Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona
Barbara Sitek

Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona

Fosfataza zasadowa to enzym, którego podwyższony poziom może świadczyć o rozwijających się w organizmie chorobach układu trawiennego, kostnego lub o rozsianym w organizmie nowotworze. Jest jednym z tańszych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, któremu często towarzyszy sprawdzenie innych parametrów krwi, jak chociażby oznaczenie poziomu GGTP. Czy do badania ALP należy przystąpić na czczo i dlaczego kobieta w ciąży ma podwyższony poziom fosfatazy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Fosfataza zasadowa jest enzymem zlokalizowanym w wielu różnych tkankach, między innymi w kościach, wątrobie, jelitach i nerkach. Podwyższony poziom ALP może wskazywać na choroby wątroby, zaburzenia wydzielania żółci, choroby układu kostnego, a także rozsiany nowotwór (z przerzutami do kości). Zbyt niskie stężenie ALP może z kolei prowadzić do deformacji kości, a w konsekwencji nawet do stanów zagrażających życiu. Dlatego też każdy wynik badania ALP odbiegający od normy wymaga konsultacji z lekarzem.

Czym jest fosfataza zasadowa?

Fosfataza zasadowa (fosfataza alkaliczna lub ALP) to enzym występujący w organizmie w postaci czterech różnych izoform, które nieznacznie różnią się od siebie budową i lokalizacją narządową. Największe ilości ALP występują w tkance kostnej, wątrobie, przewodach żółciowych oraz w łożysku (w trakcie trwania ciąży). Aktywność ALP w surowicy osób zdrowych w około 50%  ma pochodzenie wątrobowe, w drugiej połowie pochodzi z układu kostnego. Kostna forma ALP odpowiada głównie za prawidłowy wzrost kości, w tym za usuwanie pirofosforanów, czyli związków, które mogłyby ten wzrost hamować. Najwyższe stężenie kostnej odmiany fosfatazy alkalicznej występuje fizjologicznie u dzieci, zwłaszcza w okresie ich intensywnego wzrostu. Izoforma zlokalizowana w wątrobie znajduje się głównie na obrzeżach komórek wyściełających przewody żółciowe. W momencie, w którym dochodzi do chorób wątroby, dróg żółciowych lub pęcherzyka żółciowego ALP jest wydzielana do krwi i wykorzystywana w regeneracji komórek. W przypadku niedrożności przewodów żółciowych stężenie ALP w osoczu znacząco wzrasta, dzięki czemu wraz z Gamma-glutamylotranspeptydazą – GGTP jest ona dobrym markerem różnicującym choroby miąższu wątroby od zaburzeń dotyczących wydzielania żółci.

Fosfataza zasadowa – wskazania do badania

Oznaczenie aktywności fosfatazy zasadowej w osoczu zalecane jest wszystkim pacjentom, u których podejrzewa się dysfunkcje wątroby, dróg żółciowych lub kości. Jeżeli obserwuje się choroby czy objawy, takie jak żółtaczka i świąd skóry, zmiana barwy moczu i kału, obrzęki, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, mdłości i utrata apetytu lub symptomy mogące świadczyć o chorobach kości: zwiększona podatność na złamania, bóle kości i stawów, deformacje kostne, wówczas do pakietu badań biochemicznych warto z całą pewnością dołączyć badanie poziomu fosfatazy alkalicznej.

Polecane dla Ciebie

Fosfataza zasadowa – jak się przygotować do badania?

Do wykonania testu potrzebna jest próbka krwi żylnej, pobierana najczęściej z żyły w zgięciu łokcia. Na badanie można się zgłosić w dowolnym momencie, nie ma potrzeby wcześniejszego ograniczania spożywania jedzenia i napojów, warto jednak zadbać o odpowiedni odpoczynek i ilość snu.

Kobiety będące w ciąży powinny zgłosić ten fakt personelowi laboratorium i lekarzowi kierującemu je na badanie. Ze względu na to, że łożysko produkuje ALP, wyniki uzyskane przez kobiety ciężarne mogą znajdować się poza zakresem referencyjnym, utrudniając postawienie diagnozy.

Fosfataza zasadowa – norma dla kobiet i mężczyzn i dzieci

Zakresy referencyjne ALP zależą od wieku i płci pacjenta. Najwyższe wartości występują u dzieci w okresie pokwitania, co jest związane z szybkim wzrostem i przebudową kości. Normy mogą różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie, jednak najczęściej zawierają się w zakresach:

  • dla osób dorosłych: 30 – 120 U/l
  • dla dzieci w wieku 1 – 3 lat: 145 – 320 U/l
  • od 4 do 6 r.ż.: 150 – 380 U/l
  • 7 – 9 lat: 175 – 420 U/l
  • dla chłopców 10 – 11 lat: 135 – 530 U/l
  • dla chłopców 12 – 13 lat: 200 – 495 U/l
  • dla chłopców 14 –15  lat: 130 – 525 U/l
  • dla chłopców 16 – 19 lat: 48 – 261 U/l
  • dla dziewcząt 10 – 11 lat: 130 – 560 U/l
  • dla dziewcząt 12 – 13 lat: 105 – 420 U/l
  • dla dziewcząt 14 – 15 lat: 70 – 230 U/l
  • dla dziewcząt 16 – 19 lat: 40 – 136 U/l

Fosfataza zasadowa w ciąży

U kobiet w ciąży aktywność ALP rośnie stopniowo od 16. tygodnia ciąży, aż do dnia porodu. Ma to związek z pojawieniem się łożyskowej formy fosfatazy alkalicznej. Aktywność ALP u ciężarnych może osiągać nawet 4-krotnie wyższy poziom od standardowych wartości laboratoryjnych. Kobiety będące w ciąży powinny zawsze konsultować swoje wyniki z lekarzem, aby wykluczyć ryzyko wystąpienia cholestazy ciążowej.

O czym świadczy podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej?

Ze względu na to, że fosfataza zasadowa jest wydzielana do żółci, jej stężenie wzrasta we wszystkich stanach związanych z utrudnionym odpływem żółci z wątroby do jelit, czyli w tak zwanych cholestazach, które towarzyszą kamicy żółciowej i innym schorzeniom dróg żółciowych. Podwyższony poziom ALP obserwuje się także w chorobach wątroby, takich jak marskość wątroby, nowotwór, wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie miąższu, np. na skutek spożycia trujących gatunków grzybów, czy zespół Budda i Chiariego (zakrzepica żył wątrobowych). Źródłem podwyższonego poziomu ALP może być również nasilenie procesów budowy tkanki kostnej, w wyniku takich schorzeń jak krzywica, choroba Pageta, osteoporoza czy złamanie kości. Aktywność ALP bywa też zwiększona w przypadkach rozmiękania kości i nadmiernej czynności przytarczyc, zapalenia szpiku, niewydolności nerek i serca, posocznicy, mononukleozy oraz w przypadku przerzutów nowotworowych do kości. Niekiedy wzrost aktywności ALP bywa skutkiem przyjmowanych leków, szczególnie gdy są to środki przeciwdrgawkowe, beta-blokery, antybiotyki z grupy cefalosporyn lub preparaty hormonalne zawierające androgeny.

O czym świadczy obniżony poziom fosfatazy alkalicznej?

Do obniżenia poziomu zasadowej fosfatazy dochodzi najczęściej w wyniku niedożywienia, niedoborów cynku, magnezu i witaminy C, zespołu mleczno-alkalicznego, celiakii, nadmiernej podaży witaminy D, niedoczynności tarczycy, zaburzeń wzrostu kości, np. achondroplazji lub hipofosfatazji – rzadkiej choroby genetycznej powodującej zmiany metaboliczne kości i objawiającej się obniżeniem stężenia ALP.

Fosfataza zasadowa – wynik badania, cena/refundacja

Oznaczenie aktywności ALP należy do grupy najtańszych testów laboratoryjnych. Jeśli badanie jest zlecane przez lekarza w ramach NFZ, wówczas podlega pełnej refundacji. W przypadku braku skierowania można wykonać je na własną rękę, a koszt nie powinien przekroczyć 10 – 20 złotych.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 157 – 158
  2. A. Szutowicz i in., Diagnostyka laboratoryjna, tom I, Gdańsk 2009, str. 59 – 60
  3. M. Hartieb i in., Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ,  Lekarz POZ,  nr 4, 2017.
  4. J. Barczykowska, Fosfataza alkaliczna (zasadowa) - diagnostyka chorób kości i wątroby, „medme.pl” [online] https://www.medme.pl/artykuly/fosfataza-alkaliczna-zasadowa-diagnostyka-chorob-kosci-i-watroby,67471.html#fosfataza-alkaliczna-norma [dostęp:] 28.01. 2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG jąder – jak wygląda badanie? Jak się do niego przygotować?

    Wykonanie USG jąder pozwala ocenić zarówno stan jąder, najądrzy, jak i całej moszny. Jest bardzo pomocnym badaniem w sytuacji podejrzenia chorób jąder, takich jak żylaki powózka nasiennego, guz jądra, skręt i przyczepka jądra czy wodniaki. Ultrasonografia to metoda ogólnie dostępna, pozwalającą na szybką diagnozę niepokojących objawów męskiej strefy intymnej oraz na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jak wygląda USG jąder i jak się do niego przygotować?

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną pornień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Jak rozpoznać toczeń rumieniowaty układowy?

    Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak inne choroby układowe tkanki łącznej, jest przewlekłą chorobą nieuleczalną, którą można zdiagnozować m.in. dzięki badaniu przeciwciał ANA. Nie można nigdy samodzielnie interpretować wyników analiz, polegać na informacjach i zdjęciach zamieszczanych na internetowych forach oraz bagatelizować objawów. Diagnostyka tocznia jest bardzo złożonym procesem, który wymaga wyjątkowo indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

  • Testy DNA na ojcostwo – jak wygląda badanie, ile kosztuje i kiedy można je wykonać?

    Testy na ojcostwo wykonywane są od lat 80. XX wieku. Przez lata zmieniały się techniki inżynierii genetycznej, dzięki którym możliwe stało się ustalenie lub wykluczenie ewentualnego rodzicielstwa. Obecnie nie ma konieczności czekania z wykonaniem badań aż do momentu narodzin dziecka, ponieważ może je wykonać jeszcze na etapie rozwoju płodowego. Jak wygląda badanie? Skąd pobrać próbkę do testu i ile on kosztuje?

  • Cytologia płynna (LBC) a tradycyjna – która jest bardziej dokładna? Cena, refundacja

    Regularnie wykonywana cytologia pomaga uniknąć zachorowania na raka szyjki macicy. Przez wiele lat była ona wykonywana jedynie w formie szkiełkowej. W 2016 roku Polskie Towarzystwo Patologów (PTP) wnioskowało do Ministerstwa Zdrowia o zmianę standardów diagnostycznych na bardziej dokładne i czułe, czyli na cytologię na podłożu płynnym, nazywanej w skrócie LBC. Jak wygląda cytologia płynna i czym różni się od klasycznej metody diagnostycznej?  Czy cytologia na podłożu płynnym jest refundowana przez NFZ?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij