Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski
Barbara Sitek

Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski

Badanie poziomu wolnego testosteronu jest zlecane w przypadku potwierdzenia lub wykluczenia wielu zaburzeń hormonalnych, które mogą objawiać się różnie u kobiet i inaczej u mężczyzn. Oznaczenie poziomu FTST wykonuje się również wówczas, kiedy wynik badania całkowitego testosteronu znajduje się poza zakresem norm laboratoryjnych. Wydzielanie hormonu zależy od prawidłowej pracy jajników lub jąder, nadnerczy, przysadki i podwzgórza. Czy do zbadania poziomu wolnego testosteronu trzeba być na czczo, jakie są normy dla kobiet i mężczyzn, kiedy zachodzi konieczność dodatkowej suplementacji testosteronem i jak bezpiecznie przejść przez ten proces? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Wolny testosteron (fT, FTST) jest frakcją testosteronu całkowitego, która nie jest związana z żadnym z osoczowych białek transportujących hormony. Stanowi jedynie niewielką część z całej puli testosteronu, ma on jednak duże znaczenie w diagnostyce zaburzeń hormonalnych zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Oznaczenie poziomu wolnego testosteronu powinno być wykonane zawsze wówczas, gdy poziom testosteronu całkowitego znalazł się poza zasięgiem normy, jak i również w przypadku występowania objawów wskazujących na zaburzenia dojrzewania płciowego chłopców, obniżonego libido, zaburzeń erekcji i problemów z płodnością oraz objawów wirylizacji i hirsutyzmu u kobiet.

Czym jest wolny testosteron? Różnica między testosteronem a wolnym testosteronem

Testosteron znajdujący się we krwi występuje pod dwiema postaciami, jako testosteron wolny oraz testosteron związany z białkami osocza (albumina lub globulina wiążącą hormony płciowe – SHBG), które pełnią dla niego rolę transportera. Zdecydowana większość hormonu występuje we krwi w postaci związanej, a jedynie 1–5 % stanowi jego wolna frakcja, która jest dzięki temu w bezpośredni sposób dostępna dla komórek. Chociaż wolny testosteron jest jedynie niewielkim ułamkiem z całej puli hormonu, tak to właśnie on wykazuje działanie aktywne biologicznie, a jego stężenie nie jest zależne od stężenia białek osocza. Dzięki temu oznaczenie stężenia wolnego testosteronu we krwi jest istotnym parametrem, który jest używany w diagnostyce zaburzeń gospodarki hormonalnej.

Oznaczenie poziomu wolnego testosteronu jest zalecane w przypadku, gdy wynik badania testosteronu całkowitego znajduje się poza zakresem normy lub wynik jest uważany za niewiarygodny, np. w rezultacie zmian w poziomie białek osocza, do którego dochodzi m.in. u pacjentów z niewydolnością nerek albo wątroby. Badanie wolnego testosteronu warto także wykonać przy podejrzeniu nieprawidłowego rozwoju płciowego u chłopców, u par borykających się z bezpłodnością, u mężczyzn z zaburzeniami libido i zaburzeniami erekcji, a także u kobiet, u których występują cechy wirylizacji, czyli pojawienie się męskich cech płciowych, takich jak nadmierne owłosienie (hirsutyzm), męska budowa ciała, zmiana barwy głosu, trądzik czy łysienie typu męskiego.

Wolny testosteron – działanie

Testosteron jest hormonem płciowym. Odpowiada za wykształcenie się męskich narządów rozrodczych w okresie płodowym, jak i również za prawidłowy przebieg dojrzewania u chłopców i rozwijanie się, tzw. trzeciorzędowych cech płciowych: obniżenie barwy głosu, wzrost masy mięśniowej, pojawienie się zarostu i owłosienia typu męskiego, a także za prawidłowy przebieg procesu spermatogenezy (powstawania męskich komórek rozrodczych – plemników) i płodność mężczyzny. Poza tym testosteron odpowiada również za wzrost tkanki kostnej i mięśniowej, regulację ciśnienia krwi, redukcję tkanki tłuszczowej oraz właściwe działanie układu odpornościowego.

Rola wolnego testosteronu u kobiet jest również znacząca. Chociaż jego stężenie jest wielokrotnie niższe niż u mężczyzn, to wpływa on m.in. na prawidłową mineralizację kości, regulację libido oraz prawidłowe funkcjonowanie jajników. Ponadto zaburzenia w jego stężeniu grożą niepłodnością, problemami z utrzymaniem ciąży, mogą także być objawem zespołu policystycznych jajników (PCOS).

Wydzielanie testosteronu zależy od prawidłowego działania gonad (jajników lub jąder), nadnerczy, przysadki, a także podwzgórza. Zaburzenia w funkcjonowaniu jednego z tych narządów mogą doprowadzić do obniżenia lub podwyższenia poziomu testosteronu – zarówno całkowitego, jak i wolnego. Poziom hormonu poza granicami normy może zatem wskazywać m.in. na schorzenia narządów wydzielania wewnętrznego.

Wolny testosteron – przyczyny i objawy niedoboru u kobiet i mężczyzn

Niedobór wolnego testosteronu u dorosłych pacjentów prowadzi do pojawienia się szeregu niepokojących symptomów, których intensywność narasta wraz z czasem trwania choroby prowadzącej do obniżenia poziomu hormonu. Jeżeli poziom wolnego testosteronu jest u pacjenta obniżony, należy wykonać dalsze badania diagnostyczne, w celu sprawdzenia przyczyny tych zaburzeń.

Niski poziom wolnego testosteronu u mężczyzn objawia się w postaci impotencji, niepłodności, zaburzeń erekcji, spadku masy mięśniowej (przy jednoczesnym wzroście ilości tkanki tłuszczowej), zmniejszenia ilości owłosienia na ciele oraz powiększeniem gruczołów piersiowych (tzw. ginekomastia), trudności z koncentracją i pogorszenie nastroju. Ponadto zdarza się, że u pacjenta stwierdza się demineralizację kości, która może prowadzić nawet do osteoporozy,

Kobiety mają mniej jednoznaczne objawy obniżonego poziomu wolnego testosteronu, którymi są najczęściej: zaburzenia nastroju, obniżenie masy mięśniowej i gęstości kości oraz niskie libido.

Wśród najczęstszych przyczyn obniżenia FTST znajdują się m.in.:

  • niedorozwój jąder lub jajników,
  • choroby genetyczne, np. zespół Klinefeltera,
  • guzy lub mechaniczne uszkodzenia jąder, np. na skutek wypadku lub choroby wirusowej,
  • guzy lub inne choroby przysadki i podwzgórza,
  • zaburzenia w pracy nadnerczy,
  • hiperprolaktynemia,
  • uwarunkowania genetyczne,
  • zmiany związane ze starzeniem się organizmu,
  • niehigieniczny tryb życia, np. spożywanie alkoholu, palenie papierosów, niezdrowe nawyki żywieniowe.

Wolny testosteron – przyczyny i objawy nadmiaru u kobiet i mężczyzn

Podwyższony poziom testosteronu u kobiet objawia się w postaci tzw. wirylizacji, czyli pojawienia się u nich cech standardowo przypisywanych mężczyznom: obniżenia barwy głosu, zmian w budowie ciała, pojawienia się męskiego typu owłosienia (tzw. hirsutyzmu) oraz łysienia. Utrzymujące się podwyższone stężenie wolnego testosteronu prowadzi także do trądziku, przybierania na wadze, zaburzeń miesiączkowania, jak również niepłodności, dlatego nieprawidłowy wynik badania powinien być zawsze omówiony z lekarzem prowadzącym, najlepiej endokrynologiem.

U mężczyzn zbyt wysokie stężenia wolnego testosteronu występują bardzo rzadko, a podwyższony wynik badania wskazuje najczęściej na suplementację testosteronu, np. w postaci dopingu lub preparatów farmakologicznych (w postaci tabletek, czy zastrzyków). Przyjmowanie preparatów z testosteronem powinno być prowadzone jedynie na wniosek lekarza, ponieważ nadmierny wzrost stężenia hormonu może prowadzić do poważnych, niebezpiecznych dla zdrowia powikłań.

Wśród najczęstszych przyczyn podwyższenia FTST znajdują się m.in.:

  • nadczynność tarczycy,
  • zespół policystycznych jajników (PCOS),
  • przerost i zaburzenia funkcji nadnerczy,
  • zespół Cushinga,
  • guzy jąder i jajników,
  • insulinooporność i leptynooporność,
  • otyłość,
  • inne zaburzenia hormonalne, np. podwyższony poziom progesteronu.

Wolny testosteron – badanie i normy

Na badanie poziomu wolnego testosteronu można zgłosić się do punktu pobrań bez wcześniejszego przygotowania. Nie jest wymagane bycie na czczo, a oznaczenie polega na pobraniu krwi, podobnie jak w przypadku większości podstawowych oznaczeń laboratoryjnych. Norma dla wolnego testosteronu zależy od płci i powinna mieścić się w następujących zakresach referencyjnych:

  • dla kobiet: 0,2–1,5 pg/ml,
  • dla mężczyzn 2,6–10 pg/ml.

Leczenie zmian związanych z wolnym testosteronem

Większość chorób wpływających na poziom testosteronu można skutecznie leczyć, prowadząc tym samym do stopniowego uregulowania poziomu hormonu. W przypadku, gdy stężenie wolnego testosteronu znajduje się na bardzo niskim poziomie, lekarz może także zdecydować o jego farmakologicznej suplementacji za pomocą preparatów w postaci żeli, zastrzyków, plastrów lub tabletek. Warto jednak pamiętać, że ze względu na możliwe skutki uboczne i potrzebę dobrania indywidualnej dawki, terapia ta powinna odbywać się pod okiem doświadczonego specjalisty.

Badanie wolnego testosteronu – cena/refundacja, skierowanie

Skierowanie na oznaczenie poziomu wolnego testosteronu może być wystawione przez lekarza specjalistę, np. ginekologa lub endokrynologa i wówczas jest to badanie refundowane przez NFZ. Jeżeli pacjent nie posiada skierowania, to koszt oznaczenia FTST pokrywa samodzielnie. Wynosi on zazwyczaj ok. 30–55 zł.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Co to jest USG? Co warto wiedzieć o badaniu? Rodzaje, wskazania i przeciwskazania do badania ultrasonograficznego

    Jednym z chętniej przeprowadzanych badań z zakresu diagnostyki obrazowej jest USG. Dzięki niemu możliwe jest dokonanie oceny kształtu i wielkości narządów wewnętrznych, stwierdzenie obecności guzów, zmian nowotworowych czy innych stanów patologicznych. Z powodzeniem od wielu lat stosuje się je także w trakcie monitorowania ciąży, już od jej pierwszych tygodni. Jakie są rodzaje badania USG, jak się do niego przygotować i ile kosztuje? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • GGTP – Gamma-glutamylotranspeptydaza – badanie, normy, wskazania

    GGTP to enzym pomocny w diagnozowaniu między innymi chorób wątroby, trzustki czy nerek. Jego wysoki  poziom obserwuje się również u osób z problemem nadużywania alkoholu. Istnieje szereg objawów towarzyszących chorobom wątroby i dróg żółciowych, które powinny skłonić pacjenta do oznaczenia poziomu gamma-glutamylotranspeptydazy. Uwagę powinno przykuć chociażby żółte zabarwienie skóry i błon śluzowych, obrzęki i świąd skóry czy ból po prawej stronie brzucha. Jak się przygotować do badania GGTP, ile kosztuje to oznaczenie i czy do badania należy zgłosić się na czczo? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Tomografia komputerowa naczyń krwionośnych – kiedy wykonać badanie?

    Angio-TK jest mniej inwazyjną techniką angiografii naczyń krwionośnych. Badanie to pozwala na zobrazowanie stanu żył i tętnic praktycznie każdego obszaru naszego ciała. Zaletą angio-TK, będącego jednym z najdroższych badań obrazowych, jest z pewnością sposób podawania kontrastu. Jakie badania diagnostyczne należy wykonać przed tomografią komputerową naczyń krwionośnych, czy istnieją przeciwwskazania do przeprowadzania obrazowania i czy trzeba mieć skierowanie na angiografię tomografii komputerowej? Odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule. 

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlania kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminogram – badanie poziomu aminokwasów

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Holotranskobalamina – badanie wczesnych niedoborów witaminy B12

    Istnieje pula badań, które regularnie powinien wykonać każdy weganin lub wegetarianin, a także osoby, które mają wszelkie objawy niedokrwistości lub zauważają u siebie niedobory witaminy B12, do których należy, chociażby mrowienie i pieczenie skóry, drętwienie kończyn lub zaburzenia snu. Postawienie diagnozy dotyczącej groźnego niedoboru wit. B12 jest możliwe już na jego wczesnym etapie, dzięki wykonaniu oznaczenia poziomu holoTC, czyli holotranskobalaminy. Jak się przygotować do badania poziomu holoTC, czy trzeba być na czczo i jakie są objawy obniżonego poziomu witaminy B12? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminopeptydaza leucynowa (LAP) – badanie, normy, wskazania

    Badanie poziomu aminopeptydazy leucynowej, w wyniku oznaczanej jako LAP, zleca się najczęściej podczas prowadzenia diagnostyki uszkodzenia komórek wątroby, trzustki i dróg żółciowych. Podwyższone LAP świadczy o możliwej chorobie tych narządów, w tym także tej o podłożu onkologicznym. Oznaczenie aktywności aminopeptydazy leucynowej pozwala również na zróżnicowanie przyczyn w odpływie żółci w sytuacji, kiedy u pacjenta oznaczono także podwyższony poziom ALP, czyli fosfatazy alkalicznej. Jak się przygotować do badania LAP, ile kosztuje i czy jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij