Czas protrombinowy (PT) – norma, za niski, za wysoki. Jak interpretować wynik INR? - portal DOZ.pl
Czas protrombinowy (PT) – normy, podwyższony, obniżony. Jak się przygotować do badania INR?
Barbara Sitek

Czas protrombinowy (PT) – normy, podwyższony, obniżony. Jak się przygotować do badania INR?

Czas protrombinowy to wskaźnik dotyczący tempa krzepnięcia krwi. Wbrew pozorom proces tworzenia skrzepu jest bardzo złożonym mechanizmem, na który wpływ mają nie tylko czynniki aktywujące, ale także dezaktywujące i stabilizujące ten proces. Jakie są wskazania do badania czasu protrombinowego, jak się przygotować do pobrania krwi, ile kosztuje badanie i czy może być refundowane przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Co to jest czas protrombinowy?

Czas protrombinowy jest jednym z oznaczeń diagnostycznych wchodzących w skład koagulogramu, czyli zestawu badań wykorzystywanego do oceny funkcjonowania układu krzepnięcia (inaczej nazywanego układem hemostazy) i czasu powstawania skrzepu krwi. Czas protrombinowy, zwany też czasem tromboplastynowym, to taki współczynniki, dzięki któremu możliwa jest ocena tak zwanego szlaku aktywacji protrombiny, czyli mechanizmu, który zostaje rozpoczęty podczas uszkodzenia tkanek, żeby zatamować krwawienie. Dzieje się to w obecności optymalnego stężenia tromboplastyny tkankowej a ponadto zależy od obecności w osoczu:

  • protrombiny (II czynnik krzepnięcia),
  • proakceleryny (V czynnik krzepnięcia),
  • prokonwertyny (VII czynnik krzepnięcia),
  • czynnika Stuarta – Prowera (X czynnik krzepnięcia),
  • fibrynogenu.

Kiedy badać czas protrombinowy? Jak wygląda badanie PT i jak się do niego przygotować?

Oznaczenie czas protrombinowego to badanie, które umożliwia wykrycie wrodzonych i nabytych niedoborów fibrynogenu oraz II, V, VII i X czynnika krzepnięcia. Służy ono także do monitorowania efektów terapii przeciwzakrzepowej, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących pochodne kumaryny (leków z grupy antagonistów witaminy K) – warfarynę i acenokumarol. Mechanizm działania tych leków jest oparty na hamowaniu produkcji czynników krzepnięcia przez wątrobę, co opóźnia lub blokuje możliwość powstawania zakrzepów, jednak przy nieprawidłowo dobranej dawce może narazić pacjenta na ryzyko wystąpienia samoistnych krwawień, a nawet krwotoków.

Pomiar PT zalecany jest również przed planowanymi zabiegami operacyjnymi, inwazyjnymi procedurami medycznymi i porodem a ponadto u pacjentów, którzy przeszli zabiegi kardiochirurgiczne, np. wszczepienie stentów (protezy naczyniowej), a także w przypadku podejrzenia chorób wątroby, prowadzących do niewydolności tego narządu i uszkodzenia jego miąższu (np. marskości lub ostrego zapalenia wątroby), ponadto przy zatruciu pochodnymi kumaryny, która występuje np. w trutce na szczury oraz u pacjentów zgłaszających objawy związane z zaburzeniami krzepliwości, czyli skarżącymi się na krwotoki z nosa, występowanie siniaków i wybroczyn na ciele lub przedłużające się krwawienia miesiączkowe.

Oznaczenie czasu protrombinowego przeprowadzane jest w osoczu ubogopłytkowym, do którego dodawany jest czynnik tkankowy i odpowiednik tromboplastyny (w postaci fosfolipidów). Badanie wykonywane jest w osoczu krwi żylnej. Krew pobierana jest do probówki z cytrynianem. Chociaż nie jest to warunkiem koniecznym, na badanie najlepiej zgłosić się na czczo, czyli  co najmniej 8 godzin po spożyciu ostatniego posiłku. W ciągu 2.–3. dni przed testem należy ograniczyć stres, uprawianie sportu i większego wysiłku fizycznego.

Jeżeli pacjent przyjmuje leki wpływające na krzepliwość krwi, powinien poinformować o tym personel laboratorium w punkcie pobrań oraz lekarza zlecającego badanie PT.

Pacjenci stosujący leki z grupy antagonistów witaminy K, którym zaleca się regularne monitorowanie PT, mają również możliwość prowadzenia takich oznaczeń samodzielnie w warunkach domowych. Wykorzystują do tego aparaty działające podobnie do wykorzystywanych przez diabetyków glukometrów. W takim wypadku badanie polega na nakłuciu opuszki palca i wykonaniu analizy w krwi z użyciem testów paskowych.

Na badanie czasu protrombinowego może skierować nas lekarz i wówczas badanie jest refundowane przez NFZ. Jeśli pacjent chce wykonać je prywatnie, może udać się do laboratoryjnego punktu pobrań bez skierowania, ponieważ do oznaczenia PT nie jest ono potrzebne. Cena oznaczenia INR wynosi około 5–10 zł. Badanie możemy wykonać także w ramach ogólnej oceny procesów krzepliwości w organizmie, czyli koagulogramu (oznaczenie wówczas obejmuje również APTT – czas kaolinowo-kefalinowy; RT – czas reptylazowy; TT – czas trombinowy; AT III – antytrombominę; CK – czas rekalcynacji osocza i fibrynogen), a jego koszt to około 30–50 zł. Koagulogram także nie wymaga skierowania, niemniej może być refundowany, jeśli takie skierowanie posiadamy. 

Polecane dla Ciebie

Wskaźnik protrombinowy – normy

Wyniki pomiaru wskaźnika protrombinowego mogą być wyrażane za pomocą kilku odmiennych sposobów, a sam test może być określany różnymi nazwami, w zależności od metody stosowanej przez dane laboratorium diagnostyczne.

Jeżeli wynik pomiaru podany jest w sekundach, a samo badanie nosi nazwę czasu protrombinowego lub czasu tromboplastynego, wówczas norma mieści się w zakresie 12–17 sekund i wyraża różnicę czasu pomiędzy PT pacjenta a PT osocza kontrolnego.

Jeżeli rezultat testu jest przedstawiony za pomocą procentowego wskaźnika czasu protrombinowego, czyli tzw. wskaźnika Quicka, to prawidłowy wynik powinien znaleźć się w przedziale 70–130%.

Ze względu na różnice pomiędzy rodzajami tromboplastyny stosowanymi w laboratoriach i duże rozbieżności w uzyskiwanych wynikach, do użycia wprowadzono również międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR, ang. International Normalized Ratio), który jest obecnie najbardziej popularnym parametrem używanym do określania wartości PT. Umożliwia on jego jednolitą interpretację. Dla osób zdrowych norma INR powinna zamykać się w granicach od 0,8 do 1,2, natomiast u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe pomiędzy 2 a 3, co gwarantuje ochronę przed tworzeniem skrzepów, minimalizując jednocześnie ryzyko wystąpienia samoistnych krwawień.

Czas protrombinowy – za wysoki

Wydłużenie czasu protrombinowego lub za wysoki poziom INR może być skutkiem:

  • wrodzonych lub nabytych skaz krwotocznych,
  • nieprawidłowej syntezy czynników krzepnięcia w wątrobie, np. w przebiegu cholestazy i przewlekłych chorób miąższu wątroby, 
  • dysfibrogenemii,
  • zaburzeń polimeryzacji fibrynogenu,
  • stosowania leczenia z użyciem antykoagulantów i salicylanów,
  • niedoborów witaminy K,
  • zatrucia pochodnymi kumaryny,
  • zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC, ang. Disseminated Intravascular Coagulation),
  • masywnej transfuzji krwi.
Może być również jednym z dodatkowych objawów towarzyszących białaczce, mocznicy lub chorobie Addisona-Biermer’a. Wzrost INR powyżej 4,0 u pacjentów stosujących preparaty przeciwkrzepliwe świadczy o niewłaściwie dobranej dawce lub nieprawidłowym przyjmowaniu leku i zawsze wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Czas protrombinowy – za niski

Choć niski poziom INR u osób nieleczonych warfaryną lub acenokumarolem zdarza się raczej rzadko i nie ma uznanej wartości diagnostycznej. Nie powinien być jednak ignorowany, ponieważ może stanowić pierwszy sygnał rozwijającego się zaburzenia. Do skrócenia PT i obniżenia INR dochodzi  m.in. w przebiegu choroby zakrzepowo-zatorowej, w nadkrzepliwości ciężarnych i okołoporodowej, w zatorowości płucnej, a niekiedy także w trakcie stosowania antykoncepcji hormonalnej. U pacjentów, którzy zażywają antagonistów witaminy K poziom INR poniżej 2,0 wskazuje na zbyt niską lub niepoprawnie dobraną dawkę leku i powinien zostać niezwłocznie omówiony z lekarzem.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 108-111.
  2. A. Dembińska-Kieć, i in., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Wrocław, 2002, s. 201-202.
  3. Diagnostyka laboratoryjna w hemostazie, pod red. M. Jastrzębskiej, Warszawa 2009, s. 110-113, 150-151.
  4. D. T. Yang i in., Home prothrombin time monitoring: a literature analysis, „American Journal of Hematology", nr 77, 2004
  5. K. Knap, Czas protrombinowy i INR, „mp.pl” [online] https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/152270,czas-protrombinowy-i-inr [dostęp:] 05.10.2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

    Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Co to jest czynnik reumatoidalny (RF)? Normy, podwyższony. Kiedy należy wykonać badanie RF?

    Czynnik reumatoidalny (RF) jest badaniem, które może wskazać, że w organizmie rozwija się reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, sarkoidoza czy borelioza. Co ciekawe nie musi być jednak parametrem świadczącym tylko o rozwoju tych chorób, ponieważ u nawet 20% społeczeństwa występuje on fizjologicznie. Najczęściej świadczy tym, że w organizmie rozwija się stan zapalny, związany albo z chrząstką stawową albo tkanką łączną. Jakie specyficzne objawy powinny skłonić do zbadania RF, ile kosztuje oznaczenie czynnika reumatoidalnego i czy należy posiadać skierowanie do wykonania tego badania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie poziomu aminokwasów w organizmie – kiedy należy sprawdzić ich poziom?

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Chromogranina – badanie markeru, wskazania, normy

    Chromogranina A (CgA) jest białkiem komórek neuroendokrynych i endokrynnych – prawidłowych i nowotworowych. CgA produkowane jest głównie przez komórki chromochłonne w rodzeniu nadnerczy (syntetyzują adrenalinę i noradrenalinę) lub w komórkach trzustki (beta). Naturalnie jego stężenie jest niskie, a właściwości CgA wykorzystuje się jako niespecyficzny (nieprzypisane tylko do jednego rodzaju guza) marker nowotworów neuroendokrynnych (NET). Jak interpretować wyniki badania i czy podwyższony poziom CgA to potwierdzenie rozwoju choroby nowotworowej?

  • Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

    Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

  • Fosforany – badanie, normy we krwi, obniżone i wysokie

    Badanie poziomu fosforanów nie jest najczęściej zlecanym lub wybieranym przez pacjentów rodzajem oznaczenia parametrów krwi. Analiza ich poziomu zlecana jest przede wszystkim podczas diagnostyki chorób kości, tarczycy i nerek. Objawy hiperfosfatemii, czyli podwyższonego poziomu fosforu we krwi, zwykle nie są zauważalne dla pacjenta. Mogą pojawić się u niego natomiast objawy hipokalcemii, czyli spadku poziomu wapnia, wynikającego z wiązania się fosforu z wapniem w surowicy krwi. Kiedy należy wykonać badanie fosforanów, ile kosztuje badanie i czy drętwienie stawów to jeden z objawów zaburzeń gospodarki fosforanowej? 

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną niepłodności i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie ludzkim. Mutacjautacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te bywają jednak sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Niedobory kwasu foliowego szczególnie istotne są przy planowaniu ciąży i w diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij