiększenia wątroby są:

  • morfologia krwi z rozmazem,
  • parametry wątrobowe (AlAT, AspAT),
  • poziom bilirubiny,
  • wartość INR (wskaźnik czasu protrombinowego),
  • lipidogram (poziom cholesterolu i trójglicerydów),
  • stężenie amoniaku oraz glukozy we krwi.

Dodatkowo, jeśli nie było to zrobione wcześniej, należy zlecić wykonanie USG jamy brzusznej, które pozwoli odróżnić uogólnione zmiany miąższu wątroby od występującego w jej obrębie guza lub torbieli. Dalsze badania zależą od powyższych wyników i będą już zlecane u odpowiedniego lekarza specjalisty np. kardiologa, gastroenterologa, hematologa. Mogą być to: przeciwciała antywirusowe, USG serca, diagnostyka chorób metabolicznych (np. profil kwasów organicznych w moczu), biopsja wątroby.

Leczenie powiększonej wątroby

Leczenie przy powiększonej wątrobie zależy od choroby podstawowej, która jest jej przyczyną. W przypadku stłuszczenia wątroby często wystarczą tylko zalecenia dietetyczne – unikanie alkoholu, ewentualnie leki stabilizujące poziom lipidów. Gdy mówimy o marskości, zastosowanie mają tu leki zmniejszające stan zapalny oraz obniżające ciśnienie w układzie wrotnym. W przypadku choroby Wilsona niezbędne będą leki chelatujące (przechwytujące) miedź.

Sprawdź na DOZ.pl: Leki i zioła na wątrobę

Dieta przy powiększonej wątrobie

Mimo że nie ma jednej diety, którą można byłoby zastosować w przypadku powiększenia wątroby, to w większości jej zaburzeń, a także w okresie diagnostyki, gdy nie znamy przyczyn hepatomegalii, możemy zastosować ogólne zalecenia dietetyczne:

  1. Kategoryczne unikanie spożywania jakiegokolwiek alkoholu (również w postaci napojów niskoprocentowych jak piwo).
  2. Ograniczenie spożycia tłuszczów do 50 gramów na dobę.
  3. Racjonalne żywienie podzielone na 5–6 posiłków dziennie.
  4. Unikanie ciężkostrawnych, wzdymających i smażonych posiłków.
  5. Ograniczenie przyjmowania dodatkowych, nieprzepisanych przez lekarza leków (szczególnie paracetamolu) i ziół bez recepty.
  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson t. 2, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. A. Szczeklik, E. Szczeklik, Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1979.
  4. G. Douglas, F. Nicol, C. Robertson, Macleod. Badania kliniczne, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
  5. G. Ćwik, G. Wallner, Ropnie wewnątrzbrzuszne, „podyplomie.pl” [online] https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/837,ropnie-wewnatrzbrzuszne [dostęp:] 21.06.2022.
  6. S. S. Rogal, Ch. Ukomadu, B. D. Levy, J. Loscalzo, Słodka przyczyna bólu brzucha, „The New England Journal of Medcinie”, nr 364 2011.
  7. P. Lipiński, I. Jankowska, E. Szymańska, D. Rokicki, A. Tylki-Szymańska, Hepato- i splenomegalia w wybranych chorobach metabolicznych – diagnostyka i różnicowanie, „Pediatria Polska”, nr 93 (1) 2018.
  8. M. Krasnodębski, Ł. Masior, P. Hevelke, M. Frączek, Ropnie wątroby jako powikłanie choroby Caroliego, „Przegląd Gastroenterologiczny”, nr 7 (6) 2012.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Paracenteza – przebieg, wskazania, przeciwwskazania, powikłania

    Paracenteza to inwazyjny zabieg polegający na nakłuciu jamy otrzewnej u osoby z wodobrzuszem. Może mieć ona znaczenie diagnostyczne (przy nowo powstałej marskości), jak i lecznicze (gdy poprawiamy tym jakość życia osoby chorej). Paracenteza jest przeprowadzana z zachowaniem zasad aseptyki, by zmniejszyć ryzyko bakteryjnego zakażenia otrzewnej. Mimo niewielkiego odsetka powikłań ma ona swoje ograniczenia i powikłania, dlatego też powinna być wykonana tylko przy jasnych wskazaniach.

  • Kacheksja – czym jest?

    Przewlekłe choroby, takie jak nowotwory, powodują w organizmie człowieka prawdziwe spustoszenie. Stan taki nazywa się kacheksją, a jednym z jego charakterystycznych objawów jest spadek masy ciała. Jak pomóc choremu dotkniętemu kacheksją?

  • Drętwienie (mrowienie) języka – przyczyny, objawy, leczenie

    Drętwienie języka, ze względu na jego silne unerwienie, jest nieprzyjemne i bardzo często uciążliwe. Może być spowodowane reakcją na pokarmy czy leki, a także błahymi schorzeniami, jak i chorobami nieuleczalnymi albo zagrażającymi życiu. Dlatego też nie można go bagatelizować. Dlaczego drętwieje język? Czym jest to spowodowane? Jak poradzić sobie z mrowieniem języka?

  • Przetoka jelitowa – rodzaje, przyczyny, objawy

    Przetoka (łac. fistula) to połączenie pomiędzy dwoma (lub więcej) narządami wyściełanymi nabłonkiem lub pomiędzy narządem wewnętrznym a skórą. W przypadku przetoki jelitowej takie połączenie rodzi szereg problemów, ze względu na wydostającą się z niej treść kałową, która może wywoływać zakażenie, niedożywienie (w połączeniach między jelitem grubym a cienkim) oraz zaburzenia elektrolitowe. Rosnącym obecnie problemem są przetoki jelit jatrogenne (na skutek działań medycznych), które stanowią powikłania pooperacyjne. Czym jest przetoka jelitowa? Czym grozi? Jak się ją leczy?

  • Paradontoza – jak leczyć objawy zapalenia przyzębia?

    Paradontoza to choroba, której istotą jest pojawienie się stanu zapalnego tkanek, które otaczają zęby. Pierwszymi objawami jest zaczerwienienie, opuchlizna i tkliwość dziąseł. Krwawienie występuje w kolejnych etapach choroby. Podstawą zapobiegania jest utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej. Jak leczyć paradontozę? Które pasty, żele, maści i płukanki najlepiej wspierają terapię?

  • Polekowe uszkodzenie wątroby – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

    Polekowe uszkodzenie wątroby (PUW) jest toksycznym uszkodzeniem lub zaburzeniem funkcji wątroby, wynikającym z działania leków, ich interakcji oraz reakcji alergicznych na nie. Mimo że występuje tylko 1 na 100 000 przypadków, jego powikłania mogą zagrażać zdrowiu, a nawet życiu. Toksyczne działanie leków może doprowadzić do stłuszczenia i marskości wątroby, co wiążę się przewlekłymi powikłaniami, które towarzyszą osobie chorej często do końca życia. Jakie są objawy polekowego uszkodzenia wątroby? Jak je leczyć?

  • Stany predysponujące do chorób zakrzepowych

    W trosce o zdrowie warto znać mechanizmy i przyczyny występowania chorób układu sercowo-naczyniowego, żeby móc skutecznie zapobiegać ich rozwojowi. Pozwala na to m.in. rozpoznawanie stanów predysponujących do chorób zakrzepowych.

  • Dyspareunia – czym jest? Przyczyny, objawy i leczenie

    Występowanie dyspareunii jest powszechnym i jednocześnie zaniedbywanym problemem. Nieleczony problem może wpływać negatywnie zarówno na zdrowie fizyczne i psychiczne kobiety, jak również na relacje w związku. Szacuje się, że dotyczy 3-18% populacji na świecie, a w trakcie swojego życia problemu doświadcza nawet do 28% kobiet. Dolegliwości w dyspareunii mogą ograniczać się do sromu i okolic wejścia do pochwy lub też dotyczyć głębiej położonych struktur.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij