Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników
Agnieszka Gierszon

Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Prolaktyna to polipeptydowy hormon wydzielany przez przysadkę mózgową. Jej główną rolą jest stymulowanie gruczołów sutkowych do produkcji mleka w okresie laktacji, ale wpływa także na funkcję jajników i regulację działania układu immunologicznego. Prolaktyna badana jest najczęściej w diagnostyce niepłodności u kobiet i mężczyzn oraz przy podejrzeniu guza przysadki. W przypadku pacjentów ze zdiagnozowanym guzem przysadki mózgowej poziom prolaktyny oznacza się także w przebiegu monitorowania leczenia.

Co to jest prolaktyna?

Prolaktyna (PRL, LTH) jest polipeptydowym hormonem zbudowanym z około 199 aminokwasów, wydzielanym przez komórki laktotropowe przedniego płata przysadki mózgowej. W mniejszych ilościach wytwarzana jest również przez mięśnie macicy i komórki gruczołów sutkowych, (niektóre) komórki układu odpornościowego, prostatę, skórę i tkankę tłuszczową. Głównym zadaniem prolaktyny jest stymulacja gruczołów sutkowych kobiety do produkcji mleka, jednak wpływa ona też na funkcjonowanie jajników, a jej nadmiar może hamować wydzielanie innych hormonów gonadotropowych. U mężczyzn prolaktyna wpływa na utrzymanie prawidłowego libido i funkcji seksualnych.

Stężenie prolaktyny w warunkach fizjologicznych wzrasta pod wpływem stresu, wysiłku fizycznego, hipoglikemii, podczas snu, ciąży, drażnienia brodawek sutkowych, karmienia piersią w okresie poporodowym, a także podczas stosunku seksualnego. Na wzrost poziomu prolaktyny może wpływać też działanie hormonu tyreotropowego (TSH) i estrogenów, dieta wysokobiałkowa i wysokotłuszczowa, używki (alkohol i nikotyna) oraz przyjmowanie niektórych leków (np. antagonistów receptora dopaminowego, niektórych antydepresantów, rezerpiny, werapamilu czy cymetydyny). Działanie hamujące wydzielanie prolaktyny przez przysadkę mózgową mają z kolei dopamina, progesteron i agoniści dopaminy (np. bromokryptyna czy kabergolina, często stosowane w lekach regulujących cykl miesiączkowy, stosowanych na zatrzymanie miesiączki i łagodzących objawy zespołu policystycznych jajników – PCOS).

Jakie są przyczyny i skutki hiperprolaktynemii u kobiet i u mężczyzn?

Nadmierne wydzielanie prolaktyny ponad wartości fizjologiczne może wskazywać na podejrzenie guza przysadki (prolaktynomy), który ma zdolność do samodzielnego wytwarzania hormonu, ale także na choroby podwzgórza, regulującego funkcję przysadki, ucisk przysadki mózgowej, urazy głowy, zaburzenie funkcji gruczołu tarczowego, zespół policystycznych jajników i niewydolność nerek czy marskość wątroby.

Do objawów hiperprolaktynemii, czyli zwiększonego stężenia prolaktyny u kobiet i mężczyzn, należą przede wszystkim: bóle głowy i ograniczenie pola widzenia, niezwiązana z ciążą produkcja mleka przez gruczoły sutkowe lub mlekotok u mężczyzn, dyskomfort podczas stosunku, hirsutyzm – nietypowe owłosienie twarzy i ciała u kobiet (np. włosy na dekolcie i wokół brodawek sutkowych) i brak owłosienia u mężczyzn, problemy ze skórą (trądzik), niepłodność, spadek libido i osteoporoza oraz nieregularne miesiączki u kobiet lub zaburzenia erekcji u mężczyzn. Nadmierne stężenie prolaktyny u dziewcząt i chłopców może skutkować zaburzeniami miesiączkowania, mlekotokiem i opóźnionym dojrzewaniem płciowym.

Polecane dla Ciebie

Badanie prolaktyny – jak się przygotować? Cena/refundacja i skierowanie

Materiałem do badania prolaktyny jest krew żylna pobrana jednorazowo od pacjenta ze zgięcia łokciowego. Według dawnych zaleceń badanie poziomu prolaktyny następowało po podaniu matoklopramidu, czyli leku, który powoduje m.in. pobudzenie wydzielania PRL. Po podaniu 10 mg MTC odnotowywano najczęściej 6.–10. razy wyższe stężenie hormonu. Aktualnie nie zaleca się badania prolaktyny w testach czynnościowych, wspomnianym metoklopramidem (MTC), jednak w związku z dobową zmiennością poziomu prolaktyny zaleca się pobranie krwi od pacjenta w godzinach porannych, najlepiej między godziną 7:00 a 9:00. Przed badaniem należy odpocząć co najmniej kilkanaście minut, należy unikać wysiłku fizycznego, stresu, stosunków seksualnych, palenia papierosów i spożywania alkoholu. W miarę możliwości krew należy pobrać także bez długotrwałego uciskania naczynia, po dużym odstępie czasowym od karmienia piersią oraz po odstawieniu niektórych z przyjmowanych leków po konsultacji z lekarzem zlecającym badanie. U kobiet zaleca się wykonanie badania prolaktyny w pierwszej fazie cyklu miesiączkowego. Jeśli na badanie poziomu prolaktyny skieruje pacjentkę np. lekarz ginekolog lub endokrynolog, wówczas koszt badania zostanie zrefundowany przez NFZ. Jeżeli zdecydujemy się na wykonanie badania za odpłatnością, jego cena wyniesie około 40 złotych, a na wyniki będziemy czekać około 1 dnia.

Prolaktyna – normy w wynikach badań

Wartości referencyjne stężeń prolaktyny zależą od wieku i płci pacjenta. Ponadto zawsze warto zwrócić uwagę na normy danego punktu diagnostycznego. Każda pracownia wykonuje analizy z wykorzystaniem innego sprzętu (metod) i innych odczynników, dlatego zawsze obok wyniku pacjenta, znajdują się wartości referencyjne tego laboratorium.

Normy prolaktyny dla kobiet

U kobiet obserwuje się słaby wzrost poziomu prolaktyny w drugiej połowie cyklu miesiączkowego. Norma prolaktyny dla kobiet nieciężarnych wynosi od około 102 do 496 µIU/L. W okresie ciąży poziom prolaktyny stopniowo wzrasta, by w trzecim trymestrze osiągnąć poziom o 15–20 razy wyższy od stężenia początkowego. Poziom prolaktyny po porodzie wraca do normy w ciągu mniej więcej 4–6 tygodni, natomiast karmienie piersią powoduje ponowny, gwałtowny wzrost stężenia hormonu.

Normy prolaktyny dla mężczyzn. Czy wysoka prolaktyna w wyniku badania mężczyzny powinna niepokoić?

Norma prolaktyny dla mężczyzn wynosi około 86 do 324 µIU/L. Wzrost poziomu prolaktyny ponad normę może skutkować u pacjentów niekorzystnymi objawami w postaci spadku libido, zaburzeń erekcji, niepłodności i ginekomastii, należy więc bezwzględnie skonsultować otrzymany wynik z lekarzem prowadzącym. Najmniej groźne objawy w postaci braku ochoty na seks i impotencja może stać się mniejszym problemem, dzięki suplementacji preparatów, które można kupić w aptece w formie tabletki na potencję bez recepty lub tabletki na podniesienie libido.

Czy da się skutecznie leczyć niedobór lub nadmiar prolaktyny?

Niedobór prolaktyny stanowi bardzo rzadko obserwowany stan kliniczny i nie wiąże się zwykle z poważniejszymi dolegliwościami. Jedynie u kobiet tuż po porodzie może prowadzić do niewystarczającej produkcji mleka w gruczołach sutkowych.
Nadmiar prolaktyny może wynikać z różnych przyczyn, od których należy uzależnić dalsze postępowanie kliniczne. Jeżeli wywoływany jest przez przyjmowane leki, po konsultacji z lekarzem prowadzącym można – o ile to możliwe – rozważyć ich zamianę na odpowiedniki niewywołujące hiperprolaktynemii. Jeżeli badania obrazowe wykażą u pacjenta istnienie guza odpowiedzialnego za produkcję hormonu, należy podjąć leczenie prowadzące do jego zmniejszenia i usunięcia. Jeśli hiperprolaktynemia jest spowodowana chorobami innych narządów, należy wdrożyć leczenie przyczynowe chorób ją wywołujących (np. niedoczynności tarczycy). W leczeniu niepłodności wywołanej nadmiarem prolaktyny dobrze sprawdzają się leki stanowiące agonistów dopaminy (DA, ang. Dopamine Agonists), np. wydawana na receptę bromokryptyna.

Jak stres wpływa na poziom prolaktyny? Czy niski poziom prolaktyny wpływa na libido?

Stres stanowi jeden z czynników podwyższających poziom prolaktyny, co w konsekwencji – w przypadku przewlekłego stresu – może prowadzić do dysfunkcji nabłonka jelit, tchawicy, mięśnia sercowego czy patologii sercowo-naczyniowych oraz rozwoju problemów psychicznych, spadku libido i wydolności seksualnej. Tabletki i inne preparaty uspokajające mogą pomóc wyciszyć organizm, wyrównać nieco gospodarkę hormonalną, ułatwić zasypianie i zregenerować się podczas snu, dlatego warto zastanowić się nad ich suplementacją. Szczególną można także skupić na produktach naturalnych, takich jak adaptogeny w tabletkach, kapsułkach lub wyciągach, które także pomagają osiągnąć stan równowagi wewnętrznej.

Dowiedz się więcej o adaptogenach – czym są, które adaptogeny wybrać?

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J., Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  2. Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna, Warszawa 2014.
  3. Badowska-Kozakiewicz AM., Biological role of prolactin. „Przegląd Menopauzalny", nr 4, 2012.
  4. Prolactin, „Lab tests online" [online], https://labtestsonline.org/tests/prolactin, [dostęp:] 14.05.2021.
  5. Prolactin, Serum, „Mayo Clinic Laboratories" [online], https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/Clinical+and+Interpretive/85670, [dostęp:] 14.05.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG jąder – jak wygląda badanie? Jak się do niego przygotować?

    Wykonanie USG jąder pozwala ocenić zarówno stan jąder, najądrzy, jak i całej moszny. Jest bardzo pomocnym badaniem w sytuacji podejrzenia chorób jąder, takich jak żylaki powózka nasiennego, guz jądra, skręt i przyczepka jądra czy wodniaki. Ultrasonografia to metoda ogólnie dostępna, pozwalającą na szybką diagnozę niepokojących objawów męskiej strefy intymnej oraz na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jak wygląda USG jąder i jak się do niego przygotować?

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Insulina – normy we krwi, wskazania, cena. Badanie insuliny po obciążeniu. Czy hiperglikemia i hipoglikemia są groźne dla życia?

    Insulina i normy z nią związane są jednym z głównych wskaźników prawidłowej pracy trzustki. Badanie poziomu tego hormonu pozwala na dokonanie oceny zmian w gospodarce węglowodanowej, a w przypadku wystąpienia hipoglikemii lub hiperglikemii wdrożenie odpowiedniego leczenia tych zaburzeń, których zaniedbane może się rozwinąć w szereg chorób metabolicznych, w tym przede wszystkim w cukrzycę typu II. Osoby, które zauważyły u siebie zaburzenia widzenia, zawroty głowy, przyspieszoną akcję serca lub zlewne poty powinny koniecznie zgłosić się na badanie poziomu insuliny.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną pornień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Jak rozpoznać toczeń rumieniowaty układowy?

    Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak inne choroby układowe tkanki łącznej, jest przewlekłą chorobą nieuleczalną, którą można zdiagnozować m.in. dzięki badaniu przeciwciał ANA. Nie można nigdy samodzielnie interpretować wyników analiz, polegać na informacjach i zdjęciach zamieszczanych na internetowych forach oraz bagatelizować objawów. Diagnostyka tocznia jest bardzo złożonym procesem, który wymaga wyjątkowo indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

  • Testy DNA na ojcostwo – jak wygląda badanie, ile kosztuje i kiedy można je wykonać?

    Testy na ojcostwo wykonywane są od lat 80. XX wieku. Przez lata zmieniały się techniki inżynierii genetycznej, dzięki którym możliwe stało się ustalenie lub wykluczenie ewentualnego rodzicielstwa. Obecnie nie ma konieczności czekania z wykonaniem badań aż do momentu narodzin dziecka, ponieważ może je wykonać jeszcze na etapie rozwoju płodowego. Jak wygląda badanie? Skąd pobrać próbkę do testu i ile on kosztuje?

  • Cytologia płynna (LBC) a tradycyjna – która jest bardziej dokładna? Cena, refundacja

    Regularnie wykonywana cytologia pomaga uniknąć zachorowania na raka szyjki macicy. Przez wiele lat była ona wykonywana jedynie w formie szkiełkowej. W 2016 roku Polskie Towarzystwo Patologów (PTP) wnioskowało do Ministerstwa Zdrowia o zmianę standardów diagnostycznych na bardziej dokładne i czułe, czyli na cytologię na podłożu płynnym, nazywanej w skrócie LBC. Jak wygląda cytologia płynna i czym różni się od klasycznej metody diagnostycznej?  Czy cytologia na podłożu płynnym jest refundowana przez NFZ?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij