Witamina K – funkcje w organizmie i skutki niedoboru u dzieci i dorosłych
Piotr Gmachowski

Witamina K – funkcje w organizmie i skutki niedoboru u dzieci i dorosłych

Witamina K to tak naprawdę grupa witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, które odgrywają istotną rolę w procesie krzepnięcia krwi, metabolizmie kości i regulacji poziomu wapnia we krwi. Wyróżnia się witaminę K1 (filochinon), występującą w zielonych warzywach oraz witaminę K2 (menachinon), która jest syntezowana w układzie pokarmowym. Jakie są przyczyny i objawy niedoboru witaminy K? Dlaczego podaje się ją noworodkom tuż po urodzeniu?

Witamina K – rola w organizmie 

Witamina K to grupa organicznych związków chemicznych, w której znajdują się:

  • witamina K1 (filochinon),
  • witamina K2 (menachinon) – wyróżnia się menachinony o krótkim łańcuchu (m.in. MK-4) oraz menachinony o długim łańcuchu (MK-7, MK-8, MK-9).

Witaminy K1 i K2 różnią się od siebie budową chemiczną, filochinon ma mniejszą biodostępność. Ponadto warto zaznaczyć, że K2 MK-7 charakteryzuje się wyższą dostępnością biologiczną niż MK-4.  Literatura wyróżnia również witaminę K3 (menadion), jest to prowitamina syntetyczna, która nie występuje naturalnie w przyrodzie. Witaminy K1 oraz K2 są związkami rozpuszczalnymi w tłuszczach, natomiast witamina K3 jest związkiem rozpuszczalnym w wodzie. 

Witamina K bierze udział w bardzo ważnych procesach enzymatycznych, dzięki niej określone białka w organizmie uzyskują zdolność wiązania jonów wapnia. Działanie witaminy K przekłada się na odpowiednie funkcjonowanie białek układu krzepnięcia krwi – związek ten wykazuje działanie przeciwkrwotoczne. Witamina K przyczynia się również do utrzymania prawidłowej gospodarki wapnia w organizmie, bierze udział w ważnym procesie tworzenia tkanki kostnej.

Wraz z witaminą D i wapniem, witamina K odgrywa istotną rolę w utrzymaniu dobrego stanu kości, zapobiegając m.in. osteoporozie. Przyjmując witaminę D, zwiększamy zapotrzebowanie na witaminę K2, która to wpływa pozytywnie na przyswajanie wapnia. Jeżeli nie jesteśmy w stanie zapewnić odpowiedniej ich podaży, stosując zbilansowaną dietę, można włączyć suplementację witamin D, K i wapnia. W aptece można znaleźć zarówno preparaty pojedyncze, jak i złożone.

Przyjmuje się, iż około 90% witaminy K1 przekształca się do witaminy K2 (postać MK-4). Proces przekształcania zachodzi w jądrach, trzustce i ścianie tętnic. W organizmie człowieka powstaje prawie wyłącznie postać MK-4, jest ona, jak już wspomniano, mniej aktywna niż postać MK-7

Witamina K – źródła 

Witamina K1 jest syntetyzowana w roślinach, występuje głównie w zielonych warzywach: 

  • szpinaku, 
  • sałacie, 
  • kapuście włoskiej, 
  • jarmużu, 
  • brokule, 
  • brukselce, 
  • natce pietruszki, 
  • szparagach. 

W mniejszych ilościach filochinon znajduje się również w oleju rzepakowym, oleju sojowym, oliwie z oliwek. Obecność tego związku stwierdza się też w margarynach, majonezie, jogurtach oraz śliwkach. 

Witamina K2 jest wytwarzana przez bakterie znajdujące się w jelicie cienkim (Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp.). Niedobory można uzupełnić, spożywając produkty pochodzenia zwierzęcego, w których znajduje się menachinon. Są to:

  • wątróbka drobiowa, 
  • wołowina
  • mięso kurze, 
  • salami, 
  • fermentowane produkty mleczne, 
  • żółtka jaj,
  • sery twarde, 
  • sery miękkie (pleśniowe), 
  • ryby. 

Witamina K2 występuje również w przyprawach, między innymi w bazylii i kolendrze, a także w pieczywie i kiszonej kapuście.

Witamina K – objawy niedoboru  

U osób dorosłych niedobór witaminy K2 zdarza się stosunkowo rzadko.

Do objawów niedostatecznej ilości witaminy K w organizmie zalicza się przede wszystkim skłonność do krwawień z błon śluzowych, przewodu pokarmowego czy układu moczowego, wydłużony czas krzepnięcia krwi. Dzieje się tak z powodu zmniejszenia aktywności czynników koagulujących we krwi. Do objawów niedoboru witaminy K można również zaliczyć skłonność do powstawania siniaków i obfite krwawienia miesiączkowe. 

U noworodków niedobór witaminy K może być przyczyną tzw. choroby krwotocznej noworodków. Wyróżnia się jej trzy postacie:

  • wczesną (występuje rzadko, dotyczy noworodków, które nie otrzymały profilaktycznej dawki witaminy K),
  • klasyczną (od 2. do 7. doby życia),
  • późną (ma ona ciężki przebieg, obserwuje się ją rzadko).

Krwawienie wynikające z niedoboru witaminy K u noworodków jest stanem zagrożenia zdrowia i życia dziecka. Krwawienia mogą wystąpić np. jako krwotoki w mózgu lub innych narządach wewnętrznych. 

Oczywiście należy zaznaczyć, iż nadmierne suplementowanie witaminy K także nie jest korzystne dla zdrowia. Zawsze powinno się zapoznać z zaleceniami producenta dotyczącymi dawkowania oraz pamiętać, iż witamina K może znajdować się w różnych preparatach wielowitaminowych. 

Witamina K – zapotrzebowanie 

Na zapotrzebowanie na witaminę K wpływają następujące czynniki: 

  • wiek 
  • płeć 
  • stan fizjologiczny 

Witamina K dla niemowląt  

Zapotrzebowanie na witaminę K (filochinon) dla niemowląt ustalone jest na poziomie 5 µg dla dzieci do 6. miesiąca życia oraz 8,5µg na dobę dla dzieci od 6. do 12. miesiąca życia.

W przypadku niemowląt samoleczenie z wykorzystaniem witaminy K jest ograniczone i powinno być stosowane tylko po konsultacji z lekarzem pediatrą. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego każdy noworodek po urodzeniu powinien profilaktycznie otrzymać witaminę K1. Preferowaną drogą podania witaminy jest podanie domięśniowe, natomiast w sytuacji, kiedy rodzice odmawiają podania witaminy K1 domięśniowo, podaje się ją doustnie. 

Witamina K dla dorosłych 

Normy dla witaminy K dla osób dorosłych wynoszą: 65µg dla mężczyzn i 55µg na dobę dla kobiet.

Inne źródła fachowe wskazują, iż dzienne zapotrzebowanie na witaminę K wynosi 75µg, niekiedy podaje się iż wartość ta jest większa i wynosi dla osób dorosłych 120µg na dzień. Źródła te natomiast nie różnicują witaminy K na witaminę K1 lub K2. Często podkreśla się dość istotny fakt, iż postać K2 MK-7 ma przewagę nad formą K2 MK-4 (postać MK-7 jest bardziej aktywna niż postać MK-4). Istotną informacją jest też fakt, iż wymienione wartości dotyczą wątrobowego zapotrzebowania na witaminę K (synteza czynników krzepnięcia krwi), natomiast zapotrzebowanie na witaminę K dla innych tkanek organizmu nie zostało określone. 

  1. M. J. Shearer, P. Newman i in., Metabolism and cell biology of vitamin K, „Thromb Haemost” 2008, nr 4, s. 530–547.. 
  2. M. J. Shearer, P.  Newman, Recent trends in the metabolism and cell biology of vitamin K with special reference to vitamin K cycling and MK-4 biosynthesis, ”J Lipid Res.” 2014, nr 3, s. 345–362. 
  3. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa 2017, s. 143-146. 
  4. E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, A. Kotulska, Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych – znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne, „Forum Reumatol.” 2018, nr 2, s. 71–86.
  5. A. Karmańska, B. Karwowski, Rola witaminy K w metabolizmie kości, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2015, nr 1, s. 106-115.
  6. W. M. Borkowski, Choroba krwotoczna noworodków, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/noworodek/66452,choroba-krwotoczna-noworodkow, [dostęp:] 02.02.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Po jakie zioła sięgać na odchudzanie?

    Zioła stosowane w procesie odchudzania stanowią doskonały suplement do dobrze zbilansowanej diety, która powinna być urozmaicona i opierać się na dużej ilość warzyw, owoców, zdrowych źródeł białek, tłuszczy i węglowodanów złożonych. Wszystkie te produkty w trakcie pozbywania się zbędnych kilogramów powinny być spożywane w określonej ilości, czyli mieścić się w założeniach tzw. diety redukcyjnej. Nie należy zapominać również o systematycznej aktywności fizycznej dostosowanej do fizjologii i stanu zdrowia osoby, która się odchudza. Które zioła na odchudzanie wybrać, czy pomagają one zmniejszyć łaknienie i ograniczają wchłanianie węglowodanów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.  

  • Adaptogeny – Traganek błoniasty – właściwości lecznicze herbaty z korzenia Astragalus membranaceus

    Traganek błonisty jest adaptogenem. Wspomaga organizm w sytuacjach, kiedy jest on narażony na stres i w momentach obniżonej odporności. Ponadto spowalnia procesy starzenia, dzięki swoim silnym właściwością przeciwutleniającym. Osoby, które cierpią z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia rumieniowatego układowego lub zażywają leki immunosupresyjne nie powinny suplementować preparatów z Astragalus membranaceus, ponieważ traganek obniża skuteczność preparatów stosowanych w leczeniu tych chorób. Który preparat z adaptogenem wybrać, jaka jest zalecana dawka dzienna traganka błonistego i jak przygotować herbatę z korzenia Astragalus membranaceus? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

    Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

  • Waporyzacja – na czym polega? Jak wypada w porównaniu z tradycyjnym paleniem?

    Waporyzacja to termin znany od dawna, oznaczający zjawisko fizyczne – wydzielanie pary wodnej. Odparowywanie substancji aktywnych z ziół jest natomiast czymś nowym, lecz stało się już światowym trendem. Dowiedz się, na czym polega i czym różni się od palenia? Jakich korzyści może dostarczać inhalacja bezdymna z wykorzystaniem waporyzatora?

  • Skorzonera – co to za warzywo? Wartości odżywcze, właściwości i zastosowanie wężymordu

    Skorzonera, zwana inaczej wężymordem, to roślina mało popularna w Polsce. Warto jednak wiedzieć, że to warzywo może stanowić ciekawy i wartościowy element naszej diety. Czym dokładnie jest skorzonera? Jakimi właściwościami się wyróżnia? Kto może włączyć ją do swojej diety? Podpowiadamy. 

  • Seler naciowy – wartości odżywcze i właściwości. Dlaczego warto go jeść?

    Seler naciowy to warzywo popularne wśród osób odchudzających się i dbających o zdrowy styl życia, jednak wciąż niedocenione. Łodygi selera naciowego stanowią bogate źródło witamin i składników mineralnych, dostarczają błonnika i należą do produktów o niskim IG. Co jeszcze warto wiedzieć o selerze naciowym? 

  • Kwercetyna – właściwości prozdrowotne. Jakie są naturalne źródła kwercetyny? Kiedy warto ją suplementować?

    Kwercetyna należy do grupy bioaktywnych związków roślinnych o działaniu antyoksydacyjnym, zwanych flawonoidami. Jest to naturalny barwnik roślinny występujący w wielu owocach i warzywach, znajduje się np. w liściach zielonej herbaty, cebuli, brokułach, jabłkach, jagodach, winogronach. Kwercetyna posiada cenne właściwości przeciwzapalne i przeciwnowotworowe, wpływa również korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na metabolizm. 

  • Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu

    Zeaksantyna to substancja niezbędna dla zdrowia oczu. Na czym polega jej korzystny wpływ na zmysł wzroku? Jak możemy uzupełnić jej poziom, by cieszyć się tymi dobrodziejstwami? Poznajmy właściwości zeaksantyny i sposoby na dostarczenie jej organizmowi. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij