Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona
Barbara Sitek

Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona

Fosfataza zasadowa to enzym, którego podwyższony poziom może świadczyć o rozwijających się w organizmie chorobach układu trawiennego, kostnego lub o rozsianym w organizmie nowotworze. Jest jednym z tańszych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, któremu często towarzyszy sprawdzenie innych parametrów krwi, jak chociażby oznaczenie poziomu GGTP. Czy do badania ALP należy przystąpić na czczo i dlaczego kobieta w ciąży ma podwyższony poziom fosfatazy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Fosfataza zasadowa jest enzymem zlokalizowanym w wielu różnych tkankach, między innymi w kościach, wątrobie, jelitach i nerkach. Podwyższony poziom ALP może wskazywać na choroby wątroby, zaburzenia wydzielania żółci, choroby układu kostnego, a także rozsiany nowotwór (z przerzutami do kości). Zbyt niskie stężenie ALP może z kolei prowadzić do deformacji kości, a w konsekwencji nawet do stanów zagrażających życiu. Dlatego też każdy wynik badania ALP odbiegający od normy wymaga konsultacji z lekarzem.

Czym jest fosfataza zasadowa?

Fosfataza zasadowa (fosfataza alkaliczna lub ALP) to enzym występujący w organizmie w postaci czterech różnych izoform, które nieznacznie różnią się od siebie budową i lokalizacją narządową. Największe ilości ALP występują w tkance kostnej, wątrobie, przewodach żółciowych oraz w łożysku (w trakcie trwania ciąży). Aktywność ALP w surowicy osób zdrowych w około 50%  ma pochodzenie wątrobowe, w drugiej połowie pochodzi z układu kostnego. Kostna forma ALP odpowiada głównie za prawidłowy wzrost kości, w tym za usuwanie pirofosforanów, czyli związków, które mogłyby ten wzrost hamować. Najwyższe stężenie kostnej odmiany fosfatazy alkalicznej występuje fizjologicznie u dzieci, zwłaszcza w okresie ich intensywnego wzrostu. Izoforma zlokalizowana w wątrobie znajduje się głównie na obrzeżach komórek wyściełających przewody żółciowe. W momencie, w którym dochodzi do chorób wątroby, dróg żółciowych lub pęcherzyka żółciowego ALP jest wydzielana do krwi i wykorzystywana w regeneracji komórek. W przypadku niedrożności przewodów żółciowych stężenie ALP w osoczu znacząco wzrasta, dzięki czemu wraz z Gamma-glutamylotranspeptydazą – GGTP jest ona dobrym markerem różnicującym choroby miąższu wątroby od zaburzeń dotyczących wydzielania żółci.

Fosfataza zasadowa – wskazania do badania

Oznaczenie aktywności fosfatazy zasadowej w osoczu zalecane jest wszystkim pacjentom, u których podejrzewa się dysfunkcje wątroby, dróg żółciowych lub kości. Jeżeli obserwuje się choroby czy objawy, takie jak żółtaczka i świąd skóry, zmiana barwy moczu i kału, obrzęki, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, mdłości i utrata apetytu lub symptomy mogące świadczyć o chorobach kości: zwiększona podatność na złamania, bóle kości i stawów, deformacje kostne, wówczas do pakietu badań biochemicznych warto z całą pewnością dołączyć badanie poziomu fosfatazy alkalicznej.

Fosfataza zasadowa – jak się przygotować do badania?

Do wykonania testu potrzebna jest próbka krwi żylnej, pobierana najczęściej z żyły w zgięciu łokcia. Na badanie można się zgłosić w dowolnym momencie, nie ma potrzeby wcześniejszego ograniczania spożywania jedzenia i napojów, warto jednak zadbać o odpowiedni odpoczynek i ilość snu.

Kobiety będące w ciąży powinny zgłosić ten fakt personelowi laboratorium i lekarzowi kierującemu je na badanie. Ze względu na to, że łożysko produkuje ALP, wyniki uzyskane przez kobiety ciężarne mogą znajdować się poza zakresem referencyjnym, utrudniając postawienie diagnozy.

Fosfataza zasadowa – norma dla kobiet i mężczyzn i dzieci

Zakresy referencyjne ALP zależą od wieku i płci pacjenta. Najwyższe wartości występują u dzieci w okresie pokwitania, co jest związane z szybkim wzrostem i przebudową kości. Normy mogą różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie, jednak najczęściej zawierają się w zakresach:

  • dla osób dorosłych: 30 – 120 U/l
  • dla dzieci w wieku 1 – 3 lat: 145 – 320 U/l
  • od 4 do 6 r.ż.: 150 – 380 U/l
  • 7 – 9 lat: 175 – 420 U/l
  • dla chłopców 10 – 11 lat: 135 – 530 U/l
  • dla chłopców 12 – 13 lat: 200 – 495 U/l
  • dla chłopców 14 –15  lat: 130 – 525 U/l
  • dla chłopców 16 – 19 lat: 48 – 261 U/l
  • dla dziewcząt 10 – 11 lat: 130 – 560 U/l
  • dla dziewcząt 12 – 13 lat: 105 – 420 U/l
  • dla dziewcząt 14 – 15 lat: 70 – 230 U/l
  • dla dziewcząt 16 – 19 lat: 40 – 136 U/l

Fosfataza zasadowa w ciąży

U kobiet w ciąży aktywność ALP rośnie stopniowo od 16. tygodnia ciąży, aż do dnia porodu. Ma to związek z pojawieniem się łożyskowej formy fosfatazy alkalicznej. Aktywność ALP u ciężarnych może osiągać nawet 4-krotnie wyższy poziom od standardowych wartości laboratoryjnych. Kobiety będące w ciąży powinny zawsze konsultować swoje wyniki z lekarzem, aby wykluczyć ryzyko wystąpienia cholestazy ciążowej.

O czym świadczy podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej?

Ze względu na to, że fosfataza zasadowa jest wydzielana do żółci, jej stężenie wzrasta we wszystkich stanach związanych z utrudnionym odpływem żółci z wątroby do jelit, czyli w tak zwanych cholestazach, które towarzyszą kamicy żółciowej i innym schorzeniom dróg żółciowych. Podwyższony poziom ALP obserwuje się także w chorobach wątroby, takich jak marskość wątroby, nowotwór, wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie miąższu, np. na skutek spożycia trujących gatunków grzybów, czy zespół Budda i Chiariego (zakrzepica żył wątrobowych). Źródłem podwyższonego poziomu ALP może być również nasilenie procesów budowy tkanki kostnej, w wyniku takich schorzeń jak krzywica, choroba Pageta, osteoporoza czy złamanie kości. Aktywność ALP bywa też zwiększona w przypadkach rozmiękania kości i nadmiernej czynności przytarczyc, zapalenia szpiku, niewydolności nerek i serca, posocznicy, mononukleozy oraz w przypadku przerzutów nowotworowych do kości. Niekiedy wzrost aktywności ALP bywa skutkiem przyjmowanych leków, szczególnie gdy są to środki przeciwdrgawkowe, beta-blokery, antybiotyki z grupy cefalosporyn lub preparaty hormonalne zawierające androgeny.

O czym świadczy obniżony poziom fosfatazy alkalicznej?

Do obniżenia poziomu zasadowej fosfatazy dochodzi najczęściej w wyniku niedożywienia, niedoborów cynku, magnezu i witaminy C, zespołu mleczno-alkalicznego, celiakii, nadmiernej podaży witaminy D, niedoczynności tarczycy, zaburzeń wzrostu kości, np. achondroplazji lub hipofosfatazji – rzadkiej choroby genetycznej powodującej zmiany metaboliczne kości i objawiającej się obniżeniem stężenia ALP.

Fosfataza zasadowa – wynik badania, cena/refundacja

Oznaczenie aktywności ALP należy do grupy najtańszych testów laboratoryjnych. Jeśli badanie jest zlecane przez lekarza w ramach NFZ, wówczas podlega pełnej refundacji. W przypadku braku skierowania można wykonać je na własną rękę, a koszt nie powinien przekroczyć 10 – 20 złotych.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cholinoesteraza – badanie, wskazania, normy, podwyższona

    Cholinoesterazy to enzymy, które są syntezowane głównie w wątrobie, trzustce, mięśniach i mózgu. Badanie poziomu tych białek zaleca się osobom, u których planuje się zabiegi operacyjne oraz wśród tych, którzy regularnie zażywają antydepresanty czy leki przeciwdrgawkowe. Obniżenie poziomu cholinoesterazy możne nastąpić na skutek wystąpienia szeregu chorób wątroby, ale także zatrucia pestycydami czy w trakcie ciąży. Z kolei podwyższenie poziomu tych enzymów obserwuje się u osób otyłych, z problemem alkoholowym i cukrzyków. Ile kosztuje oznaczenie cholinoesterazy, czy na badanie należy stawić się na czczo i czy konieczne jest posiadanie skierowania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG bioder – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG bioder wykonuje się w przypadku wystąpienia zmian zwyrodnieniowych tego obszaru, reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub chorób o podłożu nowotworowym. Ponadto na badanie kierowane są osoby, które odczuwają ból i sztywność bioder oraz ograniczenie w ruchomości tego stawu. Przeciwwskazaniem względnym do wykonania rentgenu bioder jest ciąża. Jak należy się przygotować do RTG stawu biodrowego, dlaczego picie kawy i żucie gumy jest niewskazane przed prześwietleniem i czy posiadanie skierowania jest obowiązkowe? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzywa cukrowa w ciąży – badanie, normy, wyniki, przebieg. Kiedy należy wykonać OGTT?

    Badanie krzywej cukrowej (OGTT) w ciąży jest testem, na który kieruje się pacjentkę między 6. a 7. miesiącem ciąży. OGTT pozwala zdiagnozować cukrzycę ciążową, która może doprowadzić do wystąpienia wielu chorób układu moczowego lub trawiennego – u matki, jak i nerwowego i sercowo-naczyniowego – u dziecka. Istnieją także takie choroby współistniejące, które wymagają od ciężarnej pacjentki częstszego przeprowadzania badania krzywej cukrowej, jak chociażby predyspozycje genetyczne, cukrzyca w poprzednich ciążach lub PCOS. Jak należy się przygotować do badania, czy można się zgłosić na OGGT bez skierowania lekarskiego i co należy zabrać ze sobą na test krzywej glikemicznej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

    Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

  • RTG stopy – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena prześwietlenia

    RTG stopy wykonywany jest najczęściej w przypadku urazu lub stanu zapalnego tego obszaru. Jedynym przeciwwskazaniem względnym do wykonania prześwietlenia z użyciem promieniowania jonizującego jest ciążą. Rentgen stopy jest badaniem, na które można się zgłosić jedynie ze skierowaniem lekarskim. Wskazaniami do badania są także objawy miejscowe w postaci ostrego bólu, obrzęku czy zaczerwienienia stopy. Jak się przygotować do prześwietlenia stopy, ile trwa badanie i co oznaczają pojęcia „szczelina złamania", „całkowity zrost" lub „jądro kostnienia"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból barku, zaburzenia ruchomości barku oraz sztywność w stawie barkowym – to główne wskazania do wykonania RTG tego obszaru. Prześwietlenie barku można zrobić pojedynczo lub podwójnie (porównawczo obu barkom). Rentgen jest szybkim badaniem, które jest wykorzystywane w procesie diagnostycznym zmian pourazowych, zapalnych i reumatoidalnych, w tym także osteoporozy stawu barkowego. Ile kosztuje rentgen, jakie są przeciwwskazania do wykonania prześwietlania barku i co oznacza zespół bolesnego barku czy „zamrożony bark"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG kręgosłupa lędźwiowego – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów także jako ból krzyża, ból korzonków lub ból na dole pleców, jest głównym wskazaniem do wykonania RTG tego obszaru. Aby wykonać prześwietlenie lędźwi konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, które można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu lub ortopedy czy neurologa. Jak wygląda przygotowanie do rentgenu kręgosłupa lędźwiowego, czy kobieta w ciąży może mieć wykonane RTG tego obszaru i ile kosztuje to prześwietlenie wykonane prywatnie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij