Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12
Piotr Gmachowski

Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

Jaką rolę w organizmie pełni witamina B12?

Witamina B12, czyli kobalamina to cząsteczka rozpuszczalna w wodzie. W swoim składzie zawiera pierwiastek kobalt, stąd jej nazwa. Molekuła ta wchodzi w skład witamin z grupy B. Witamina B12 w przewodzie pokarmowym zwierząt jest wytwarzana przez drobnoustroje, zaś człowiek dostarczać ją musi w gotowej postaci, wraz z dietą. 

Witamina B12 pełni bardzo ważną rolę w procesach wzrostu organizmu, a dokładniej w procesach dzielenia się komórek (pełni ważną rolę w reakcjach syntezy cząsteczek budujących kwasy nukleinowe, czyli puryn i pirymidyn). Kobalamina bierze także udział w procesie zwanym hematopoezą, czyli mechanizmie, w którym wytwarzane są komórki krwi oraz w procesie syntezy mieliny, czyli substancji wchodzącej w skład otoczki mielinowej na włóknach nerwowych. 

Witamina B12 pełni zatem istotną funkcję w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, układu pokarmowego (błony śluzowej), układu krwionośnego (m .in. pełni rolę regulatora w produkcji czerwonych krwinek) oraz odpowiada za stan skóry. Poziom witaminy B12 powinien zawierać się w przedziale: 148-740 pmol/l (norma ta może się różnić w zależności od laboratorium).

Przyczyny niedoboru witaminy B12

Jedną z przyczyn niedoboru witaminy B12 w organizmie mogą być zaburzenia wchłaniania. Podłożem tego typu zaburzeń są nieprawidłowości w budowie glikoproteiny wytwarzanej przez komórki śluzówki żołądka, tzw. czynnika Castle’a lub receptora, który jest odpowiedzialny za wchłanianie witaminy B12 w jelitach. Kolejną przyczyną niedoboru witaminy B12 może być operacja bariatryczna, usunięcie jelita krętego, a także całkowite lub częściowe usunięcie żołądka, np. w wyniku zabiegu chirurgicznego, w którym konieczne jest usunięcie nowotworu.  Wśród przyczyn niedoboru witaminy B12 wymienia się także:

  • niedobór witaminy B12 w diecie,
  • wrodzony niedobór czynnika wewnętrznego Castle’a,
  • chorobę Addisona i Biermera – chorobę autoimmunologiczną, atakującą komórki błony śluzowej żołądka,
  • bakterię Helicobacter Pylori – stany zapalne błony śluzowej żołądka wywołane przez dany czynnik chorobotwórczy,
  • zespół Zollingera–Ellisona,
  • chorobę Leśniowskiego– Crohna,
  • chorobę alkoholową,
  • weganizm lub wegetarianizm,
  • zarażenie tasiemcem – nieprawidłowości flory jelitowej,
  • leki, które hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Niedobór witaminy B12 może być również spowodowany przez długotrwałe stosowanie niektórych leków, np.: neomycyny, metforminy, kwasu paraaminosalicylowego, cholestyraminy czy kolchicyny.

Objawy niedoboru witaminy B12 

Charakterystyczną konsekwencją niedoboru witaminy B12 w organizmie jest niedokrwistość megaloblastyczna. Jest to  anemia, u podłoża której leżą zaburzenia  syntezy DNA w komórkach układu czerwonokrwinkowego.

Do ogólnych objawów niedokrwistości zaliczamy: ogólne osłabienie, łatwa męczliwość, problemy z koncentracją i uwagą, bladość skóry i błon śluzowych, zawroty i ból głowy, przyspieszona akcja serca, duszność.

Niedobór witaminy B12 – objawy neurologiczne

Objawy neurologiczne spowodowane niedoborem witaminy B12 w organizmie to:

  • zaburzenia węchu,
  • niedosłuch,
  • zaburzenia czucia skórnego,
  • drętwienie kończyn,
  • niedowład kończyn,
  • zaburzenia chodu, zmiana w sposobie poruszania się,
  • impotencja,
  • zaburzenia mikcji,
  • hipotensja ortostatyczna (zawroty głowy po nagłej zmianie pozycji ciała),
  • zaburzenia siły mięśniowej.

Niedobór witaminy B12 – objawy psychiatryczne

Objawy psychiatryczne spowodowane niedoborem witaminy B12 w organizmie to:
•    zaburzenia funkcji poznawczych,
•    otępienie,
•    depresja lub mania,
•    chwiejność nastroju, 
•    rozdrażnienie.

Niedobór witaminy B12 – objawy ze strony przewodu pokarmowego

Do objawów niedoboru witaminy B12 pochodzących z przewodu pokarmowego możemy zaliczyć:

  • stopniową utratę masy ciała,
  • brak apetytu,
  • zaparcia lub biegunki,
  • uczucie pieczenia języka,
  • powiększenie i zaczerwienienie języka,
  • utratę smaku,
  • nudności.

Objawy pochodzące z układu pokarmowego mogą być spowodowane zmianami w komórkach błony śluzowej przewodu pokarmowego (jamy ustnej,  żołądka oraz jelit).

Niedobór witaminy B12 – objawy skórne

Do objawów skórnych niedoboru kobalaminy w organizmie możemy zaliczyć: zażółcenie skóry (bladożółty, cytrynowy odcień skóry) oraz – u niektórych chorych – nabyte bielactwo.

Niedobór witaminy B12 – dieta

Produktami szczególnie bogatymi w witaminę B12 są te, pochodzenia zwierzęcego. Produkty pochodzenia roślinnego nie posiadają w swoim składzie witaminy B12. Do produktów szczególnie bogatych w witaminę B12 zaliczmy:

  • mięso oraz przetwory mięsne (wieprzowina, wołowina, wątroby oraz nerki wieprzowe, wołowe, cielęce i drobiowe, mięso indycze, mięso kurczaka,  baleron, szynka, mięso królika),
  • ryby ( w szczególności: szczupak, a także łosoś, pstrąg i makrela),
  • mleko oraz przetwory mleczne (sery twarogowe, jogurty, kefiry, śmietana),
  • sery  (np. edamski, gouda, brie),
  • jaja,
  • drożdże spożywcze.

Niedobór witaminy B12 – leczenie

Leczenie opiera się na trzech kierunkach. Pierwszym z nich jest leczenie choroby podstawowej (np. choroby pasożytnicze,  choroba Leśniowskiego–Crohna, nieracjonalne  stosowanie przez dłuższy czas leków, które hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku – antagonistów receptora H2, zmiany anatomiczne, np. przewężenia jelit). 

Drugim kierunkiem leczenia  niedoboru witaminy B12 jest jej  suplementacja. Zapotrzebowanie dobowe na witaminę B12 u dorosłych wynosi od 10 do 15 mikrogramów.  Podczas leczenia stosuje się podanie doustne preparatów witaminowych lub drogę parenteralną, czyli zastrzyki – podanie domięśniowe lub podskórne. Przyczyny niedoboru witaminy B12 to najczęściej problemy z wchłanianiem tej witaminy w przewodzie pokarmowym, dlatego też preparatów doustnych nie wykorzystuje się często. Tabletki są wykorzystywane w celu uzupełniania niedoborów, które mogą wynikać np. z niezbilansowanej diety. Przy podaniu domięśniowym lub podskórnym stosuję się dawkę 1 mg, podawaną codziennie przez okres od 7 do 14 dni. Schemat leczenia może oczywiście się różnić, w zależności od ciężkości objawów lub wyników badań laboratoryjnych. Odpowiedź na leczenie występuje zazwyczaj dość szybko.

Trzecim kierunkiem leczenia, który może pomóc w niedoborach witaminy B12 jest zmiana nawyków żywieniowych, szczególnie w przypadku kiedy właśnie one są podstawą niedoboru witaminy.

Rozpoznanie awitaminozy opiera się na objawach klinicznych niedoboru oraz wykorzystuje następujące badania: 

  • morfologię krwi obwodowej,
  • badania biochemiczne: stężenie witaminy B12,
  • badania immunologiczne,
  • gastroskopię.
  1. R. C. Langan, A. J. Goodbred, Vitamin B12 deficiency: recognition and management, „American Family Physician” 2017 (6), s.  384–389.
  2. R. Oh , D. L. Brown, Vitamin B12 deficiency, „American Family Physician” 2003 (5), s. 979–86.
  3. K. Lennecke, K. Hagel, K. Przondziono, Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób, Wrocław 2012, s. 163.
  4. W. Janiec, Kompendium farmakologii, Warszawa 2010, s. 258.
  5. M. Podolak–Dawidziak, Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.15.1.4, [dostęp:] 08.03.2020.
  6. K. Sułek, Niedokrwistości megaloblastyczne, „podyplomie.pl” [online], https://podyplomie.pl/wiedza/wielka–interna/727,niedokrwistosci–megaloblastyczne, [dostęp:] 08.03.2020.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Brak apetytu u dorosłych – co robić, gdy nie mamy ochoty jeść?

    Skutki uboczne leków, depresja, anoreksja, wysoki poziom stresu, ale i też następstwo zmniejszenia się percepcji węchu i smaku postępującego wraz z wiekiem. Często też pierwszy objaw poważnej choroby. Przyczyn braku apetytu może być naprawdę wiele. Jak poprawić apetyt? Co jeść, gdy brakuje smaku przez dłuższy czas? Czy istnieją skuteczne leki zwiększające łaknienie? 

  • Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu

    Bolesne miesiączki to problem wielu kobiet w wieku rozrodczym. Ból podczas menstruacji może mieć charakter pierwotny, pojawia się wówczas u młodych kobiet (do dwóch lat od pierwszego krwawienia) i towarzyszy im często aż do okresu przekwitania. Może być także wtórny, czyli wywołany stanami chorobowymi. Dolegliwości bólowe podczas miesiączki mogą być spowodowane występowaniem endometriozy, mięśniaków macicy czy torbieli jajników. Kiedy należy wykonać badania? Jak sobie radzić z bolesnymi miesiączkami?

  • Ból ręki – przyczyny, diagnostyka, leczenie, rehabilitacja bólu ręki

    Ból ręki może mieć różne przyczyny. Może być zarówno skutkiem urazu, np. skręcenia czy złamania, jak i chorób, takich jak zespół cieśni nadgarstka, zespół de Quervaina czy schorzenia o podłożu reumatycznym. Jak wygląda diagnostyka bólu ręki? Jak przebiega fizjoterapia przy bólu rąk?

  • Kołatanie serca – przyczyny, diagnostyka, leczenie palpitacji serca

    Kołatanie w klatce piersiowej opisywane jest przez pacjentów jako mocne lub niemiarowe bicie serca, znacząco różniące się od wcześniejszej pracy tego mięśnia. Palpitacja wywołuje niepokój i skłania do konsultacji lekarskiej. Co tak na prawdę kryje się pod pojęciem kołatania serca?

  • Wirusowe zapalenie gardła – objawy i leczenie. Domowe sposoby na zapalenie gardła o podłożu wirusowym

    Wirusowe zapalenie gardła najczęściej objawia się bólem gardła w momencie przełykania, podwyższoną temperaturą ciała, mogą pojawić się również katar, kaszel, bóle głowy. Infekcje gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, stosując różnego rodzaju miejscowo działające preparaty przeciwbólowe w postaci tabletek do ssania czy aerozoli, a także leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. 

  • Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii

    Równowaga płynowa jest kontrolowana przez proces przyjmowania płynów, perfuzji nerek, filtracji kłębuszkowej i resorpcji wody w cewkach zbiorczych nerek. Przyjmowane płyny zwiększają objętość krążącej krwi, a to wzmaga perfuzję nerek i filtrację w kłębuszkach oraz zwiększone wydalanie moczu. Proces ten hamowany jest przez hormon antydiuretyczny (wazopresynę, ADH), wydzielany przez podwzgórze i uwalniany przez przysadkę mózgową. ADH zwiększa resorpcję (wchłanianie) wody w kanalikach zbiorczych nerek, zmniejszając ilość wydalanego moczu. Jeśli dochodzi do zaburzeń np. w wydzielaniu wazopresyny, może pojawić się wielomocz. Czym dokładnie jest poliuria? 

  • Nadmierne pragnienie (polidypsja) – co może oznaczać? Przyczyny i leczenie polidypsji

    Uczucie pragnienia jest subiektywnym odczuciem potrzeby pobierania płynów. Może być ono zmniejszone (w stanach uszkodzenia ośrodka pragnienia w podwzgórzu) lub – częściej – zwiększone. Wzmożone pragnienie (polidypsja) najczęściej idzie w parze z nadmiernym wydzielaniem moczu (poliurią). Zwiększona utrata płynów ustrojowych może odbywać się nie tylko przez nerki, ale także przez skórę (obfite poty), przewód pokarmowy (wymioty, biegunka) lub płuca (gorączka). Pragnienie bywa fizjologiczną reakcją na zwiększoną utratę wody z organizmu, jednak nadmierne jest niemal zawsze objawem chorobowym. 

  • Wypadnięcie dysku – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia

    Każdy krążek międzykręgowy kręgosłupa jest zbudowany z dwóch części: miękkiej, galaretowatej części wewnętrznej – jądra miażdżystego i twardego pierścienia włóknistego znajdującego się na zewnętrz. Uraz lub przeciążenie mogą spowodować, że wewnętrzna część krążka wysunie się poza pierścień, nazywa się to wypadnięciem dysku. Jakie objawy powoduje przepuklina krążka międzykręgowego, czyli wypadający dysk?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij