Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona
Barbara Sitek

Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona

Fosfataza zasadowa to enzym, którego podwyższony poziom może świadczyć o rozwijających się w organizmie chorobach układu trawiennego, kostnego lub o rozsianym w organizmie nowotworze. Jest jednym z tańszych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, któremu często towarzyszy sprawdzenie innych parametrów krwi, jak chociażby oznaczenie poziomu GGTP. Czy do badania ALP należy przystąpić na czczo i dlaczego kobieta w ciąży ma podwyższony poziom fosfatazy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Fosfataza zasadowa jest enzymem zlokalizowanym w wielu różnych tkankach, między innymi w kościach, wątrobie, jelitach i nerkach. Podwyższony poziom ALP może wskazywać na choroby wątroby, zaburzenia wydzielania żółci, choroby układu kostnego, a także rozsiany nowotwór (z przerzutami do kości). Zbyt niskie stężenie ALP może z kolei prowadzić do deformacji kości, a w konsekwencji nawet do stanów zagrażających życiu. Dlatego też każdy wynik badania ALP odbiegający od normy wymaga konsultacji z lekarzem.

Czym jest fosfataza zasadowa?

Fosfataza zasadowa (fosfataza alkaliczna lub ALP) to enzym występujący w organizmie w postaci czterech różnych izoform, które nieznacznie różnią się od siebie budową i lokalizacją narządową. Największe ilości ALP występują w tkance kostnej, wątrobie, przewodach żółciowych oraz w łożysku (w trakcie trwania ciąży). Aktywność ALP w surowicy osób zdrowych w około 50%  ma pochodzenie wątrobowe, w drugiej połowie pochodzi z układu kostnego. Kostna forma ALP odpowiada głównie za prawidłowy wzrost kości, w tym za usuwanie pirofosforanów, czyli związków, które mogłyby ten wzrost hamować. Najwyższe stężenie kostnej odmiany fosfatazy alkalicznej występuje fizjologicznie u dzieci, zwłaszcza w okresie ich intensywnego wzrostu. Izoforma zlokalizowana w wątrobie znajduje się głównie na obrzeżach komórek wyściełających przewody żółciowe. W momencie, w którym dochodzi do chorób wątroby, dróg żółciowych lub pęcherzyka żółciowego ALP jest wydzielana do krwi i wykorzystywana w regeneracji komórek. W przypadku niedrożności przewodów żółciowych stężenie ALP w osoczu znacząco wzrasta, dzięki czemu wraz z Gamma-glutamylotranspeptydazą – GGTP jest ona dobrym markerem różnicującym choroby miąższu wątroby od zaburzeń dotyczących wydzielania żółci.

Fosfataza zasadowa – wskazania do badania

Oznaczenie aktywności fosfatazy zasadowej w osoczu zalecane jest wszystkim pacjentom, u których podejrzewa się dysfunkcje wątroby, dróg żółciowych lub kości. Jeżeli obserwuje się choroby czy objawy, takie jak żółtaczka i świąd skóry, zmiana barwy moczu i kału, obrzęki, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, mdłości i utrata apetytu lub symptomy mogące świadczyć o chorobach kości: zwiększona podatność na złamania, bóle kości i stawów, deformacje kostne, wówczas do pakietu badań biochemicznych warto z całą pewnością dołączyć badanie poziomu fosfatazy alkalicznej.

Powiązane produkty

Fosfataza zasadowa – jak się przygotować do badania?

Do wykonania testu potrzebna jest próbka krwi żylnej, pobierana najczęściej z żyły w zgięciu łokcia. Na badanie można się zgłosić w dowolnym momencie, nie ma potrzeby wcześniejszego ograniczania spożywania jedzenia i napojów, warto jednak zadbać o odpowiedni odpoczynek i ilość snu.

Kobiety będące w ciąży powinny zgłosić ten fakt personelowi laboratorium i lekarzowi kierującemu je na badanie. Ze względu na to, że łożysko produkuje ALP, wyniki uzyskane przez kobiety ciężarne mogą znajdować się poza zakresem referencyjnym, utrudniając postawienie diagnozy.

Fosfataza zasadowa – norma dla kobiet i mężczyzn i dzieci

Zakresy referencyjne ALP zależą od wieku i płci pacjenta. Najwyższe wartości występują u dzieci w okresie pokwitania, co jest związane z szybkim wzrostem i przebudową kości. Normy mogą różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie, jednak najczęściej zawierają się w zakresach:

  • dla osób dorosłych: 30 – 120 U/l
  • dla dzieci w wieku 1 – 3 lat: 145 – 320 U/l
  • od 4 do 6 r.ż.: 150 – 380 U/l
  • 7 – 9 lat: 175 – 420 U/l
  • dla chłopców 10 – 11 lat: 135 – 530 U/l
  • dla chłopców 12 – 13 lat: 200 – 495 U/l
  • dla chłopców 14 –15  lat: 130 – 525 U/l
  • dla chłopców 16 – 19 lat: 48 – 261 U/l
  • dla dziewcząt 10 – 11 lat: 130 – 560 U/l
  • dla dziewcząt 12 – 13 lat: 105 – 420 U/l
  • dla dziewcząt 14 – 15 lat: 70 – 230 U/l
  • dla dziewcząt 16 – 19 lat: 40 – 136 U/l

Fosfataza zasadowa w ciąży

U kobiet w ciąży aktywność ALP rośnie stopniowo od 16. tygodnia ciąży, aż do dnia porodu. Ma to związek z pojawieniem się łożyskowej formy fosfatazy alkalicznej. Aktywność ALP u ciężarnych może osiągać nawet 4-krotnie wyższy poziom od standardowych wartości laboratoryjnych. Kobiety będące w ciąży powinny zawsze konsultować swoje wyniki z lekarzem, aby wykluczyć ryzyko wystąpienia cholestazy ciążowej.

O czym świadczy podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej?

Ze względu na to, że fosfataza zasadowa jest wydzielana do żółci, jej stężenie wzrasta we wszystkich stanach związanych z utrudnionym odpływem żółci z wątroby do jelit, czyli w tak zwanych cholestazach, które towarzyszą kamicy żółciowej i innym schorzeniom dróg żółciowych. Podwyższony poziom ALP obserwuje się także w chorobach wątroby, takich jak marskość wątroby, nowotwór, wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie miąższu, np. na skutek spożycia trujących gatunków grzybów, czy zespół Budda i Chiariego (zakrzepica żył wątrobowych). Źródłem podwyższonego poziomu ALP może być również nasilenie procesów budowy tkanki kostnej, w wyniku takich schorzeń jak krzywica, choroba Pageta, osteoporoza czy złamanie kości. Aktywność ALP bywa też zwiększona w przypadkach rozmiękania kości i nadmiernej czynności przytarczyc, zapalenia szpiku, niewydolności nerek i serca, posocznicy, mononukleozy oraz w przypadku przerzutów nowotworowych do kości. Niekiedy wzrost aktywności ALP bywa skutkiem przyjmowanych leków, szczególnie gdy są to środki przeciwdrgawkowe, beta-blokery, antybiotyki z grupy cefalosporyn lub preparaty hormonalne zawierające androgeny.

O czym świadczy obniżony poziom fosfatazy alkalicznej?

Do obniżenia poziomu zasadowej fosfatazy dochodzi najczęściej w wyniku niedożywienia, niedoborów cynku, magnezu i witaminy C, zespołu mleczno-alkalicznego, celiakii, nadmiernej podaży witaminy D, niedoczynności tarczycy, zaburzeń wzrostu kości, np. achondroplazji lub hipofosfatazji – rzadkiej choroby genetycznej powodującej zmiany metaboliczne kości i objawiającej się obniżeniem stężenia ALP.

Fosfataza zasadowa – wynik badania, cena/refundacja

Oznaczenie aktywności ALP należy do grupy najtańszych testów laboratoryjnych. Jeśli badanie jest zlecane przez lekarza w ramach NFZ, wówczas podlega pełnej refundacji. W przypadku braku skierowania można wykonać je na własną rękę, a koszt nie powinien przekroczyć 10 – 20 złotych.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 157 – 158
  2. A. Szutowicz i in., Diagnostyka laboratoryjna, tom I, Gdańsk 2009, str. 59 – 60
  3. M. Hartieb i in., Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ,  Lekarz POZ,  nr 4, 2017.
  4. J. Barczykowska, Fosfataza alkaliczna (zasadowa) - diagnostyka chorób kości i wątroby, „medme.pl” [online] https://www.medme.pl/artykuly/fosfataza-alkaliczna-zasadowa-diagnostyka-chorob-kosci-i-watroby,67471.html#fosfataza-alkaliczna-norma [dostęp:] 28.01. 2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Podwyższona prolaktyna (hiperprolaktynemia) – przyczyny i objawy

    Hiperprolaktynemia może być jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynności tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • APTT – czas kaolinowo-kefalinowy, normy i wskazania. Kiedy należy wykonać badanie?

    APTT to jeden z parametrów krwi, którego oznaczenie jest bardzo ważne w ocenie stopnia krzepliwości krwi pacjenta, u którego planowana jest operacja chirurgiczna lub który jest leczony z powodu chorób natury zakrzepowo-zatorowej. Niezwykle istotnym czynnikiem wpływającym na czas częściowej tromboplastyny po aktywacji mogą być choroby wątroby lub zaburzenia ilości witaminy K w organizmie. Jak wygląda badanie APTT, czy jest refundowane i jak się do niego przygotować?

  • D-dimery – wskazania, normy, podwyższone. Poziom d-dimerów a zakrzepica

    Badanie d-dimerów we krwi jest jednym z głównych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce chorób zakrzepowych takich jak zakrzepica żył głębokich dolnych czy zatorowość płucna. Skrzepy krwi znajdujące się w naczyniach krwionośnych mogą zamknąć światło tych przewodów i doprowadzić w ten sposób do bardzo poważnych komplikacji zdrowotnych. Wyróżnia się cztery podstawowe metody oznaczania stężenia d-dimerów we krwi (metoda lateksowa, immunoenzymatyczna, aglutynacji pełnej krwi i wykorzystująca przeciwciała znakowane technetem). Kiedy wykonać badanie, ile kosztuje oznaczenie stężenia d-dimerów, jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kolposkopia – jak wygląda badanie? Wskazanie, przebieg, interpretacja wyników

    Kolposkopia to łatwe i nieinwazyjne badanie, wykonywane przez lekarza ginekologa, które pozwala na ocenę szyjki macicy, pochwy oraz sromu pod kątem zmian przednowotworowych i nowotworowych, pobranie celowanego materiału oraz ułatwienie decyzji co do dalszego postępowania. Badanie to może być wykonywane zarówno na NFZ, jak i prywatnie. Jak wygląda kolposkopia? Czy kolposkopia boli?

  • Cholesterol całkowity – badanie, norma i interpretacja wyników

    Badanie poziomu cholesterolu całkowitego to jedno z podstawowych badań, które ocenia ogólny poziom cholesterolu we krwi. Cholesterol całkowity to suma cholesterolu LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości), cholesterolu HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości) oraz cholesterolu VLDL (lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości).

  • Badanie poziomu witaminy D, metabolit 25(OH). Normy, cena, interpretacja wyników

    Witamina D bierze udział w gospodarce wapniowo-fosforanowej organizmu, wpływa również na prawidłową budowę i funkcję kości. Oznaczenie poziomu witaminy D ma zastosowanie m.in. w diagnostyce i leczeniu osteoporozy, osteomalacji i krzywicy, chorób wątroby i nerek, a także w monitorowaniu leczenia kortykosteroidami, lekami immunosupresyjnymi i przeciwpadaczkowymi oraz suplementacji witaminą D u pacjentów, którym ją zlecono.

  • Rytm zatokowy: badanie EKG, rytm miarowy, przyspieszony i zwolniony – co to oznacza?

    Rytm zatokowy to podstawowy i prawidłowy rytm pracy serca. Może być niekiedy przyspieszony lub zbyt wolny. Mówi się wtedy o tachykardii lub bradykardii zatokowej.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij