INR testy do kontroli krzepliwości krwi – jak je wykonać? Cena, refundacja

W styczniu 2024 roku wprowadzono do wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie aparaty i paski testowe do przeprowadzania testów diagnostycznych INR/PT. Wyroby te podlegają refundacji w przypadku pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi z grupy antagonistów witaminy K oraz spełniających określone w rozporządzeniu kryteria. Testy INR do wykonania w warunkach domowych pozwalają w łatwy i szybki sposób monitorować terapię antykoagulantami takimi jak acenokumarol i warfaryna, co pozwala kontrolować prawidłowy zakres terapeutyczny dla pacjenta.

1. Czas protrombinowy – co to jest? Jakie są normy?
2. INR testy do kontroli krzepliwości – kiedy wykonać badanie?
3. Jak wykonać badanie z domowym testem INR?
4. Domowy test INR – jak interpretować wynik? Jakie są normy?
5. Ile kosztuje test INR – czy jest refundowany przez NFZ?

Czas protrombinowy – co to jest? Jakie są normy?

Czas protrombinowy, określany w skrócie jako PT, stanowi parametr pozwalający ocenić funkcjonowanie zewnątrzpochodnego układu krzepnięcia, a więc zdolność krzepnięcia krwi.

Jego wartość obrazuje aktywność czynników krzepnięcia:

• I (fibrynogen),
• II (protrombina),
• V (proakceleryna),
• VII (prokonwertyna),
• X (czynnik Stuarta-Prowera).

Na wartość PT nie wpływa poziom płytek krwi oraz pozostałych czynników krzepnięcia:

• III (tromboplastyna tkankowa, czynnik tkankowy),
• VIII (czynnik antyhemofilowy A),
• IX (czynnik antyhemofilowy B, czynnik Christmasa),
• XI (czynnik antyhemofilowy C, czynnik Rosenthala),
• XII (czynnik kontaktu, czynnik Hagemana),
• XIII (czynnik stabilizujący fibrynę).

Wykonanie testu diagnostycznego PT pozwala zbadać czas niezbędny dla procesu konwersji protrombiny w trombinę, który jest istotnym elementem procesu krzepnięcia krwi. Zazwyczaj czas protrombinowy jest kontrolowany u pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, będące antagonistami witaminy K, jak warfaryna i acenokumarol. Może być również oznaczany w diagnostyce zaburzeń układu krzepnięcia, w ocenie funkcjonowania wątroby czy przed zabiegami chirurgicznymi.

Zakres referencyjny czasu protrombinowego (norma PT) dla osoby zdrowej wynosi 12-16 sekund. W celu standaryzacji wyników PT (ang. Prothrombin Time) wprowadzono międzynarodowy współczynnik znormalizowany (INR, ang. International Normalized Ratio), który jest standaryzowanym parametrem pozwalającym porównywać wartość PT niezależnie od laboratorium, które wykonywało pomiar, i użytych w oznaczeniu odczynników.

Wskaźniki związane z krzepnięciem krwi:

• INR – międzynarodowy współczynnik znormalizowany,
• PT pacjenta – czas protrombinowy pacjenta,
• PT kontrolne – średni prawidłowy czas protrombinowy,
• ISI – międzynarodowy wskaźnik czułości (ang. International Sensitivity Index), określana przez producenta czułość dla danej partii odczynników zawierających tromboplastynę.

Wartość INR jest bezwymiarowa.

INR testy do kontroli krzepliwości – kiedy wykonać badanie?

Wskazania do wykonania oznaczenia czasu protrombinowego to:

• monitorowanie właściwego przebiegu terapii lekami przeciwzakrzepowymi – warfaryną i acenokumarolem,
• diagnozowanie niewydolności wątroby, ponieważ w przypadku chorób wątroby (jak np. marskość wątroby, zapalenie wątroby lub zmiany nowotworowe) może dojść do zaburzenia produkcji czynników krzepnięcia, które wytwarzane są w wątrobie,
• monitorowanie terapii antykoagulantami przed operacją i zabiegami chirurgicznymi w celu ograniczenia ryzyka krwawienia podczas przeprowadzanego zabiegu,
• wykrywanie skaz krwotocznych objawiających się zwiększonym krzepnięciem krwi lub wydłużeniem tego procesu,
• ocena efektywności procesu krzepnięcia przed operacjami.

Jak wykonać badanie z domowym testem INR?

Jak zrobić badanie INR – instrukcja krok po kroku:

1. Urządzenie do domowego testu INR powinno znajdować się na płaskim i równym podłożu.
2. Po uruchomieniu urządzenia należy włożyć nowy pasek testowy do prowadnicy urządzenia.
3. Następnie na wyświetlaczu pojawi się komunikat, aby wpisać kod paska oraz nr serii. Jeśli kod zostanie poprawnie wprowadzony, następuje automatyczne rozgrzewanie urządzenia.
4. Gdy urządzenie będzie gotowe do pracy, wyświetli komunikat: „dodaj krew” oraz wyda sygnał dźwiękowy.
5. Pomocne może okazać się ogrzanie dłoni ciepłą wodą lub termoforem oraz masaż palca w kierunku jego opuszka.
6. Dłoń, z której będzie pobierana krew, powinna znajdować się poniżej linii serca.
7. Przed pobraniem próbki krwi z palca należy zdezynfekować miejsce do nakłucia preparatem odkażającym (np. z oktenidyną).
8. Krew należy pobrać z opuszka jednego z środkowych palców poprzez nakłucie palca nakłuwaczem. Należy unikać miejsc z bliznami lub zmianami skórnymi.
9. Kroplę krwi należy wprowadzić bezpośrednio po nakłuciu na oznaczone miejsce znajdujące się na umieszczonym w urządzeniu pomiarowym pasku testowym.
10. Próbka krwi powinna zajmować objętość minimum 10 mikrolitrów.
11. Urządzenie odnotowuje objętość wprowadzonej krwi.
12. Dopóki nie zostanie wprowadzona właściwa objętość krwi, na wyświetlaczu będzie pojawiał się komunikat: „dodaj krew”.
13. Gdy hasło wyświetla się dłużej niż minutę, należy wprowadzić nowy pasek testowy i ponownie wprowadzić kroplę krwi.
14. Po umieszczeniu właściwej ilości krwi urządzenie wykona pomiar i wyświetli wyniki oraz datę i godzinę pomiaru.
15. Zaleca się wykonywanie testu rano, niezależnie od posiłku.
16. U pacjentów leczonych doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi rekomenduje się pobranie krwi przed zastosowaniem leku antykoagulacyjnego.

Domowy test INR – jak interpretować wynik? Jakie są normy?

• W przypadku osób zdrowych nieprzyjmujących leków przeciwzakrzepowych norma INR mieści się w zakresie 0,85-1,15.
• W przypadku pacjentów stosujących terapię antykoagulantami, takimi jak warfaryna i acenokumarol, oznaczenie wskaźnika INR pozwala monitorować czas krzepnięcia i określić właściwe dawkowanie. Zwykle zakres terapeutyczny INR wynosi od 2 do 3, o ile lekarz nie określi normy indywidualnie dla danego pacjenta. Wynik w tym przedziale umożliwia wydłużenie czasu krzepnięcia krwi przy zminimalizowaniu ryzyka krwawień. Uzyskanie wyniku w tym zakresie wskazuje na prawidłowe dobranie dawki leku przeciwzakrzepowego i jego właściwe stosowanie.
• W przypadku pacjentów ze sztucznymi zastawkami serca górna granica wskaźnika INR może być wyższa. Jeśli urządzenie do domowego oznaczenia wskaźnika INR pokaże wynik w zakresie 4-5, najprawdopodobniej dawka leku jest niewłaściwie dobrana lub pacjent przyjmuje leki niezgodnie z zaleceniami (np. przyjmuje podwójną dawkę).

Ile kosztuje test INR – czy jest refundowany przez NFZ?

Oznaczenie wskaźnika INR można wykonać w wielu laboratoriach, a cena badania może się wahać od 20 zł do 50 zł. W przypadku pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lekarz może zlecić wykonanie badania, które będzie refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Cena urządzenia do wykonywania domowego testu INR jest znacznie wyższa i wynosi od ok. 1500 zł do ok. 2800 zł.

Od 1 stycznia 2024 roku w wykazie produktów refundowanych umieszczono aparaty i paski INR umożliwiające samokontrolę pacjentów przyjmujących leki będące antagonistami witaminy K. Refundacja NFZ dotyczy określonej grupy pacjentów. Ponadto umożliwiono zamawianie online pasków i aparatów do oznaczania krzepliwości krwi z dostawą kurierską. Limit refundacji wynosi 1500 zł brutto, przy czym odpłatność dla osób dorosłych wynosi 10% i przysługuje raz na 3 lata. Dzieciom do 18 roku życia przysługuje pełna refundacja, a limit finansowania określono na 1500 zł.

Uprawnienie do refundacji dotyczy pacjentów, którzy wymagają systematycznego monitorowania wskaźnika INR w związku z leczeniem antagonistami witaminy K oraz którzy spełniają jedno z następujących kryteriów:

• pacjenci poniżej 18 roku życia,
• pacjenci posiadający sztuczne zastawki serca,
• pacjenci z migotaniem przedsionków o umiarkowanej do zaawansowanej stenozy mitralnej,
• pacjenci ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności.

Refundacji podlegają również paski diagnostyczne do aparatów INR. Dla osób dorosłych do 24 sztuk raz na 4 miesiące, a dla dzieci do ukończenia 18 roku życia do 120 sztuk raz na 4 miesiące. Limit finansowania ustalono na 15 zł za sztukę, przy czym dla osób dorosłych udział własny świadczeniobiorcy wynosi 10%, a dla dzieci do ukończenia 18 lat 0%, raz na kwartał. Kryteria przysługiwania refundacji są analogiczne jak dla aparatów INR.