Kurkuma (ostryż długi) – właściwości i działanie. Jak ją stosować? Przeciwwskazania do spożywania kurkumy

Kurkuma (ostryż długi, szafran indyjski), nazywana złotem Indii, to znana od przynajmniej 2500 lat przyprawa, powszechnie występująca, używana i szanowana w krajach dalekowschodnich. Obecnie szturmem zdobywa resztę świata nie tylko jako składnik kulinariów czy jako surowiec stosowany w kosmetyce naturalnej, ale przede wszystkim ze względu na swoje właściwości zdrowotne. Jak stosować kurkumę? Czy są jakieś przeciwskazania, by korzystać z jej bogactw?

1. Kurkuma – czym jest?
2. Właściwości kurkumy
3. Kurkuma – na co pomaga?
4. Kurkuma – jak stosować? Gdzie można ją kupić?
5. Kurkuma – przeciwwskazania
6. Kurkuma – najczęściej zadawane pytania

Jakie właściwości lecznicze wykazuje kurkuma (ostryż długi) i jak wpływa na nasz organizm? Ta dalekowschodnia roślina cieszy się stale rosnącą popularnością zarówno w kulinariach, jak i w domowej apteczce. W poniższym artykule zebraliśmy kluczowe informacje na temat tego surowca: wyjaśniamy, jak działa kurkuma i na jakie dolegliwości pomaga najskuteczniej, jak stosować kurkumę na co dzień, aby zmaksymalizować jej wchłanianie, a także jakie są najważniejsze przeciwwskazania do jej spożywania.

Kurkuma – czym jest?

Kurkuma (ang. turmeric) jest kłączem pochodzącego z rodziny imbirowatych ostryżu długiego (Curcuma longa), zwanego też szafranem indyjskim. Uprawy tej rośliny występują w Chinach, Azji Południowo-Wschodniej (Indonezja, Tajlandia, Wietnam, Filipiny), a przede wszystkim w Indiach. 

Właściwości kurkumy

Kurkuma wykazuje wiele właściwości zdrowotnych, co udowodniły już liczne badania naukowe. Dzięki obecności kurkuminoidów działa:

• przeciwzapalnie,
• przeciwutleniająco,
• przeciwnowotworowo,
• neuroprotekcyjnie,
• antybakteryjnie,
• przeciwwirusowo,
• przeciwgrzybiczo,
• chemoprewencyjnie.

Ma zastosowanie w chorobach metabolicznych, sercowo-naczyniowych, w dolegliwościach ze strony układu pokarmowego, w problemach stomatologicznych. 

Kurkuma – na co pomaga?

1. Kurkuma ze względu na swoje silne działanie przeciwzapalne ma zastosowanie lecznicze w wielu chorobach o tym podłożu. Przynosi pozytywne efekty w leczeniu chorób przewlekłych dotykających osoby w podeszłym wieku: zapaleń kości, mięśni, w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Związki kurkumy w połączeniu z tradycyjną terapią farmakologiczną stawów znacznie zwiększały efektywność leczenia, w większym stopniu eliminowały ból, zwiększały zakres ruchu. 
2. Przyjmowanie kurkumy może poprawić stan pacjentów z problemami żołądkowo-jelitowymi. Pozytywne efekty obserwowano w chorobie zapalnej jelit, niestrawności, zapaleniu trzustki, w nowotworach układu pokarmowego. 
3. Kurkuma działa hepatoprotekcyjnie (ochronnie na wątrobę) w podobnym stopniu jak ostropest plamisty lub karczoch.
4. Jest surowcem żółciopędnym: zwiększa produkcję żółci w wątrobie i pobudza wydzielanie żółci przez woreczek żółciowy, czym wspiera procesy trawienia tłuszczów, a dodatkowo może wspomagać kontrolę masy ciała podczas odchudzania się. 
5. Co ważne dla diabetyków: kurkuma i kurkuminoidy obniżają poziom glukozy we krwi, a dodatkowo chronią przed neuropatią i nefropatią cukrzycową. 
6. Kurkuma działa przeciwmiażdżycowo, hamuje agregację płytek krwi, obniża ciśnienie krwi, a także:
   • może być uzupełnieniem terapii w chorobach układu nerwowego: chorobie Alzheimera, depresji, chorobie Parkinsona;
   • kurkuma stosowana jest jako remedium na przeziębienie: działa przeciwgorączkowo, łagodzi zapalenie zatok, kaszel, katar;
   • kurkuma jest bogata w żelazo, a tym samym wspomaga leczenie anemii;
   • jest środkiem łagodzącym dolegliwości w jamie ustnej: stosuje się ją na bóle zębów, na stany zapalne dziąseł i przyzębia, zmniejsza produkcję płytki nazębnej, pomaga w nawracającym aftowym zapaleniu jamy ustnej, szybciej uśmierzając ból i gojąc owrzodzenia – w porównaniu do standardowego leczenia.
7. Nie można pominąć również zewnętrznego zastosowania kurkumy. Ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające aplikowana jest jako okłady na rany, zaczerwienienia, oparzenia. Działa kojąco na skórę dotkniętą trądzikiem, na zmiany łuszczycowe, na egzemę.
8. Kurkuma jest używana w kosmetyce, ponieważ może opóźniać procesy starzenia, działać przeciwzmarszczkowo. Skóra twarzy po zabiegu z użyciem kurkumy jest miękka, gładka, pełna blasku, a jej koloryt jest wyrównany. Bardzo ciekawe jest również zastosowanie depilacyjne: regularne kąpiele w wodzie z dodatkiem kurkumy zmniejszają porost włosów na ciele. 

Kurkuma – jak stosować? Gdzie można ją kupić?

Dla osób zdrowych najlepszą metodą dostarczenia kurkumy do organizmu jest stosowanie jej jako przyprawy w kuchni, a w większych dawkach – jako składowej popularnego napoju, czyli złotego mleka. 

Przepis na złote mleko

Składnikiem wyjściowym jest pasta z kurkumy:

• 2 łyżki sproszkowanej kurkumy dodajemy do połowy szklanki wrzącej wody,
• gotujemy około 8 minut aż powstanie gęsta pasta (tak przygotowaną miksturę można przechowywać w szklanym pojemniku w lodówce nawet do 3 tygodni).

Podstawowy przepis na złote mleko to:

• łyżeczka pasty z kurkumy,
• pół łyżeczki oleju kokosowego (ważny składnik ze względu na rozpuszczalność kurkumy w tłuszczach, a nie w wodzie),
• szklanka mleka, najlepiej roślinnego.

Całość należy wymieszać, podgrzać, jednak nie doprowadzać do wrzenia. By zwiększyć biodostępność aktywnych związków kurkumy warto doprawić napój czarnym pieprzem (jego składnik, piperyna, poprawia przyswajanie kurkuminy). Można złote mleko podawać z miodem, z cynamonem, z imbirem. 

Popularne są maseczki z kurkumy stosowane na twarz. Pastę z kurkumy (przepis wyżej) nakłada się na skórę na 30 minut. Jednak czym ją zmyć, by uniknąć żółtego zabarwienia? Metody są różne: umycie twarzy mieszanką oliwy z besanem (czyli mąką z ciecierzycy) lub przy użyciu wody różanej. 

Kurkuma – przeciwwskazania

1. Kurkumy w dużych ilościach nie powinny przyjmować kobiety w ciąży, gdyż przyprawa może wywołać skurcze macicy, a tym samym przedwczesny poród. 
2. Ostrożność powinny zachować również osoby z niedrożnością dróg żółciowych i z kamieniami żółciowymi.
3. Osoby stosujące leki rozrzedzające krew oraz osoby zażywające leki przeciwcukrzycowe powinny skonsultować się z lekarzem, ponieważ ze względu na swoje właściwości zdrowotne kurkuma może nasilać działanie tych leków.

Kurkuma – najczęściej zadawane pytania

Czy kurkuma wpływa na poziom cholesterolu we krwi?

Kurkuma, a dokładniej zawarta w niej kurkumina, może korzystnie wpływać na profil lipidowy. Badania wskazują, że u osób z chorobami metabolicznymi kurkumina może prowadzić do obniżenia stężenia trójglicerydów, cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL, a także do wzrostu stężenia cholesterolu HDL. Kurkumina jest jednym z nutraceutyków wymienianych w wytycznych Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego jako substancja o udokumentowanym korzystnym wpływie na profil lipidowy. Nie zastępuje jednak zdrowego stylu życia ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku suplementacji kurkumy?

Kurkuma zwykle nie powoduje poważnych działań niepożądanych. Przy stosowaniu dużych dawek mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak rozstrój żołądka, nudności czy biegunka, a także zawroty głowy. Może również wystąpić reakcja alergiczna. Osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe powinny skonsultować suplementację z lekarzem, ponieważ kurkumina może wpływać na krzepliwość krwi.