Mononukleoza – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy zakaźnej
Katarzyna Makos

Mononukleoza – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy zakaźnej

Mononukleoza jest infekcją wirusową przenoszoną głównie drogą kropelkową – poprzez kontakt ze śliną (dlatego też często jest nazywana „chorobą pocałunków"). Wywołana jest przez wirusa z rodziny Herpes – wirusa Epstein-Barr (EBV). Łatwo pomylić ją ze zwykłym przeziębieniem, objawami są bowiem głównie ból gardła i głowy, podwyższona temperatura ciała, ogólne zmęczenie. Powiększają się węzły chłonne i migdałki, czasami również wątroba oraz śledziona.  Jak wygląda diagnostyka i leczenie mononukleozy zakaźnej?

Czym jest mononukleoza? Przyczyny „choroby pocałunków”

Mononukleoza zakaźna to zespół objawów chorobowych występujących w przebiegu zakażenia wirusem Epstein-Barr, należącego do rodziny Herpesviridae. Wirus EBV jest bardzo powszechny, około 90-95% populacji osób dorosłych przebyło w przeszłości zakażenie tym wirusem, najczęściej bezobjawowo. EBV po zarażeniu wnika do komórek nabłonka nosogardzieli i gruczołów ślinowych oraz do limfocytów B – wynikają z tego dwie rzeczy: 

  • wirus przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową (poprzez ślinę) i z tego powodu mononukleoza nazywana jest „chorobą pocałunków”,
  • po przechorowaniu wirus EBV w limfocytach, które uniknęły eliminacji przez system odpornościowy, wchodzi w cykl latentny, co oznacza, że będzie nadal obecny w organizmie w formie „uśpionej”, gotowy do reaktywacji w przypadku spadku odporności, ale zdarza się to niezwykle rzadko. 
Najczęściej na mononukleozę chorują dzieci od 2. do 7. roku życia oraz nastolatki i młodzi dorośli. Osoby po mononukleozie wydalają wirusa w ślinie nawet do 6 miesięcy po wyzdrowieniu, dlatego izolacja takich osób nie ma sensu. Ważne jest, aby pamiętać o odpowiedniej higienie podczas kontaktów z chorym. 

Podobne objawy mogą występować w przypadku zakażenia adenowirusami, cytomegalowirusem (CMV), HIV, wirusem różyczki, toksoplazmozą oraz w przebiegu chłoniaków i białaczek. Jest to tzw. zespół mononukleozopodobny. 

Mononukleoza – objawy 

Mononukleoza najczęściej jest bezobjawowa, im późniejszy wiek zachorowania (nastolatki, dorośli), tym przebieg choroby może być bardziej nasilony. Okres wylęgania się wirusa wynosi 30-50 dni. Sama choroba trwa średnio 2 tygodnie, jednak przez kilka miesięcy może utrzymywać się przewlekłe zmęczenie.

Początkowo u osoby zarażonej występują bóle mięśniowe, głowy i stawów, poczucie ogólnego „rozbicia”, zmęczenia, dreszcze, brak apetytu, co jest charakterystyczne dla infekcji wirusowych. Po tym okresie można zaobserwować charakterystyczną triadę: zapalenie gardła z powiększeniem się migdałków podniebiennych, wysoką gorączkę (utrzymująca się nawet do 2 tygodni) oraz limfadenopatię, głównie okolicy szyi. Węzły chłonne są duże, tkliwe, miękkie. Zapalenie gardła objawia się przekrwieniem i rozpulchnieniem błony śluzowej oraz bólem, na migdałkach może być widoczny biały nalot, powiększeniem migdałków (szczególnie, jeśli migdałek gardłowy jeszcze nie zaniknął), mogą pojawić się chrapanie lub bezdech. Może także być obecne powiększenie wątroby i śledziony. 

Część chorych ma katar czy też obrzęk powiek i okolicy nasady nosa (tzw. objaw Glanzmanna). U dzieci w przebiegu zakażeń wirusowych często mogą pojawiać się zwiewne wysypki – tak też jest w przypadku EBV. Ze względu na obraz kliniczny, sugerujący lekarzowi infekcję bakteryjną (np. anginę), często zalecana jest amoksycylina (antybiotyk), która w mononukleozie może wywołać charakterystyczną wysypkę (rozsiana, odropodobna, pojawia się zazwyczaj 7-10 dni od włączenia leku). W przebiegu mononukleozy można zaobserwować osutkę na skórze u dzieci. Sporadycznie można zaobserwować występowanie rumienia guzowatego.

Powiązane produkty

Mononukleoza – diagnostyka 

Objawy mononukleozy można pomylić z objawami innych chorób infekcyjnych, takich jak rumień nagłychoroba Kawasaki, czy też do zespołu PFAPA u dzieci, dlatego ważna jest odpowiednia diagnostyka. W morfologii i rozmazie krwi obwodowej obserwuje się leukocytozę z przewagą limfocytów, wśród których będą obecne tzw. limfocyty atypowe (>10%), CRP (białko ostrej fazy) zazwyczaj jest umiarkowanie podwyższone. Powiększeniu wątroby towarzyszy wzrost aktywności enzymów wątrobowych (ALT i AST). 

W rozpoznaniu mononukleozy pomaga oznaczenie przeciwciał: 

  • nieswoistych (heterofilnych) w kl. IgM, które mogą być wykryte testami lateksowymi (odczyn Paula-Bunnela-Davidsohna, szybki test mononukleozowy, Monospot) – badanie to u małych dzieci <3 roku życia lub w wczesnym okresie choroby może być fałszywie ujemne, a fałszywie dodatnie u osób z toczniem, chłoniakiem i niektórymi chorobami układu pokarmowego, poza tym wynik dodatni może jeszcze długo się utrzymywać po przechorowaniu EBV,
  • swoistych, skierowanych przeciwko konkretnym antygenom wirusa (antygenowi kapsydu VCA, antygenowi wczesnemu EA oraz antygenowi jądrowemu EBNA). 

Można także wykrywać DNA wirusa metodą PCR, ale jest to badanie drogie i trudnodostępne. 

Mononukleoza – leczenie 

Mononukleozę zakaźną leczy się objawowo. W przypadku gorączki podaje się leki przeciwgorączkowe (ibuprofen, paracetamol), a w przy bólu gardła, oprócz doustnych leków przeciwbólowych, skuteczne mogą być preparaty miejscowe w postaci aerozolu (benzydamina, lidokaina) lub w postaci płukanek (diklofenak, napar z szałwii). Ważne jest odpowiednie nawodnienia dziecka. 

Jeśli występuje nasilony katar pomocne mogą być środki obkurczające błonę śluzową nosa (oksymetazolina). W ciężkich stanach stosuje się acyklovir, zaś nasilona duszność stanowi wskazanie do sterydoterapii systemowej. Antybiotyków wymagają pacjenci z nadkażeniami bakteryjnymi. 

Mononukleoza – powikłania 

Do powikłań w przebiegu mononukleozy dochodzi raczej rzadko, ponieważ ma ona zazwyczaj samoograniczający się charakter. Są to np.: 

  • pękniecie lub krwiak śledziony, wątroby, 
  • nadkażenia bakteryjne, 
  • ropnie migdałków, 
  • małopłytkowość, 
  • niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, 
  • uszkodzenia wątroby, 
  • zapalenie mózgu, jąder, serca itp. 

Ze względu na ryzyko uszkodzenia powiększonej wątroby lub śledziony zalecany jest spokojny, oszczędzający tryb życia z wykluczeniem uprawiania sportów kontaktowych lub zabaw/czynności związanych z ryzykiem urazu brzucha. Po przebytej mononukleozie nie ma wskazań do odraczania szczepień czy izolacji dziecka. Kontaktu z chorym powinny natomiast unikać osoby z upośledzoną odpornością, w trakcie terapii immunosupresyjnej. 

 
 

 

 

  1. J. M. Wrembel, T. Jarmoliński, Mononukleoza zakaźna u dzieci – doświadczenia własne, „Postępy Nauk Medycznych” 2016, Nr 24(6), s. 391-396.
  2. E. Ołdak, Mononukleoza zakaźna, „Pediatria Po Dyplomie" 2012, nr 16(6), s.15-21 
  3. J. Bocian, D. Januszkiewicz-Lewandowska, Zakażenia EBV – cykl życiowy, metody diagnostyki, chorobotwórczość, „Postepy Higieny Medycyny Doświadczalnej" 2011, nr 65, s. 286-298.
  4. R. G. Fischer, T. G. Boyce, Infectious mononucleosis and mononucleosis-like syndromes, „Moffet’s Pediatric Infectious Diseases a Problem Oriented Approach" 2005, s. 48-61.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij