Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski
Barbara Sitek

Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski

Badanie poziomu wolnego testosteronu jest zlecane w przypadku potwierdzenia lub wykluczenia wielu zaburzeń hormonalnych, które mogą objawiać się różnie u kobiet i inaczej u mężczyzn. Oznaczenie poziomu FTST wykonuje się również wówczas, kiedy wynik badania całkowitego testosteronu znajduje się poza zakresem norm laboratoryjnych. Wydzielanie hormonu zależy od prawidłowej pracy jajników lub jąder, nadnerczy, przysadki i podwzgórza. Czy do zbadania poziomu wolnego testosteronu trzeba być na czczo, jakie są normy dla kobiet i mężczyzn, kiedy zachodzi konieczność dodatkowej suplementacji testosteronem i jak bezpiecznie przejść przez ten proces? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Wolny testosteron (fT, FTST) jest frakcją testosteronu całkowitego, która nie jest związana z żadnym z osoczowych białek transportujących hormony. Stanowi jedynie niewielką część z całej puli testosteronu, ma on jednak duże znaczenie w diagnostyce zaburzeń hormonalnych zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Oznaczenie poziomu wolnego testosteronu powinno być wykonane zawsze wówczas, gdy poziom testosteronu całkowitego znalazł się poza zasięgiem normy, jak i również w przypadku występowania objawów wskazujących na zaburzenia dojrzewania płciowego chłopców, obniżonego libido, zaburzeń erekcji i problemów z płodnością oraz objawów wirylizacji i hirsutyzmu u kobiet.

Czym jest wolny testosteron? Różnica między testosteronem a wolnym testosteronem

Testosteron znajdujący się we krwi występuje pod dwiema postaciami, jako testosteron wolny oraz testosteron związany z białkami osocza (albumina lub globulina wiążącą hormony płciowe – SHBG), które pełnią dla niego rolę transportera. Zdecydowana większość hormonu występuje we krwi w postaci związanej, a jedynie 1–5 % stanowi jego wolna frakcja, która jest dzięki temu w bezpośredni sposób dostępna dla komórek. Chociaż wolny testosteron jest jedynie niewielkim ułamkiem z całej puli hormonu, tak to właśnie on wykazuje działanie aktywne biologicznie, a jego stężenie nie jest zależne od stężenia białek osocza. Dzięki temu oznaczenie stężenia wolnego testosteronu we krwi jest istotnym parametrem, który jest używany w diagnostyce zaburzeń gospodarki hormonalnej.

Oznaczenie poziomu wolnego testosteronu jest zalecane w przypadku, gdy wynik badania testosteronu całkowitego znajduje się poza zakresem normy lub wynik jest uważany za niewiarygodny, np. w rezultacie zmian w poziomie białek osocza, do którego dochodzi m.in. u pacjentów z niewydolnością nerek albo wątroby. Badanie wolnego testosteronu warto także wykonać przy podejrzeniu nieprawidłowego rozwoju płciowego u chłopców, u par borykających się z bezpłodnością, u mężczyzn z zaburzeniami libido i zaburzeniami erekcji, a także u kobiet, u których występują cechy wirylizacji, czyli pojawienie się męskich cech płciowych, takich jak nadmierne owłosienie (hirsutyzm), męska budowa ciała, zmiana barwy głosu, trądzik czy łysienie typu męskiego.

Wolny testosteron – działanie

Testosteron jest hormonem płciowym. Odpowiada za wykształcenie się męskich narządów rozrodczych w okresie płodowym, jak i również za prawidłowy przebieg dojrzewania u chłopców i rozwijanie się, tzw. trzeciorzędowych cech płciowych: obniżenie barwy głosu, wzrost masy mięśniowej, pojawienie się zarostu i owłosienia typu męskiego, a także za prawidłowy przebieg procesu spermatogenezy (powstawania męskich komórek rozrodczych – plemników) i płodność mężczyzny. Poza tym testosteron odpowiada również za wzrost tkanki kostnej i mięśniowej, regulację ciśnienia krwi, redukcję tkanki tłuszczowej oraz właściwe działanie układu odpornościowego.

Rola wolnego testosteronu u kobiet jest również znacząca. Chociaż jego stężenie jest wielokrotnie niższe niż u mężczyzn, to wpływa on m.in. na prawidłową mineralizację kości, regulację libido oraz prawidłowe funkcjonowanie jajników. Ponadto zaburzenia w jego stężeniu grożą niepłodnością, problemami z utrzymaniem ciąży, mogą także być objawem zespołu policystycznych jajników (PCOS).

Wydzielanie testosteronu zależy od prawidłowego działania gonad (jajników lub jąder), nadnerczy, przysadki, a także podwzgórza. Zaburzenia w funkcjonowaniu jednego z tych narządów mogą doprowadzić do obniżenia lub podwyższenia poziomu testosteronu – zarówno całkowitego, jak i wolnego. Poziom hormonu poza granicami normy może zatem wskazywać m.in. na schorzenia narządów wydzielania wewnętrznego.

Powiązane produkty

Wolny testosteron – przyczyny i objawy niedoboru u kobiet i mężczyzn

Niedobór wolnego testosteronu u dorosłych pacjentów prowadzi do pojawienia się szeregu niepokojących symptomów, których intensywność narasta wraz z czasem trwania choroby prowadzącej do obniżenia poziomu hormonu. Jeżeli poziom wolnego testosteronu jest u pacjenta obniżony, należy wykonać dalsze badania diagnostyczne, w celu sprawdzenia przyczyny tych zaburzeń.

Niski poziom wolnego testosteronu u mężczyzn objawia się w postaci impotencji, niepłodności, zaburzeń erekcji, spadku masy mięśniowej (przy jednoczesnym wzroście ilości tkanki tłuszczowej), zmniejszenia ilości owłosienia na ciele oraz powiększeniem gruczołów piersiowych (tzw. ginekomastia), trudności z koncentracją i pogorszenie nastroju. Ponadto zdarza się, że u pacjenta stwierdza się demineralizację kości, która może prowadzić nawet do osteoporozy,

Kobiety mają mniej jednoznaczne objawy obniżonego poziomu wolnego testosteronu, którymi są najczęściej: zaburzenia nastroju, obniżenie masy mięśniowej i gęstości kości oraz niskie libido.

Wśród najczęstszych przyczyn obniżenia FTST znajdują się m.in.:

  • niedorozwój jąder lub jajników,
  • choroby genetyczne, np. zespół Klinefeltera,
  • guzy lub mechaniczne uszkodzenia jąder, np. na skutek wypadku lub choroby wirusowej,
  • guzy lub inne choroby przysadki i podwzgórza,
  • zaburzenia w pracy nadnerczy,
  • hiperprolaktynemia,
  • uwarunkowania genetyczne,
  • zmiany związane ze starzeniem się organizmu,
  • niehigieniczny tryb życia, np. spożywanie alkoholu, palenie papierosów, niezdrowe nawyki żywieniowe.

Wolny testosteron – przyczyny i objawy nadmiaru u kobiet i mężczyzn

Podwyższony poziom testosteronu u kobiet objawia się w postaci tzw. wirylizacji, czyli pojawienia się u nich cech standardowo przypisywanych mężczyznom: obniżenia barwy głosu, zmian w budowie ciała, pojawienia się męskiego typu owłosienia (tzw. hirsutyzmu) oraz łysienia. Utrzymujące się podwyższone stężenie wolnego testosteronu prowadzi także do trądziku, przybierania na wadze, zaburzeń miesiączkowania, jak również niepłodności, dlatego nieprawidłowy wynik badania powinien być zawsze omówiony z lekarzem prowadzącym, najlepiej endokrynologiem.

U mężczyzn zbyt wysokie stężenia wolnego testosteronu występują bardzo rzadko, a podwyższony wynik badania wskazuje najczęściej na suplementację testosteronu, np. w postaci dopingu lub preparatów farmakologicznych (w postaci tabletek, czy zastrzyków). Przyjmowanie preparatów z testosteronem powinno być prowadzone jedynie na wniosek lekarza, ponieważ nadmierny wzrost stężenia hormonu może prowadzić do poważnych, niebezpiecznych dla zdrowia powikłań.

Wśród najczęstszych przyczyn podwyższenia FTST znajdują się m.in.:

  • nadczynność tarczycy,
  • zespół policystycznych jajników (PCOS),
  • przerost i zaburzenia funkcji nadnerczy,
  • zespół Cushinga,
  • guzy jąder i jajników,
  • insulinooporność i leptynooporność,
  • otyłość,
  • inne zaburzenia hormonalne, np. podwyższony poziom progesteronu.

Wolny testosteron – badanie i normy

Na badanie poziomu wolnego testosteronu można zgłosić się do punktu pobrań bez wcześniejszego przygotowania. Nie jest wymagane bycie na czczo, a oznaczenie polega na pobraniu krwi, podobnie jak w przypadku większości podstawowych oznaczeń laboratoryjnych. Norma dla wolnego testosteronu zależy od płci i powinna mieścić się w następujących zakresach referencyjnych:

  • dla kobiet: 0,2–1,5 pg/ml,
  • dla mężczyzn 2,6–10 pg/ml.

Leczenie zmian związanych z wolnym testosteronem

Większość chorób wpływających na poziom testosteronu można skutecznie leczyć, prowadząc tym samym do stopniowego uregulowania poziomu hormonu. W przypadku, gdy stężenie wolnego testosteronu znajduje się na bardzo niskim poziomie, lekarz może także zdecydować o jego farmakologicznej suplementacji za pomocą preparatów w postaci żeli, zastrzyków, plastrów lub tabletek. Warto jednak pamiętać, że ze względu na możliwe skutki uboczne i potrzebę dobrania indywidualnej dawki, terapia ta powinna odbywać się pod okiem doświadczonego specjalisty.

Badanie wolnego testosteronu – cena/refundacja, skierowanie

Skierowanie na oznaczenie poziomu wolnego testosteronu może być wystawione przez lekarza specjalistę, np. ginekologa lub endokrynologa i wówczas jest to badanie refundowane przez NFZ. Jeżeli pacjent nie posiada skierowania, to koszt oznaczenia FTST pokrywa samodzielnie. Wynosi on zazwyczaj ok. 30–55 zł.

  1. E. Kempisty-Jeznach, Testosteron. „Klucz do męskości", Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2018.
  2. A. Dembińska-Kieć i in. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, „Wydawnictwo Edra Urban & Partner", Wrocław 2017.
  3. G. R. Dohle i in., Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia męskiego hipogonadyzmu. „Postępy andrologii online", 2015, nr 2 (2).
  4. D. Szydlarska i in., Dyskusja na temat metod oceny stężenia testosteronu, „Forum Medycyny Rodzinnej", nr 7(3), 2013.
  5. Jakiel G. i in.,  Androgen deficiency in women., „Endokrynologia Polska", nr 6,  2005.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wysokie ALT – czego jest objawem? Jakie są normy badania ALT?

    Prawidłowy zakres referencyjny dla aminotransferazy alaninowej zależy od wielu czynników i może różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Oznaczenie poziomu ALT we krwi pozwala na wykrycie chorób wątroby i ocenę stopnia ich zaawansowania, jak również na różnicowanie określonych schorzeń wątroby między sobą. Jakie są normy ALT we krwi, jak wygląda badanie oraz czy do oznaczenia trzeba być na czczo?

  • Biorezonans – co to jest, jak działa i czy jest skuteczny w leczeniu chorób i nałogów?

    Biorezonans magnetyczny to jedna z metod wykorzystywanych przez osoby praktykujące niekonwencjonalne formy leczenia różnych chorób. Nie udało się dotychczas jednoznacznie rozstrzygnąć, czy terapia z użyciem biorezonansu jest skuteczna. Największym problemem jest brak rzetelnych badań naukowych, które potwierdziłyby słowa zwolenników tej metody dotyczące tego, czy i jak naprawdę działa biorezonans.

  • Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

    Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  • Badanie AMH (wskaźnik rezerwy jajnikowej) – normy, cena

    Badanie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego, jest jednym z kluczowych elementów oceny rezerwy jajnikowej kobiety. Pozwala na ocenę liczby pęcherzyków jajnikowych, które mogą być stymulowane w ramach procedury in vitro. Na czym polega to badanie? Czy warto je wykonać? Jak interpretować wyniki?

  • Badania na niepłodność dla kobiet – jak wyglądają? Jak się przygotować?

    Niepłodność to problem, który dotyka coraz większą liczbę osób na całym świecie. Szacuje się, że nawet 15% par boryka się z problemami z zajściem w ciążę. Spośród wszystkich przyczyn niepłodności w związku 40% leży po stronie mężczyzn, 40% po stronie kobiet, a w 20% przyczyny pochodzą od obojga partnerów. Wielu z nich zwraca się o pomoc do specjalistów, którzy oferują różne metody diagnostyki i leczenia niepłodności. Jakie badania na niepłodność warto zrobić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij