Witamina K – funkcje w organizmie i skutki niedoboru u dzieci i dorosłych - portal DOZ.pl
Witamina K – funkcje w organizmie i skutki niedoboru u dzieci i dorosłych
Piotr Gmachowski

Witamina K – funkcje w organizmie i skutki niedoboru u dzieci i dorosłych

Witamina K to tak naprawdę grupa witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, które odgrywają istotną rolę w procesie krzepnięcia krwi, metabolizmie kości i regulacji poziomu wapnia we krwi. Wyróżnia się witaminę K1 (filochinon), występującą w zielonych warzywach oraz witaminę K2 (menachinon), która jest syntezowana w układzie pokarmowym. Jakie są przyczyny i objawy niedoboru witaminy K? Dlaczego podaje się ją noworodkom tuż po urodzeniu?

Witamina K – rola w organizmie 

Witamina K to grupa organicznych związków chemicznych, w której znajdują się:

  • witamina K1 (filochinon),
  • witamina K2 (menachinon) – wyróżnia się menachinony o krótkim łańcuchu (m.in. MK-4) oraz menachinony o długim łańcuchu (MK-7, MK-8, MK-9).

Witaminy K1 i K2 różnią się od siebie budową chemiczną, filochinon ma mniejszą biodostępność. Ponadto warto zaznaczyć, że K2 MK-7 charakteryzuje się wyższą dostępnością biologiczną niż MK-4.  Literatura wyróżnia również witaminę K3 (menadion), jest to prowitamina syntetyczna, która nie występuje naturalnie w przyrodzie. Witaminy K1 oraz K2 są związkami rozpuszczalnymi w tłuszczach, natomiast witamina K3 jest związkiem rozpuszczalnym w wodzie. 

Witamina K bierze udział w bardzo ważnych procesach enzymatycznych, dzięki niej określone białka w organizmie uzyskują zdolność wiązania jonów wapnia. Działanie witaminy K przekłada się na odpowiednie funkcjonowanie białek układu krzepnięcia krwi – związek ten wykazuje działanie przeciwkrwotoczne. Witamina K przyczynia się również do utrzymania prawidłowej gospodarki wapnia w organizmie, bierze udział w ważnym procesie tworzenia tkanki kostnej.

Wraz z witaminą D i wapniem, witamina K odgrywa istotną rolę w utrzymaniu dobrego stanu kości, zapobiegając m.in. osteoporozie. Przyjmując witaminę D, zwiększamy zapotrzebowanie na witaminę K2, która to wpływa pozytywnie na przyswajanie wapnia. Jeżeli nie jesteśmy w stanie zapewnić odpowiedniej ich podaży, stosując zbilansowaną dietę, można włączyć suplementację witamin D, K i wapnia. W aptece można znaleźć zarówno preparaty pojedyncze, jak i złożone.

Przyjmuje się, iż około 90% witaminy K1 przekształca się do witaminy K2 (postać MK-4). Proces przekształcania zachodzi w jądrach, trzustce i ścianie tętnic. W organizmie człowieka powstaje prawie wyłącznie postać MK-4, jest ona, jak już wspomniano, mniej aktywna niż postać MK-7

Witamina K – źródła 

Witamina K1 jest syntetyzowana w roślinach, występuje głównie w zielonych warzywach: 

  • szpinaku, 
  • sałacie, 
  • kapuście włoskiej, 
  • jarmużu, 
  • brokule, 
  • brukselce, 
  • natce pietruszki, 
  • szparagach. 

W mniejszych ilościach filochinon znajduje się również w oleju rzepakowym, oleju sojowym, oliwie z oliwek. Obecność tego związku stwierdza się też w margarynach, majonezie, jogurtach oraz śliwkach. 

Witamina K2 jest wytwarzana przez bakterie znajdujące się w jelicie cienkim (Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp.). Niedobory można uzupełnić, spożywając produkty pochodzenia zwierzęcego, w których znajduje się menachinon. Są to:

  • wątróbka drobiowa, 
  • wołowina
  • mięso kurze, 
  • salami, 
  • fermentowane produkty mleczne, 
  • żółtka jaj,
  • sery twarde, 
  • sery miękkie (pleśniowe), 
  • ryby. 

Witamina K2 występuje również w przyprawach, między innymi w bazylii i kolendrze, a także w pieczywie i kiszonej kapuście.

Polecane dla Ciebie

Witamina K – objawy niedoboru  

U osób dorosłych niedobór witaminy K2 zdarza się stosunkowo rzadko.

Do objawów niedostatecznej ilości witaminy K w organizmie zalicza się przede wszystkim skłonność do krwawień z błon śluzowych, przewodu pokarmowego czy układu moczowego, wydłużony czas krzepnięcia krwi. Dzieje się tak z powodu zmniejszenia aktywności czynników koagulujących we krwi. Do objawów niedoboru witaminy K można również zaliczyć skłonność do powstawania siniaków i obfite krwawienia miesiączkowe. 

U noworodków niedobór witaminy K może być przyczyną tzw. choroby krwotocznej noworodków. Wyróżnia się jej trzy postacie:

  • wczesną (występuje rzadko, dotyczy noworodków, które nie otrzymały profilaktycznej dawki witaminy K),
  • klasyczną (od 2. do 7. doby życia),
  • późną (ma ona ciężki przebieg, obserwuje się ją rzadko).

Krwawienie wynikające z niedoboru witaminy K u noworodków jest stanem zagrożenia zdrowia i życia dziecka. Krwawienia mogą wystąpić np. jako krwotoki w mózgu lub innych narządach wewnętrznych. 

Oczywiście należy zaznaczyć, iż nadmierne suplementowanie witaminy K także nie jest korzystne dla zdrowia. Zawsze powinno się zapoznać z zaleceniami producenta dotyczącymi dawkowania oraz pamiętać, iż witamina K może znajdować się w różnych preparatach wielowitaminowych. 

Witamina K – zapotrzebowanie 

Na zapotrzebowanie na witaminę K wpływają następujące czynniki: 

  • wiek 
  • płeć 
  • stan fizjologiczny 

Witamina K dla niemowląt  

Zapotrzebowanie na witaminę K (filochinon) dla niemowląt ustalone jest na poziomie 5 µg dla dzieci do 6. miesiąca życia oraz 8,5µg na dobę dla dzieci od 6. do 12. miesiąca życia.

W przypadku niemowląt samoleczenie z wykorzystaniem witaminy K jest ograniczone i powinno być stosowane tylko po konsultacji z lekarzem pediatrą. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego każdy noworodek po urodzeniu powinien profilaktycznie otrzymać witaminę K1. Preferowaną drogą podania witaminy jest podanie domięśniowe, natomiast w sytuacji, kiedy rodzice odmawiają podania witaminy K1 domięśniowo, podaje się ją doustnie. 

Witamina K dla dorosłych 

Normy dla witaminy K dla osób dorosłych wynoszą: 65µg dla mężczyzn i 55µg na dobę dla kobiet.

Inne źródła fachowe wskazują, iż dzienne zapotrzebowanie na witaminę K wynosi 75µg, niekiedy podaje się iż wartość ta jest większa i wynosi dla osób dorosłych 120µg na dzień. Źródła te natomiast nie różnicują witaminy K na witaminę K1 lub K2. Często podkreśla się dość istotny fakt, iż postać K2 MK-7 ma przewagę nad formą K2 MK-4 (postać MK-7 jest bardziej aktywna niż postać MK-4). Istotną informacją jest też fakt, iż wymienione wartości dotyczą wątrobowego zapotrzebowania na witaminę K (synteza czynników krzepnięcia krwi), natomiast zapotrzebowanie na witaminę K dla innych tkanek organizmu nie zostało określone. 

  1. M. J. Shearer, P. Newman i in., Metabolism and cell biology of vitamin K, „Thromb Haemost” 2008, nr 4, s. 530–547.. 
  2. M. J. Shearer, P.  Newman, Recent trends in the metabolism and cell biology of vitamin K with special reference to vitamin K cycling and MK-4 biosynthesis, ”J Lipid Res.” 2014, nr 3, s. 345–362. 
  3. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa 2017, s. 143-146. 
  4. E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, A. Kotulska, Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych – znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne, „Forum Reumatol.” 2018, nr 2, s. 71–86.
  5. A. Karmańska, B. Karwowski, Rola witaminy K w metabolizmie kości, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2015, nr 1, s. 106-115.
  6. W. M. Borkowski, Choroba krwotoczna noworodków, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/noworodek/66452,choroba-krwotoczna-noworodkow, [dostęp:] 02.02.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Domowe sposoby na zaparcia – jak szybko i skutecznie poradzić sobie z problemami z wypróżnianiem? Zioła i leki na zaparcia

    Domowe sposoby na zaparcia, nazywane potocznie zatwardzeniem, obejmują przede wszystkim zmianę stylu życia – włączenie do diety większej ilości produktów zawierających błonnik, wypijanie większej ilości płynów oraz regularną aktywność fizyczną. Na problemy z wypróżnianiem można także zastosować preparaty ziołowe mające właściwości przeczyszczające (np. liście senesu, kłącze rzewienia). Wśród leków bez recepty na zaparcia znajdują się natomiast środki: pęczniejące (np. siemię lniane), osmotyczne (np. laktuloza), zmiękczające (np. glicerol) oraz drażniące (np. olej rycynowy).

  • Domowe sposoby na hemoroidy – jak wyleczyć hemoroidy? Poznaj naturalne metody na pozbycie się żylaków odbytu

    Domowe sposoby na hemoroidy są skuteczne, pod warunkiem jednak, że zastosujemy je odpowiednio wcześnie – w momencie pojawienia się pierwszych objawów hemoroidów (zazwyczaj jest to świąd i pieczenie odbytu). Wśród naturalnych metod walki z żylakami odbytu znajdują się zimne okłady z lodu, nasiadówki, ciepłe kąpiele z dodatkiem olejków, a także maści i czopki dostępne w aptece bez recepty.

  • Siemię lniane – właściwości i zastosowanie ziaren lnu. Jak przygotować siemię lniane?

    Siemię lniane, czyli nasiona lnu pospolitego, to niewielkie ziarenka o brązowej lub lekko złotej barwie. Z powodu wielu właściwości prozdrowotnych zaliczane są do superfoods – wykorzystywane są we wspomagającym leczeniu wielu schorzeń, np. układu pokarmowego czy sercowo–naczyniowego, mają także pozytywne działanie na włosy oraz skórę. Jakie są właściwości siemienia lnianego? Jak przygotować siemię lniane?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Inhalator – jak wybrać najlepszy? Czym różni się inhalator od nebulizatora?

    Nebulizator to najważniejsza część inhalatora, w której roztwór ze substancją leczniczą jest rozpraszany do mniejszych cząstek, a następnie w postaci aerozolu wdychany do płuc. Wyróżnia się kilka rodzajów inhalatorów: pneumatyczno-tłokowe, mambranowo-siateczkowe, ultradźwiękowe oraz klasyczne. Na co zwracać uwagę przy wyborze najlepszego inhalatora? Jak prawidłowo przeprowadzać nebulizację?

  • Wirusowe zapalenie gardła – objawy i leczenie. Domowe sposoby na zapalenie gardła o podłożu wirusowym

    Wirusowe zapalenie gardła najczęściej objawia się bólem gardła w momencie przełykania, podwyższoną temperaturą ciała, mogą pojawić się również katar, kaszel, bóle głowy. Infekcje gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, stosując różnego rodzaju miejscowo działające preparaty przeciwbólowe w postaci tabletek do ssania czy aerozoli, a także leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. 

  • Zatkany nos – przyczyny i sposoby leczenie zatkanego nosa bez kataru

    Zatkany nos to bardzo częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Towarzyszą mu wówczas nadmierna produkcja wydzieliny, kichanie, ból głowy, ból gardła, kaszel, chrypka czy ogólne osłabienie. Zatkany nos bez kataru jest natomiast objawem,mogącym świadczyć o różnych schorzeniach przewlekłych, takich jak chroniczne zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów. Uczucie zatkanego nosa może pojawić się również na skutek urazu, zazwyczaj wówczas występuje także krwawienie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij