Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona - portal DOZ.pl
Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona
Barbara Sitek

Fosfataza zasadowa (ALP) – badanie, normy, podwyższona, obniżona

Fosfataza zasadowa to enzym, którego podwyższony poziom może świadczyć o rozwijających się w organizmie chorobach układu trawiennego, kostnego lub o rozsianym w organizmie nowotworze. Jest jednym z tańszych badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, któremu często towarzyszy sprawdzenie innych parametrów krwi, jak chociażby oznaczenie poziomu GGTP. Czy do badania ALP należy przystąpić na czczo i dlaczego kobieta w ciąży ma podwyższony poziom fosfatazy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Czym jest fosfataza zasadowa?

Fosfataza zasadowa (fosfataza alkaliczna lub ALP) to enzym występujący w organizmie w postaci czterech różnych izoform, które nieznacznie różnią się od siebie budową i lokalizacją narządową. Największe ilości ALP występują w tkance kostnej, wątrobie, przewodach żółciowych oraz w łożysku (w trakcie trwania ciąży). Aktywność ALP w surowicy osób zdrowych w około 50%  ma pochodzenie wątrobowe, w drugiej połowie pochodzi z układu kostnego. Kostna forma ALP odpowiada głównie za prawidłowy wzrost kości, w tym za usuwanie pirofosforanów, czyli związków, które mogłyby ten wzrost hamować. Najwyższe stężenie kostnej odmiany fosfatazy alkalicznej występuje fizjologicznie u dzieci, zwłaszcza w okresie ich intensywnego wzrostu. Izoforma zlokalizowana w wątrobie znajduje się głównie na obrzeżach komórek wyściełających przewody żółciowe. W momencie, w którym dochodzi do chorób wątroby, dróg żółciowych lub pęcherzyka żółciowego ALP jest wydzielana do krwi i wykorzystywana w regeneracji komórek. W przypadku niedrożności przewodów żółciowych stężenie ALP w osoczu znacząco wzrasta, dzięki czemu wraz z Gamma-glutamylotranspeptydazą – GGTP jest ona dobrym markerem różnicującym choroby miąższu wątroby od zaburzeń dotyczących wydzielania żółci.

Fosfataza zasadowa – wskazania do badania

Oznaczenie aktywności fosfatazy zasadowej w osoczu zalecane jest wszystkim pacjentom, u których podejrzewa się dysfunkcje wątroby, dróg żółciowych lub kości. Jeżeli obserwuje się choroby czy objawy, takie jak żółtaczka i świąd skóry, zmiana barwy moczu i kału, obrzęki, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, mdłości i utrata apetytu lub symptomy mogące świadczyć o chorobach kości: zwiększona podatność na złamania, bóle kości i stawów, deformacje kostne, wówczas do pakietu badań biochemicznych warto z całą pewnością dołączyć badanie poziomu fosfatazy alkalicznej.

Polecane dla Ciebie

Fosfataza zasadowa – jak się przygotować do badania?

Do wykonania testu potrzebna jest próbka krwi żylnej, pobierana najczęściej z żyły w zgięciu łokcia. Na badanie można się zgłosić w dowolnym momencie, nie ma potrzeby wcześniejszego ograniczania spożywania jedzenia i napojów, warto jednak zadbać o odpowiedni odpoczynek i ilość snu.

Kobiety będące w ciąży powinny zgłosić ten fakt personelowi laboratorium i lekarzowi kierującemu je na badanie. Ze względu na to, że łożysko produkuje ALP, wyniki uzyskane przez kobiety ciężarne mogą znajdować się poza zakresem referencyjnym, utrudniając postawienie diagnozy.

Fosfataza zasadowa – norma dla kobiet i mężczyzn i dzieci

Zakresy referencyjne ALP zależą od wieku i płci pacjenta. Najwyższe wartości występują u dzieci w okresie pokwitania, co jest związane z szybkim wzrostem i przebudową kości. Normy mogą różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie, jednak najczęściej zawierają się w zakresach:

  • dla osób dorosłych: 30 – 120 U/l
  • dla dzieci w wieku 1 – 3 lat: 145 – 320 U/l
  • od 4 do 6 r.ż.: 150 – 380 U/l
  • 7 – 9 lat: 175 – 420 U/l
  • dla chłopców 10 – 11 lat: 135 – 530 U/l
  • dla chłopców 12 – 13 lat: 200 – 495 U/l
  • dla chłopców 14 –15  lat: 130 – 525 U/l
  • dla chłopców 16 – 19 lat: 48 – 261 U/l
  • dla dziewcząt 10 – 11 lat: 130 – 560 U/l
  • dla dziewcząt 12 – 13 lat: 105 – 420 U/l
  • dla dziewcząt 14 – 15 lat: 70 – 230 U/l
  • dla dziewcząt 16 – 19 lat: 40 – 136 U/l

Fosfataza zasadowa w ciąży

U kobiet w ciąży aktywność ALP rośnie stopniowo od 16. tygodnia ciąży, aż do dnia porodu. Ma to związek z pojawieniem się łożyskowej formy fosfatazy alkalicznej. Aktywność ALP u ciężarnych może osiągać nawet 4-krotnie wyższy poziom od standardowych wartości laboratoryjnych. Kobiety będące w ciąży powinny zawsze konsultować swoje wyniki z lekarzem, aby wykluczyć ryzyko wystąpienia cholestazy ciążowej.

O czym świadczy podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej?

Ze względu na to, że fosfataza zasadowa jest wydzielana do żółci, jej stężenie wzrasta we wszystkich stanach związanych z utrudnionym odpływem żółci z wątroby do jelit, czyli w tak zwanych cholestazach, które towarzyszą kamicy żółciowej i innym schorzeniom dróg żółciowych. Podwyższony poziom ALP obserwuje się także w chorobach wątroby, takich jak marskość wątroby, nowotwór, wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie miąższu, np. na skutek spożycia trujących gatunków grzybów, czy zespół Budda i Chiariego (zakrzepica żył wątrobowych). Źródłem podwyższonego poziomu ALP może być również nasilenie procesów budowy tkanki kostnej, w wyniku takich schorzeń jak krzywica, choroba Pageta, osteoporoza czy złamanie kości. Aktywność ALP bywa też zwiększona w przypadkach rozmiękania kości i nadmiernej czynności przytarczyc, zapalenia szpiku, niewydolności nerek i serca, posocznicy, mononukleozy oraz w przypadku przerzutów nowotworowych do kości. Niekiedy wzrost aktywności ALP bywa skutkiem przyjmowanych leków, szczególnie gdy są to środki przeciwdrgawkowe, beta-blokery, antybiotyki z grupy cefalosporyn lub preparaty hormonalne zawierające androgeny.

O czym świadczy obniżony poziom fosfatazy alkalicznej?

Do obniżenia poziomu zasadowej fosfatazy dochodzi najczęściej w wyniku niedożywienia, niedoborów cynku, magnezu i witaminy C, zespołu mleczno-alkalicznego, celiakii, nadmiernej podaży witaminy D, niedoczynności tarczycy, zaburzeń wzrostu kości, np. achondroplazji lub hipofosfatazji – rzadkiej choroby genetycznej powodującej zmiany metaboliczne kości i objawiającej się obniżeniem stężenia ALP.

Fosfataza zasadowa – wynik badania, cena/refundacja

Oznaczenie aktywności ALP należy do grupy najtańszych testów laboratoryjnych. Jeśli badanie jest zlecane przez lekarza w ramach NFZ, wówczas podlega pełnej refundacji. W przypadku braku skierowania można wykonać je na własną rękę, a koszt nie powinien przekroczyć 10 – 20 złotych.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 157 – 158
  2. A. Szutowicz i in., Diagnostyka laboratoryjna, tom I, Gdańsk 2009, str. 59 – 60
  3. M. Hartieb i in., Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ,  Lekarz POZ,  nr 4, 2017.
  4. J. Barczykowska, Fosfataza alkaliczna (zasadowa) - diagnostyka chorób kości i wątroby, „medme.pl” [online] https://www.medme.pl/artykuly/fosfataza-alkaliczna-zasadowa-diagnostyka-chorob-kosci-i-watroby,67471.html#fosfataza-alkaliczna-norma [dostęp:] 28.01. 2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Tomografia komputerowa zatok – jak wygląda badanie? Ile kosztuje CT zatok?

    Często nawracający i nasilający się przy pochylaniu ból głowy w okolicy czoła, czy też długotrwały, uporczywy katar, któremu towarzyszy gorączka, apatia i uczucia rozbicia – to najczęstsze objawy zapalenia zatok. Pogłębiona diagnostyka tego schorzenia najczęściej opiera się na wykonaniu badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa zatok. Które choroby zatok można zdiagnozować dzięki temu badaniu, jak można wcześniej się do niego przygotować, ile kosztuje TK zatok? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • D-dimery – wskazania, normy, podwyższone. Poziom d-dimerów a zakrzepica

    Badanie d-dimerów we krwi jest jednym z głównych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce chorób zakrzepowych, takich jak zakrzepica żył głębokich dolnych czy zatorowość płucna. Skrzepy krwi znajdujące się w naczyniach krwionośnych mogą zamknąć światło tych przewodów, doprowadzając do bardzo poważnych komplikacji zdrowotnych. Wyróżnia się cztery podstawowe metody oznaczenia stężenia d-dimerów we krwi (metoda lateksowa, immunoenzymatyczna, aglutynacji pełnej krwi i wykorzystująca przeciwciała znakowane technetem). Kiedy wykonać badanie, ile kosztuje oznaczenie stężenia d-dimerów, jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Co to jest czynnik reumatoidalny (RF)? Normy, podwyższony. Kiedy należy wykonać badanie RF?

    Czynnik reumatoidalny (RF) jest badaniem, które może wskazać, że w organizmie rozwija się reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, sarkoidoza czy borelioza. Co ciekawe nie musi być jednak parametrem świadczącym tylko o rozwoju tych chorób, ponieważ u nawet 20% społeczeństwa występuje on fizjologicznie. Najczęściej świadczy tym, że w organizmie rozwija się stan zapalny, związany albo z chrząstką stawową albo tkanką łączną. Jakie specyficzne objawy powinny skłonić do zbadania RF, ile kosztuje oznaczenie czynnika reumatoidalnego i czy należy posiadać skierowanie do wykonania tego badania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie poziomu aminokwasów w organizmie – kiedy należy sprawdzić ich poziom?

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

    Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

  • Fosforany – badanie, normy we krwi, obniżone i wysokie

    Badanie poziomu fosforanów nie jest najczęściej zlecanym lub wybieranym przez pacjentów rodzajem oznaczenia parametrów krwi. Analiza ich poziomu zlecana jest przede wszystkim podczas diagnostyki chorób kości, tarczycy i nerek. Objawy hiperfosfatemii, czyli podwyższonego poziomu fosforu we krwi, zwykle nie są zauważalne dla pacjenta. Mogą pojawić się u niego natomiast objawy hipokalcemii, czyli spadku poziomu wapnia, wynikającego z wiązania się fosforu z wapniem w surowicy krwi. Kiedy należy wykonać badanie fosforanów, ile kosztuje badanie i czy drętwienie stawów to jeden z objawów zaburzeń gospodarki fosforanowej? 

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną niepłodności i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie ludzkim. Mutacjautacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te bywają jednak sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Niedobory kwasu foliowego szczególnie istotne są przy planowaniu ciąży i w diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij