Cholestaza – przyczyny, objawy, rodzaje, diagnostyka, leczenie
Piotr Ziętek

Cholestaza – przyczyny, objawy, rodzaje, diagnostyka, leczenie

Cholestaza (zastój żółci, ang. cholestasis) jest dolegliwością, w której przepływ żółci jest utrudniony lub zmniejszone jest jej wytwarzanie. Jednym z jej objawów jest świąd skóry. Jak rozpoznać i leczyć cholestazę? Jak powinna wyglądać dieta przy cholestazie? 

Cholestaza to określenie zaburzeń wynikających z utrudnionego przepływu żółci lub zmniejszenia jej wytwarzania. Cholestaza często jest związana z kamicą żółciową, ale może być również powodowana przez niektóre zaburzenia hormonalne, metaboliczne lub stosowanie niektórych leków.  

Cholestaza – co to takiego? 

Cholestaza to termin określający zespół zaburzeń biochemicznych wynikających z utrudnionego przepływu lub zmniejszonego wytwarzania kwasów żółciowych. Kwasy żółciowe są wytwarzane w wątrobie. Wchodzą one w skład żółci i biorą udział w trawieniu tłuszczu. Składniki żółci są wydzielane przez komórki wątroby do dróg żółciowych wewnątrz wątroby. Stamtąd żółć dostaje się do przewodów żółciowych i do pęcherzyka żółciowego. Przewód żółciowy wspólny uchodzi wraz z przewodem trzustkowym do dwunastnicy. Utrudnienie przepływu żółci, na którymkolwiek z tych etapów prowadzi do wzrostu ciśnienia w drogach żółciowych, ich poszerzenia oraz uszkodzenia komórek wątroby.  

Cholestaza – rodzaje  

Cholestazę dzieli w zależności od miejsca występowania przeszkody na wewnątrzwątrobową i zewnątrzwątrobową. Cholestaza zewnątrzwątrobowa jest najczęściej spowodowana kamicą żółciową. Utrudnienie przepływu żółci przez przewody żółciowe może być także spowodowane zanikiem dróg żółciowych, obecnością torbieli, zmianami zapalnymi (np. w przebiegu pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych) oraz guzami nowotworowymi, np. trzustki. 

Cholestaza wątrobowa  

Cholestaza wewnątrzwątrobowa rozwija się zarówno w przypadku zmian w wątrobie zaburzających przepływ żółci, jak również w przypadku nieobturacyjnego upośledzenia wydzielania żółci. Przyczyny takiego zaburzenia można podzielić na kilka grup. Uszkodzenie toksyczne rozwija się np. w wyniku uszkodzenia wątroby przez toksyny, alkohol lub niektóre leki. Za część przypadków odpowiadają wrodzone zaburzenia metaboliczne takie jak mukowiscydoza, galaktozemia, fruktozemia, choroba Niemanna-Picka, choroba Gauchera, zespół Zellwegera i inne. Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) i pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC) to choroby rozwijające się na podłożu autoimmunologicznym. Pierwotne nowotwory wątroby i zmiany zapalne wywołane infekcją wirusową, bakteryjną lub pasożytniczą mogą również utrudniać przepływ żółci w obrębie wątroby. 

Cholestaza w ciąży  

Cholestaza ciążowa jest specyficznym rodzajem cholestazy wątrobowej. Jest to zaburzenie pojawiające się zwykle pod koniec ciąży i ustępujące samoistnie po porodzie. Jedną z jej przyczyn jest nadwrażliwość na hormony oraz zmiany hormonalne zachodzące w ciąży. W trzecim trymestrze ciąży dochodzi do znacznego wzrostu poziomu estrogenów. Hormony te zmniejszają wydzielanie kwasów żółciowych z komórek wątroby oraz hamują czynność dróg żółciowych. Choroba u matki objawia się głównie uporczywym świądem.

Bardziej niebezpieczny jest jednak wpływ na dziecko. Najczęstszym powikłaniem jest poród przedwczesny. W celu zminimalizowania innych skutków zaleca się częste monitorowanie płodu. W leczeniu stosuje się m.in. kwas ursodezoksycholowy, asparaginian ornityny oraz deksametazon. Wskazana jest także suplementacja witaminy K

Cholestaza u dzieci  

Cholestaza u dzieci różni się od cholestazy dorosłych zarówno, jeśli chodzi o przyczyny, jak również o obraz kliniczny. Wśród dzieci najczęstszą przyczyną zatrzymania żółci jest niedrożność dróg żółciowych wywołana atrezją lub obecnością torbieli w drogach żółciowych. Nieco rzadziej źródłem zaburzeń są choroby dziedziczne (zespół Alagille’a, postępująca rodzinna cholestaza, zespół Aagenaesa, zespół Dubina-Johnsona) oraz wspomniane wcześniej zaburzenia metaboliczne. Obraz kliniczny cholestazy w przypadku dzieci może być mniej charakterystyczny. Żółtaczka bywa mniej nasilona lub nawet nieobecna. W przypadku niemowląt świąd nie będzie wyrażony. Dzieci mogą być rozdrażnione lub ospałe. Wyczuwalne może być powiększenie wątroby i śledziony. Jednym z najgroźniejszych powikłań cholestazy są zaburzenia krzepnięcia, które mogą prowadzić do krwawień wewnątrzczaszkowych

Cholestaza – jakie badania wykonać?  

Cholestaza jest określeniem zaburzeń biochemicznych wywołanych zmniejszeniem odpływu żółci. Co za tym idzie, można ją rozpoznać głównie na podstawie badań laboratoryjnych krwi. Mogą one wykazać wzrost stężenia bilirubiny, wzrost aktywności enzymów wątrobowych takich jak aminotransferaza alaninowa (ALT), aminotransferaza asparaginianowa (AST), fosfataza zasadowa (ALP) oraz gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP). O uszkodzeniu wątroby świadczą także zaburzenia krzepnięcia krwi oraz spadek stężenia albumin we krwi. Stężenia poszczególnych frakcji bilirubiny oraz stosunek aktywności ALT i ALP mogą sugerować wewnątrz- lub zewnątrzwątrobowe źródło zaburzeń. 

W diagnostyce cholestazy duże znaczenie ma badanie fizykalne i wywiad z pacjentem. Lekarz powinien zwrócić uwagę na zażółcenie skóry, twardówek i błon śluzowych jamy ustnej. U osób z uporczywym świądem mogą pojawić się przeczosy (ubytki w skórze powstające na skutek mechanicznego urazu, np. drapania). Pacjent powinien z kolei poinformować lekarza o dotychczasowym leczeniu, przyjmowanych lekach oraz o ewentualnym występowaniu chorób dziedzicznych w rodzinie. 

Dodatkowe badania można wykorzystać, by określić przyczynę cholestazy. Badania obrazowe takie jak USG, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny pozwolą uwidocznić ewentualną przeszkodę w drogach żółciowych, np. złogi i guzy nowotworowe. Natomiast jeśli zachodzi podejrzenie przyczyny wewnątrzwątrobowej, można poszerzyć diagnostykę o badania pod kątem wirusowego zapalenia wątroby, zatrucia toksynami i chorób autoimmunologicznych. 

Jak wygląda leczenie cholestazy?   

W przypadku cholestazy bardzo ważne jest leczenie objawowe. Zwalczanie świądu może istotnie poprawić komfort chorego. W tym celu stosuje się kwas ursodeoksycholowy, cholestyraminę lub ryfampicynę. Ze względu na zaburzenia wchłaniania ważna jest też odpowiednia dieta i suplementacja niektórych składników odżywczych. 

Jeśli to możliwe, należy również wdrożyć leczenie przyczynowe. W cholestazie zewnątrzwątrobowej często konieczne jest chirurgiczne lub endoskopowe usunięcie przeszkody w odpływie żółci. Leczenie endoskopowe polega głównie na usuwaniu złogów, poszerzaniu i protezowaniu dróg żółciowych. Leczenie przyczynowe jest także możliwe w przypadku niektórych chorób zakaźnych oraz autoimmunologicznych. Natomiast w przypadku chorób dziedzicznych i metabolicznych usunięcie przyczyny jest często niemożliwe. 

Dieta przy cholestazie – o czym pamiętać?  

Żółć pełni ważną rolę w procesie trawienia tłuszczu. Zmniejszenie ilości żółci wydzielanej do dwunastnicy powoduje zaburzenia wchłaniania nie tylko „dobrych” nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, ale również ważnych składników rozpuszczalnych w tłuszczach, głównie witamin A, D, E i K.

Najlepszym źródłem witamin A i D są tłuste ryby, wątroba oraz pełnotłusty nabiał. Natomiast witaminy E – oleje roślinne. Ze względu na upośledzone wchłanianie tłuszczu osobom cierpiącym na przewlekłą cholestazę zaleca się unikania jednak pokarmów bogatych w tłuszcz. Mogą pojawić się bowiem objawy nietolerancji np. pod postacią biegunek tłuszczowych. Osoby te powinny natomiast spożywać dużą ilość produktów bogatych w prekursor witaminy A, jakim jest β-karoten. Substancja ta jest obecna przede wszystkim w marchwi, pomidorach, dyni, zielonym groszku i in. Zapotrzebowanie na witaminę D jest zaspokajane w większości przez jej produkcję w organizmie, pod warunkiem dostarczenia odpowiedniej ilości promieni słonecznych. Pewna ilość tej witaminy produkują także grzyby, w tym drożdże. Dobrymi źródłami witaminy E i K są warzywa liściaste. Witamina E jest także obecna w gruboziarnistych produktach zbożowych.

Przed wdrożeniem odpowiedniej diety warto zasięgnąć porady dietetyka. Pomimo zwiększonej podaży niezbędnych składników odżywczych w diecie, u osób z cholestazą mogą pojawić się po pewnym czasie niedobory wspomnianych substancji. Wówczas wskazana może być suplementacja witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (MCT) oraz niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Suplementacja tych produktów powinna odbywać się pod kontrolą lekarza. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Profilaktyka 40 PLUS – program Ministerstwa Zdrowia

    Zgodnie z założeniami nowego programu zdrowotnego od 1 lipca 2021 osoby w wieku 40 lat i powyżej mogą skorzystać z pakietu badań diagnostycznych. Dowiedz się, jakie badania można wykonać? Z jakimi schorzeniami najczęściej zmagają się Polacy w średnim wieku?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

  • Sztuczna Inteligencja pozwoli skuteczniej leczyć raka stercza

    W Polsce rak stercza (prostaty) jest najczęstszym nowotworem litym występującym u mężczyzn. Dzięki dofinansowaniu z programu INFOSTRATEG powstaje platforma informatyczna, która ułatwi dokonywanie wyboru terapii onkologicznej dedykowanej pacjentom, u których zostanie zdiagnozowane to schorzenie. Lepsze dopasowanie leczenia wpłynie na poprawę jego efektywności. Narzędzie będzie wykorzystywało algorytmy sztucznej inteligencji.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij