Mononukleoza – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy zakaźnej
Katarzyna Makos

Mononukleoza – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy zakaźnej

Mononukleoza jest infekcją wirusową przenoszoną głównie drogą kropelkową – poprzez kontakt ze śliną (dlatego też często jest nazywana „chorobą pocałunków"). Wywołana jest przez wirusa z rodziny Herpes – wirusa Epstein-Barr (EBV). Łatwo pomylić ją ze zwykłym przeziębieniem, objawami są bowiem głównie ból gardła i głowy, podwyższona temperatura ciała, ogólne zmęczenie. Powiększają się węzły chłonne i migdałki, czasami również wątroba oraz śledziona.  Jak wygląda diagnostyka i leczenie mononukleozy zakaźnej?

Czym jest mononukleoza? Przyczyny „choroby pocałunków”

Mononukleoza zakaźna jest to zespół objawów chorobowych występujących w przebiegu zakażenia wirusem Epstein-Barr, należącego do rodziny Herpesviridae. Wirus EBV jest bardzo powszechny, około 90-95% populacji osób dorosłych przebyło w przeszłości zakażenie tym wirusem, najczęściej bezobjawowo. EBV po zarażeniu wnika do komórek nabłonka nosogardzieli i gruczołów ślinowych oraz do limfocytów B – wynikają z tego dwie rzeczy: 

  • wirus przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową (poprzez ślinę) i z tego powodu mononukleoza nazywana jest „chorobą pocałunków”,
  • po przechorowaniu wirus EBV w limfocytach, które uniknęły eliminacji przez system odpornościowy, wchodzi w cykl latentny, co oznacza, że będzie nadal obecny w organizmie w formie „uśpionej”, gotowy do reaktywacji w przypadku spadku odporności, ale zdarza się to niezwykle rzadko. 
Najczęściej na mononukleozę chorują dzieci od 2. do 7. roku życia oraz nastolatki i młodzi dorośli. Osoby po mononukleozie wydalają wirusa w ślinie nawet do 6 miesięcy po wyzdrowieniu, dlatego izolacja takich osób nie ma sensu. Ważne jest, aby pamiętać o odpowiedniej higienie podczas kontaktów z chorym. 

Podobne objawy mogą występować w przypadku zakażenia adenowirusami, cytomegalowirusem (CMV), HIV, wirusem różyczki, toksoplazmozą oraz w przebiegu chłoniaków i białaczek. Jest to tzw. zespół mononukleozopodobny. 

Mononukleoza – objawy 

Mononukleoza najczęściej jest bezobjawowa, im późniejszy wiek zachorowania (nastolatki, dorośli), tym przebieg choroby może być bardziej nasilony. Okres wylęgania się wirusa wynosi 30-50 dni. Sama choroba trwa średnio 2 tygodnie, jednak przez kilka miesięcy może utrzymywać się przewlekłe zmęczenie.

Początkowo u osoby zarażonej występują bóle mięśniowe, głowy i stawów, poczucie ogólnego „rozbicia”, zmęczenia, dreszcze, brak apetytu, co jest charakterystyczne dla infekcji wirusowych. Po tym okresie można zaobserwować charakterystyczną triadę: zapalenie gardła z powiększeniem się migdałków podniebiennych, wysoką gorączkę (utrzymująca się nawet do 2 tygodni) oraz limfadenopatię, głównie okolicy szyi. Węzły chłonne są duże, tkliwe, miękkie. Zapalenie gardła objawia się przekrwieniem i rozpulchnieniem błony śluzowej oraz bólem, na migdałkach może być widoczny biały nalot, powiększeniem migdałków (szczególnie, jeśli migdałek gardłowy jeszcze nie zaniknął), mogą pojawić się chrapanie lub bezdech. Może także być obecne powiększenie wątroby i śledziony. 

Część chorych ma katar czy też obrzęk powiek i okolicy nasady nosa (tzw. objaw Glanzmanna). U dzieci w przebiegu zakażeń wirusowych często mogą pojawiać się zwiewne wysypki – tak też jest w przypadku EBV. Ze względu na obraz kliniczny, sugerujący lekarzowi infekcję bakteryjną (np. anginę), często zalecana jest amoksycylina (antybiotyk), która w mononukleozie może wywołać charakterystyczną wysypkę (rozsiana, odropodobna, pojawia się zazwyczaj 7-10 dni od włączenia leku). 

Mononukleoza – diagnostyka 

W morfologii i rozmazie krwi obwodowej obserwuje się leukocytozę z przewagą limfocytów, wśród których będą obecne tzw. limfocyty atypowe (>10%), CRP (białko ostrej fazy) zazwyczaj jest umiarkowanie podwyższone. Powiększeniu wątroby towarzyszy wzrost aktywności enzymów wątrobowych (ALT i AST). 

W rozpoznaniu mononukleozy pomaga oznaczenie przeciwciał: 

  • nieswoistych (heterofilnych) w kl. IgM, które mogą być wykryte testami lateksowymi (odczyn Paula-Bunnela-Davidsohna, szybki test mononukleozowy, Monospot) – badanie to u małych dzieci <3 roku życia lub w wczesnym okresie choroby może być fałszywie ujemne, a fałszywie dodatnie u osób z toczniem, chłoniakiem i niektórymi chorobami układu pokarmowego, poza tym wynik dodatni może jeszcze długo się utrzymywać po przechorowaniu EBV,
  • swoistych, skierowanych przeciwko konkretnym antygenom wirusa (antygenowi kapsydu VCA, antygenowi wczesnemu EA oraz antygenowi jądrowemu EBNA). 

Można także wykrywać DNA wirusa metodą PCR, ale jest to badanie drogie i trudnodostępne. 

Mononukleoza – leczenie 

Mononukleozę zakaźną leczy się objawowo. W przypadku gorączki podaje się leki przeciwgorączkowe (ibuprofen, paracetamol), a w przy bólu gardła, oprócz doustnych leków przeciwbólowych, skuteczne mogą być preparaty miejscowe w postaci aerozolu (benzydamina, lidokaina) lub w postaci płukanek (diklofenak, napar z szałwii). Ważne jest odpowiednie nawodnienia dziecka. 

Jeśli występuje nasilony katar pomocne mogą być środki obkurczające błonę śluzową nosa (oksymetazolina). W ciężkich stanach stosuje się acyklovir, zaś nasilona duszność stanowi wskazanie do sterydoterapii systemowej. Antybiotyków wymagają pacjenci z nadkażeniami bakteryjnymi. 

Mononukleoza – powikłania 

Do powikłań w przebiegu mononukleozy dochodzi raczej rzadko, ponieważ ma ona zazwyczaj samoograniczający się charakter. Są to np.: 

  • pękniecie lub krwiak śledziony, wątroby, 
  • nadkażenia bakteryjne, 
  • ropnie migdałków, 
  • małopłytkowość, 
  • niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, 
  • uszkodzenia wątroby, 
  • zapalenie mózgu, jąder, serca itp. 

Ze względu na ryzyko uszkodzenia powiększonej wątroby lub śledziony zalecany jest spokojny, oszczędzający tryb życia z wykluczeniem uprawiania sportów kontaktowych lub zabaw/czynności związanych z ryzykiem urazu brzucha. Po przebytej mononukleozie nie ma wskazań do odraczania szczepień czy izolacji dziecka. Kontaktu z chorym powinny natomiast unikać osoby z upośledzoną odpornością, w trakcie terapii immunosupresyjnej. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Otyłość – co ją powoduje i jak z nią walczyć?

    Otyłość to choroba, której częstotliwość występowania przybiera aktualnie rozmiar epidemii. Bezpośrednio wiąże się ją z problemami natury nie tylko estetycznej, ale przede wszystkim zdrowotnej. Jej obecność pogarsza m.in. stopie wyrównania jednostek takich jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze krwi, zwiększa ryzyko rozwoju choroby nowotworowej oraz sprzyja kłopotom w zajściu w ciążę. Właściwe jej diagnozowanie oraz prowadzenie pozwalają na powrót do pełni sił. Czym jest otyłość? Z jakimi problemami się ją wiąże? Jak ją diagnozować oraz leczyć? Dowiedz się wszystkiego z poniższego artykułu. 

  • Nerwobóle – skąd się biorą i jakie są ich rodzaje? Jak leczy się neuralgie?

    Neuralgia to zespół bólowy, w przebiegu którego występują nawracające ataki silnego, rwącego, promieniującego bólu, który może dotyczyć różnych części ciała. Bezpośrednią przyczyną dolegliwości jest podrażnienie konkretnego nerwu. Wyróżnia się nerwobóle samoistne oraz objawowe, czyli spowodowane procesem chorobowym. Jakie rodzaje nerwobóli występują najczęściej? Jak leczy się neuralgie?  

  • Otyłość brzuszna – przyczyny i skutki. Jak się jej pozbyć?

    Ze względu na umiejscowienie tkanki tłuszczowej otyłość dzieli się na postać uogólnioną, brzuszną oraz pośladkowo-udową.  Z punktu widzenia zdrowotnego najgroźniejszą wydaje się być otyłość brzuszna. Jakie są jej przyczyny? Jak ją rozpoznać i leczyć?  Podpowiadamy. 

  • Czym są priony? Jakie choroby wywołują i jak się je leczy?

    Choroby prionowe dotykają zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Są wywoływane przez nieprawidłowo sfałdowane białka transmisyjne – akumulacja odbiegających od normy protein może powodować wiele dotkliwych objawów, które z czasem prowadzą do śmierci. Jakie są rodzaje chorób prionowych? Czy jest sposób, aby im zapobiec?

  • Borelioza – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie choroby z Lyme

    Borelioza to choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze, której przyczyną jest bakteria o nazwie Borellia burgdorferi. Zakażenie dotyczy wielu układów i jest trudne do rozpoznania. Objawy boreliozy są nieswoiste i zmienne w zależności od postaci choroby. Mogą obejmować rumień wędrujący (jest to jedyny charakterystyczny symptom choroby z Lyme), bóle stawów, znaczne osłabienie, bóle głowy, a gdy schorzenie nie jest odpowiednio wcześnie wykryte mogą wystąpić: niedowłady, drżenie mięśni, drgawki, problemy z koncentracją, otępienie. Sprawdź, jakie badania wykonać, gdy podejrzewasz u siebie boreliozę?

  • Trwają prace nad szczepionką przeciwmiażdżycową. Czy dzięki niej uda się skutecznie obniżyć poziom cholesterolu LDL?

    Polsko–irański zespół pod kierownictwem prof. Marcina Banacha pracuje nad szczepionką przeciw miażdżycy. Podanie podstawowej dawki i dwóch lub trzech przypominających ma na stałe obniżać poziom „złego” cholesterolu w organizmie.

  • Neuroborelioza – czym się charakteryzuje? Jakie są objawy neurologiczne boreliozy?

    Neuroborelioza to postać boreliozy (choroby z Lyme), w której dochodzi do powstania zmian w strukturach ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Jeżeli objawy utrzymują się poniżej sześciu miesięcy, mówimy o wczesnej fazie, natomiast jeśli trwają powyżej pół roku – o późnym stadium choroby. Symptomy neuroboreliozy mogą być rozmaite i obejmować m.in. porażenie nerwów czaszkowych, zapalenie korzeni nerwowych, limfocytarne zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych, niedowłady, mioklonie, zapalenie naczyń mózgu. Jak zdiagnozować neuroboreliozę i jak wygląda jej leczenie?

  • Mielopatia – przyczyny, objawy i leczenie mielopatii szyjnej i piersiowej

    Mielopatia to zespół objawów, które pojawiają się na skutek uszkodzenia rdzenia kręgowego. Najczęstszą jej przyczyną są zmiany zwyrodnieniowe obejmujące kręgosłup szyjny, piersiowy bądź lędźwiowy. Rzadziej mielopatia jest spowodowana tępym urazem, stanem zapalnym czy nowotworami. Jakie są objawy mielopatii szyjnej i piersiowej? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij