Adaptogeny – czym są? Które adoptogeny wybrać? Rodzaje, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji
Alicja Świątek

Adaptogeny – czym są? Które adoptogeny wybrać? Rodzaje, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji

Adaptogeny są nietoksycznymi roślinami, które charakteryzują się tonizującym działaniem na organizm człowieka. Zmniejszają skutki stresu, który wpływa nie tylko na kondycję fizyczną, ale także psychiczną i mentalną. Istnieje wiele rodzajów adaptogenów, które stymulują ciało do powrotu do naturalnej równowagi, czyli homeostazy. Substancje adaptogenne wykazują wyjątkowo wysoki potencjał antyoksydacyjny. Który adaptogen wybrać przy kłopotach z zasypianiem, a który przy stresującym trybie życia, a ponadto jakie są inne wskazania i przeciwwskazania do stosowania adaptogenów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Organizm człowieka jest nieustannie narażony na różne czynniki stresowe, zarówno psychiczne, fizyczne, chemiczne, jak i biologiczne. Wymagający tryb życia, smog, wysokoprzetworzone jedzenie, infekcje lub brak ruchu i zaburzony sen to bez wątpienia przyczyny zaburzonej homeostazy, czyli naturalnej równowagi wewnętrznej. Organizm nieustannie dąży do utrzymania tego fizjologicznego stanu, czyli adaptuje się do zmian zachodzących w środowisku zewnętrznym, jednakże jego możliwości są na tym polu ograniczone. Pomocne w takiej sytuacji są naturalne substancje adaptogenne, które zgodnie ze swoją nazwą wpływają na zwiększenie zdolności adaptacyjnych organizmu, podnosząc tym samym jego odporność na stres.

Co to jest adaptogen? Jak działają adaptogeny?

Terminem adaptogen określane są substancje zwiększające zdolności przystosowawcze (adaptacyjne) organizmu w odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiskowe. Ułatwiają one dostosowanie się do zwiększonego narażenia na niekorzystne czynniki stresowe, zarówno fizyczne, jak i te emocjonalne.

Adaptogeny regulują funkcje organizmu, przywracając jego prawidłowe, fizjologiczne mechanizmy oraz wzmagają jego naturalną odporność na zmęczenie, zaburzenia depresyjne oraz choroby organiczne.

Dodatkowo związki te wpływają na poprawę pracy mózgu, w tym usprawniają pamięć i koncentrację, umiejętność uczenia się i zapamiętywania, a także działają ochronnie na komórki wątrobowe oraz pełnią funkcję antyoksydanta. W organizmie podczas procesu neutralizacji czynników zewnętrznych, normalizacji podlega szereg procesów, takich jak metabolizm, gospodarka hormonalna, reakcje enzymatyczne, neuroprzekaźnictwo oraz oddychanie komórkowe.

Warto jednak dodać, że adaptogeny przywracając naturalne działanie organizmu (wspomnianą homeostazę), nie stymulują do tych procesów zdrowego i prawidłowo funkcjonującego organizmu.

Pod wpływem działania adaptogenów zarówno ciało, jak i mentalna sfera człowieka są w stanie szybciej i efektywniej zareagować na bodźce stresowe, dzięki czemu są one łatwiej neutralizowane oraz mniej szkodliwe.

Rodzaje adaptogenów

Zgodnie z aktualną wiedzą za adaptogen możemy uznać substancję/roślinę, która wykazuje działanie immunostymulujące, powoduje obniżenie aktywności centralnego układu nerwowego (działanie uspokajające), wpływa na poprawę funkcjonowania mózgu, przy wzmożonym obciążeniu wysiłkowym zwiększa sprawność fizyczną, jest także przeciwutleniaczem. W przyrodzie istnieje wiele roślin o właściwościach adaptogennych, które co prawda różnią się między sobą budową, ale wszystkie spełniają powyższe kryteria.

Ashwagandha

Witania ospała (łac. Withania somnifera), nazywana potocznie ashwagandhą, posiada właściwości immunostymulujące i adaptogenne. Ashwagandha klasyfikowana jest jako surowiec działający tonizująco oraz antystresowo na organizm, ponieważ zmniejsza stężenie kortyzolu u osób narażonych na czynniki stresogenne, a także wpływa korzystnie na proces zasypiania oraz jakość snu.

Rhodiola rosea

Kłącze różeńca górskiego (łac. Rhodiola rosea) jest od dawna stosowane w bólach migrenowych oraz przy zmęczeniu fizycznym i psychicznym. Preparaty z rożeńca górskiego są polecane w okresie zwiększonej pracy umysłowej oraz narażenia na stres, ponieważ poprawiają pamięć, koncentrację, refleks i uodparniają organizm na stres. Różeniec górski stymuluje procesy anaboliczne, dzięki czemu zwiększa wydolność fizyczną, zwłaszcza podczas uprawiania sportu. Stosowanie r. rosea przynosi korzystne rezultaty u osób narażonych na stres, cukrzyków, w chorobach żołądka i wątroby oraz podczas terapii przeciwnowotworowych.

Traganek

Podstawowe działanie lecznicze Tragakanka błoniastego (łac. Astragalus membranaceus) związane jest z aktywnością przeciwutleniającą, immunomodulującą, przeciwzapalną, przeciwcukrzycową oraz przeciwmiażdżycową. Traganek wykazuje pośredni wpływ ochronny na komórki wątrobowe, nerwowe, układ moczowy i krwionośny. Roślina wykorzystywana jest przede wszystkim w walce z zaburzeniami odporności oraz jako preparat wzmacniający i tonizujący, ze względu na działanie immunostymulujące.

Żeń-szeń

Żeń-szeń (łac. Panax ginseng) charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem farmakologicznym. Substancje czynne zawarte w tej roślinie wykazują aktywność antyoksydacyjną, immunostymulującą oraz wpływają na poprawę kondycji fizycznej i psychicznej organizmu. Stosowanie preparatów z żeń-szeniem wpływa korzystnie na funkcje mózgu, w tym procesy zapamiętywania, uczenia się, koncentracji i kojarzenia. Jako adaptogen zwiększa siły witalne, wpływa na poprawę odporności organizmu na stres, wpływa na poprawę samopoczucia oraz podnosi libido.

Cytryniec chiński

Cytryniec chiński (łac. Schizandra chinensis) jest cennym źródłem antyoksydantów, stąd jego wykorzystanie w preparatach przeciwstarzeniowych oraz przeciwmiażdżycowych. Cytryniec chiński stosowany jest w stanach wyczerpania psychicznego i fizycznego, zaburzeniach depresyjnych oraz przy niedokrwistości.

Eleuterokok kolczasty

Wyciągi z Eleuterokoka kolczastego (łac. Eleuterococcus senticosus), powszechnie nazywanego również żen-szeniem syberyjskim, zwiększają tolerancję organizmu na niekorzystne czynniki środowiskowe. Niektóre źródła podają, że właściwości adaptogenne tej rośliny są wykorzystywane u osób narażonych na stres, w tym w leczeniu dzieci z autyzmem oraz mających problemy z adaptacją w środowisku rówieśników. Preparaty z eleuterokokiem wpływają korzystnie na procesy uczenia się i zapamiętywania oraz łagodzą stany depresyjne i lękowe.

Gotu kola

Wąkrota azjatycka (łac. Centella asiatica), nazywana Gotu kola i Brahmi, wpływa na poprawę funkcjonowania komórek układu nerwowego, co przekłada się na usprawnienie pamięci, procesów myślowych oraz złagodzenie stanów depresyjnych. Gotu kola stosowana jest w chorobach przewodu pokarmowego, nadciśnieniu, zaburzeniach krążenia obwodowego oraz innych dysfunkcjach układu sercowo-naczyniowego. Dodatkowo wąkrota azjatycka znajduje wykorzystanie w chorobach skóry, takich jak egzemy, łuszczyca, owrzodzenia lub trudno gojące się rany.

Bacopa Monnieri

Bacopa monnieri usprawnia pracę mózgu, dzięki czemu poprawia pamięć i koncentrację. Jest polecana w leczeniu choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, a u dzieci ze zdiagnozowanym ADHD oraz innych chorobach neurodegeneracyjnych. Ponadto substancje aktywne zawarte w tej roślinie wykazują aktywność przeciwutleniającą, przeciwzapalną, przeciwgorączkową oraz ochronną na komórki serca i przewodu pokarmowego. Roślina działa silnie odtruwająco, poprzez usuwanie szkodliwych substancji gromadzących się we krwi.

MACA (pieprznica peruwiańska)

MACA (łac. Lepidium meyenii) jest adaptogenem, wykazującym działanie antyoksydacyjne, ochronne na komórki układu kostnego oraz nerwowego. Substancje aktywne zawarte w tej roślinie wpływają korzystnie na aktywność seksualną i płodność. Naukowcy wykazali, że MACA może mieć korzystny wpływ na złagodzenie bolesnych i nieregularnych miesiączek oraz niekorzystnych objawów menopauzy, zwłaszcza: uderzeń gorąca, nadmiernej suchości pochwy, spadku popędu seksualnego,  osłabienia i objawów depresyjnych.  

Adaptogeny – dla kogo?

Po preparaty będące źródłem adaptogenów warto sięgnąć przede wszystkim w okresie zwiększonego narażenia na stres psychiczny lub fizyczny. Dodatkowo ze względu na szereg dodatkowych właściwości warto stosować je profilaktycznie, aby spowolnić procesy starzenia, ograniczyć aktywność wolnych rodników oraz procesy chorobotwórcze. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów na bazie roślin o właściwościach adaptogennych w postaci kropli, suszu, tabletek, kapsułek, naparów, nalewek, które poza podstawowym działaniem tonizującym na organizm wykazują różnorodne, dodatkowe działania. W zależności od problemów zdrowotnych można dobrać odpowiedni surowiec najkorzystniej wpływający na dane schorzenie.

Adaptogeny – przeciwwskazania do stosowania

Zazwyczaj rośliny będące adaptogenami są dobrze tolerowane przez organizm. Jak w przypadku każdego preparatu mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości lub inne, chociażby ze strony przewodu pokarmowego. Ogólnymi, podstawowymi przeciwwskazaniami do stosowania adaptogenów są ciąża i laktacja, a także wedle niektórych źródeł zażywanie adaptogenów przez dzieci powinno zostać poprzedzone konsultacją z lekarzem pediatrą. Z kolei adaptogenów podnoszących ciśnienie krwi, jak żeń-szeń i eleuterokok kolczasty nie należy stosować w przypadku choroby nadciśnieniowej. Dodatkowo należy skonsultować się z lekarzem w przypadku stosowania leków przeciwdepresyjnych, znieczulających, uspokajających, przeciwlękowych oraz wpływających na krążenie mózgowe i układ nerwowy.

  1. K. Borowicz-Reutt i in., „Astragalus membranaceus we współczesnej farmakognozji. Część I: Działanie hamujące procesy starzenia organizmu", „aptekarzpolski.pl”, [online], https://www.aptekarzpolski.pl/rynek-lekow/astragalus-membranaceus-we-wspolczesnej-farmakognozji-czesc-i-dzialanie-hamujace-procesy-starzenia-organizmu/, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  2. K. Borowicz-Reutt, „Astragalus extract", „meapharma.pl”, [online], https://meapharma.pl/monografia_Astragalus.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  3. D. Załuski i in., „Eleutherococcus senticosus – przykład rośliny adaptogennej", „researchgate.net”, [online], https://www.researchgate.net/publication277118629_ELEUTHEROCOCCUS_SENTICOSUS_AN_EXEMPLARY_ADAPTOGENIC_PLANT, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  4. H. Różański, „Eleuthero – Eleutherococcus senticosus jako środek adaptogenny", www.rozanski.li, [online], https://rozanski.li/386/eleuthero-eleutherococcus-senticosus-jako-srodek-adaptogenny/, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  5. K. Karłowicz-Bodalska i in., „Centella asiatica (L.) Urban, syn. Hydrocotyle asiaticaL. – wąkrota azjatycka – znana roślina lecznicza Dalekiego Wschodu", „postepyfitoterapii.pl”, [online], http://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2014/11/pf_2013_225-235.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  6. M. Łojewski i in., „Bacopa monnieri L. Pennell – roślina o wielokierunkowym działaniu leczniczym", „postepyfitoterapii.pl”, [online], http://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2014/11/pf_2014_084-089.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  7. H. Ostrowski-Meissner i in., „Próba zastosowania Maca (Lepidium peruvianum) u kobiet w okresie wczesnej postmenopauzy", „czytelniamedyczna.pl”, [online], http://www.czytelniamedyczna.pl/2515,prlba-zastosowania-maca-lepidium-peruvianum-u-kobiet-w-okresie-wczesnej-postmeno.html, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  8. M. Grdeń i in., „Maca (Lepidium meyenii) – właściwości prozdrowotne", „npt.up-poznan.net” , [online], http://www.npt.up-poznan.net/pub/art_11_3.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cynamon – właściwości i zastosowanie. Na co pomaga? Czy jest zdrowy?

    Cynamon to nie tylko popularna przyprawa. Dzięki obecności wielu substancji aktywnych wykazuje właściwości prozdrowotne, dlatego używa się go w przemyśle kosmetycznym oraz farmaceutycznym. Przy jakich dolegliwościach pomoże cynamon? Kto powinien na niego uważać? Podpowiadamy.

  • Rzeżucha – wartości odżywcze i właściwości. Czy jest zdrowa?

    Zielona rzeżucha nie tylko powinna stanowić estetyczny wystrój świątecznego stołu. Ze względu na jej właściwości lecznicze oraz zawartość witamin powinna na stale gościć w codziennym menu. Na co pomoże rzeżucha? Do czego ją dodawać, co można z niej zrobić? Jak wyhodować ją w domu? Podpowiadamy.

  • Zioła na trawienie – jakie wybierać?

    Kto z nas podczas jedzenia skupia się całkowicie na posiłku i dokładnym przeżuwaniu każdego kęsa? No właśnie. Niestety, zajmują nas raczej smartfony czy rozmowy przy stole. A to prosta droga do niestrawności. Na szczęście są sposoby, żeby sobie pomóc – do akcji wkraczają zioła na trawienie.

  • Czy woda wystarczy, by umyć owoce i warzywa?

    Spożywanie surowych warzyw i owoców to zwyczaj bardzo dobry dla zdrowia. Produkty te zawierają dużo witamin i mikroelementów, błonnika, antyoksydantów i innych korzystnych dla zdrowia składników. Jednak, aby jedzenie świeżych jarzyn było dla nas bezpieczne, należy właściwie je przygotować, aby usunąć z nich szkodliwe substancje i chorobotwórcze mikroorganizmy.

  • Resweratrol – czym jest i jak działa? Gdzie występuje i jak wpływa na zdrowie?

    Fitoskładniki, czyli naturalnie występujące w roślinach substancje, których zadaniem jest ochrona przed negatywnymi czynnikami (jak zanieczyszczenia, infekcje wirusowe czy grzybicze), mogą przyjść w sukurs nam ludziom w walce z chorobami cywilizacyjnymi. Resweratrol jest aktualnie jednym z najintensywniej eksplorowanych substancji tego typu. Co to jest? W jakim winie znajdziemy go najwięcej? Czy liposomalny jest lepszy od „zwykłego”? Czy warto go suplementować? W jakich owocach występuje? Odpowiedzi na ta i wiele innych pytań udzielamy w poniższym artykule.     

  • „Spalacze tłuszczu” – garcinia cambogia – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Jak tamaryndowiec malabarski pomaga w procesie odchudzania?

    Garcinia cambogia to suplement diety, który przez wielu określany jest mianem preparatu ułatwiającego odchudzanie. Występuje zarówno w postaci tabletek, kapsułek, ekstraktów, jak i herbat ziołowych. Jej wpływ na odchudzanie opiera się przede wszystkim na obniżeniu poziomu cholesterolu, zmniejszeniu apetytu i podwyższeniu temperatury ciała. Udowodniono, że efekt termogeniczny sprzyja procesowi spalania tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że garcinia cambogia może jedynie wspomóc proces odchudzania, który powinien być oparty na konsekwentnej samodyscyplinie, ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększonej ilości aktywności fizycznej. Który suplement z tamaryndowca malabarskiego wybrać, czy osoby chore na cukrzycę mogą przyjmować garcinia cambogia i czy suplementacja tym „spalaczem tłuszczu" ma jakieś skutki uboczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czym jest mikroplastik i jaki jest jego wpływ na środowisko i na nasze zdrowie?

    Działalność człowieka doprowadziła do skażenia środowiska cząsteczkami mikroplastiku. Ich obecność stwierdzono już w powietrzu, glebie, wodach słodkich, morzach i oceanach, organizmach roślin i zwierząt oraz w produktach spożywczych. Nie wiemy dokładnie, z jakimi zagrożeniami zdrowotnymi związane jest to zanieczyszczenie, ale dotychczasowe odkrycia mogą dostarczać powodów do niepokoju.

  • Rukola – charakterystyka. Właściwości i zastosowanie rokietty siewnej. Dlaczego warto jeść rukolę?

    Rukola (rokietta siewna) to sałata o bardzo charakterystycznym smaku, ale też wielu prozdrowotnych właściwościach. Dlaczego warto włączyć rukolę do codziennej diety? Jak prawidłowo ją przechowywać i przyrządzać? Sprawdź nasze propozycje dań z wykorzystaniem rukoli. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij