FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?
Agnieszka Gierszon

FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?

Badanie poziomu FSH jest jednym z podstawowych oznaczeń, na jakie kieruje się pacjentów podczas prowadzenia procesu diagnostycznego niepłodności, zaburzeń miesiączkowania i owulacji oraz chorób przysadki mózgowej. Norma FSH u kobiet zmienia się w zależności o dnia cyklu miesiączkowego. Na wynik badania hormonu folikulotropowego wpływają również zażywane leki, w tym doustne środki antykoncepcyjne. Z kolei u dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.


Czego dowiesz się z niniejszego artykułu:

  • Jak obliczyć stosunek FSH do LH?
  • Jakie są normy FSH dla kobiet w różnych momentach cyklu miesiączkowego?
  • Stężenia których hormonów należy sprawdzić wraz z poziomem FSH?
  • Czy na badanie FSH należy stawić się na czczo?
  • Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego FSH?


Folikulotropina (FSH, hormon folikulotropowy) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową. W organizmie kobiety jego rolą jest pobudzanie jajników do syntezy estrogenów i wytwarzania dojrzewających pęcherzyków jajnikowych, a u mężczyzn odpowiada natomiast za czynność jąder. Badanie poziomu FSH wskazane jest w diagnostyce podłoża niepłodności u kobiet i mężczyzn oraz przedwczesnego lub opóźnionego dojrzewania u dzieci. Poziom FSH oznacza się także w monitorowaniu owulacji, diagnostyce zaburzeń miesiączkowania i czynności przysadki mózgowej.

Co to jest FSH?

FSH, czyli hormon folikulotropowy, jest hormonem peptydowym syntetyzowanym przez przedni płat przysadki mózgowej w odpowiedzi na stymulację gonadoliberyną (GnRH) wytwarzaną przez podwzgórze mózgowe, reagujące zwrotnie na stymulację za pośrednictwem testosteronu i estradiolu. U mężczyzn FSH odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie jąder i wytwarzanie plemników. FSH u kobiet, działając w organizmie wspólnie z LH (hormonem luteinizującym, lutropiną), pobudza jajniki do wytwarzania estrogenów, co skutkuje dojrzewaniem pęcherzyków jajnikowych (Graffa). FSH odpowiada także za cykliczne i zgodne z fazami cyklu miesiączkowego zmiany w endometrium.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu FSH?

Badanie poziomu FSH wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce niepłodności męskiej i kobiecej, przy zaburzeniach miesiączkowania i owulacji, dojrzewania płciowego dzieci obojga płci, a także w diagnostyce różnicowej chorób przysadki mózgowej. Badanie poziomu FSH wykonane równolegle z badaniem lutropiny wskazane jest w diagnostyce PCOS (zespołu policystycznych jajników), z kolei oznaczenie FSH łącznie z inhibiną B i estradiolem lub hormonem antymüllerowskim (AMH) pozwala ocenić rezerwę jajnikową pacjentki.

Polecane dla Ciebie

Niski poziom FSH a ciąża

Przyjmuje się, że im wyższy poziom FSH w fazie pęcherzykowej (folikularnej) cyklu miesięcznego, tym większe mogą być problemy pacjentki z zajściem w ciążę. Badanie poziomu FSH wykonywane w przypadku zaburzeń płodności jest zatem pomocne w zdiagnozowaniu ich przyczyny. Kiedy stężenie FSH obniżone jest w wyniku zaburzeń funkcji przysadki mózgowej lub podwzgórza, mówimy o hipogonadotropowym hipogonadyzmie, natomiast gdy stężenie FSH wzrasta w wyniku zaburzenia funkcji jąder lub jajników – o hipergonadotropowym hipogonadyzmie.

W przypadku leczenia niepłodności przyjmuje się, że poziom FSH powyżej 15 mIU/mL około 2.–3. dnia cyklu stanowi u pacjentki prognozę złej odpowiedzi na stymulację dojrzewania pęcherzyków za pomocą leków i może stanowić podstawę wykluczenia jej z dalszych etapów leczenia metodami wspomaganego rozrodu w związku z niskim poziomem rezerwy jajnikowej i problemem z pobudzeniem jajeczkowania.

Badanie FSH nie jest rutynowo wykonywane u pacjentek ciężarnych z uwagi na fakt, że stężenie hormonu folikulotropowego pozostaje u nich w tym okresie na bardzo niskim lub wręcz nieoznaczalnym poziomie.

Objawy i skutki za niskiego FSH

Obniżony poziom FSH u kobiet i mężczyzn związany jest zwykle z niewydolnością gonad, powstałą wskutek niewydolności przysadki mózgowej i/lub podwzgórza. Związany może być m.in. z wrodzonym lub nabytym panhipopituaryzmem (niedoczynność przysadki), nowotworami, zapaleniami lub operacjami w rejonie przysadki mózgowej lub podwzgórza, hiperprolaktynemią, anoreksją i niedożywieniem, przyjmowaniem niektórych leków lub stresem. U dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.

Objawy i skutki zbyt wysokiego FSH

Podwyższony poziom FSH i lutropiny obserwuje się zwykle w przebiegu pierwotnej niewydolności jajników i jąder lub wad rozwojowych gonad oraz w przedwczesnym wygasaniu czynności jajników w wyniku chorób lub chemioterapii czy radioterapii. Poziom FSH jest wysoki również u pacjentek w okresie okołomenopauzalnym. Objaw podwyższonego poziomu FSH i LH u dzieci stanowi przedwczesne dojrzewanie płciowe.

FSH – jak się przygotować do badania? Czy do pobrania krwi należy być na czczo?

Badanie poziomu FSH wykonywane jest w próbce krwi żylnej pobranej z żyły łokciowej pacjenta. Z uwagi na fakt, że stężenie FSH u kobiet zależy od fazy cyklu miesiączkowego oraz wykazuje zróżnicowanie dobowe, wskazane jest pobranie krwi w godzinach porannych – pomiędzy 2. a 5. dniem cyklu (chyba że lekarz kierujący pacjentkę na badania zaleci inaczej). Nie jest konieczne, aby do badania poziomu FSH pozostawać na czczo, czyli około 8–10 godzin od ostatniego posiłku, ale w związku z tym, że zwykle badanie poziomu FSH wykonywane jest w pakiecie z oznaczeniem innych parametrów, takich jak np. morfologia krwi żylnej, wskazane jest powstrzymanie się od spożywania posiłków przed pobraniem krwi. Na wynik badania czeka się z reguły nie dłużej niż jeden dzień.

Istotne jest, aby pamiętać, że na wynik badania FSH mogą wpływać niektóre leki i środki, które podwyższają (np. klomifen, cimetydyna, glikozydy naparstnicy, ketokonazol, erytropoetyna, lewodopa czy nikotyna) lub obniżają (np. doustne środki antykoncepcyjne, leki hormonalne, kortykosteroidy) poziom FSH. Ważne, by przed badaniem nigdy nie odstawiać leków samodzielnie, a o ich przyjmowaniu poinformować lekarza, który zdecyduje, czy i kiedy odstawienie będzie wskazane. Przed wykonaniem badania FSH należy poinformować lekarza kierującego również o przebytej niedawno scyntygrafii.

FSH – normy dla kobiet i mężczyzn

Podczas gdy stężenie FSH u kobiet zmienia się w przebiegu kolejnych faz cyklu miesiączkowego, u mężczyzn pozostaje bardziej stabilne. Normy stężenia FSH u kobiet przedstawiają się następująco:

  • dla fazy pęcherzykowej (folikularnej) – poniżej 12 mIU/ml,
  • dla fazy owulacyjnej od 20 do 90 mIU/ml,
  • dla fazy lutealnej – poniżej 10 mIU/ml,
  • w czasie ciąży – stężenie śladowe lub nieoznaczalne,
  • po menopauzie od ok. 40 do 250 mIU/ml.

U mężczyzn po okresie dojrzewania stężenie FSH mieści się w granicach od ok. 4 do 25 mIU/ml.   

Poziom których hormonów należy oznaczyć równolegle z FSH?

Poziom FSH oznacza się zwykle równolegle z poziomem estradiolu, który zwrotnie reguluje wydzielanie FSH przez przysadkę mózgową. Również badanie LH jest oznaczeniem często wykonywanym równolegle z badaniem FSH. Pozostałe hormony, których poziom często oznacza się w diagnostyce niepłodności łącznie z badaniem FSH to prolaktyna, progesteron, testosteron i TSH.

FSH i LH – jak obliczyć stosunek?

Prawidłowy stosunek poziomu hormonów LH i FSH oznaczonych w tym samym dniu cyklu miesiączkowego wynosi 1. W przypadku PCOS stosunek LH/FSH wynosi nawet 2 lub 3, niemniej przyjmuje się, że od wartości 1,5 pacjentka powinna koniecznie skonsultować swój stan z lekarzem specjalistą. Wartości poniżej 0,6 mogą świadczyć o niedoczynności przysadki. W Internecie na wielu stronach internetowych i forach poświęconych płodności istnieją kalkulatory online, za których pomocą takie stosunku można obliczyć.

FSH – skierowanie na badanie, cena/refundacja

Koszt badania FSH jest refundowany przez NFZ, gdy skierowanie na oznaczenie wyda nam odpowiedni specjalista, np. lekarz ginekolog lub endokrynolog. W przypadku, gdy zdecydujemy się wykonać badanie FSH prywatnie – za odpłatnością – jego koszt wyniesie około 30–50 złotych. Zawsze należy pamiętać, by każdy wynik badania skonsultować z lekarzem prowadzącym, który w jego interpretacji weźmie pod uwagę nie tylko pojedyncze oznaczenie poziomu FSH, ale też wywiad kliniczny i aktualny stan zdrowia pacjentki.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J., Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. Warszawa 2014.
  3. FSH, „www.labtestonline.pl" [online], https://www.labtestsonline.pl/test/fsh, [dostęp:] 11.05.2021.
  4. Follicle-stimulating Hormone (FSH), „www.labtestonline.pl" [online], https://labtestsonline.org/tests/follicle-stimulating-hormone-fsh, [dostęp:] 11.05.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Przesiewowe badanie słuchu

    Badania przesiewowe wykonywane są rutynowo w celu określenia prawdopodobieństwa wystąpienia choroby lub wczesnego jej wykrycia. Już w pierwszych dniach życia dziecka wykonuje się przesiewowe badanie słuchu. Na czym ono polega? Ile trwa?

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlenia kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Rezonans magnetyczny kręgosłupa – przebieg badania, wskazania, cena

    Rezonans magnetyczny kręgosłupa to badanie pozwalające na ocenę elementów kostnych tego obszaru, jego tkanek miękkich oraz rdzenia kręgowego. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie wszelkich zmian zapalnych, zwyrodnieniowych i nowotworowych. Najczęściej bada się pacjentów, którzy zgłaszają się do neurologa z bólami pleców i drętwieniem kończyn – zarówno rąk, jak i nóg. Częstym wskazaniem do badania jest także uraz kręgosłupa. Ile kosztuje MRI, jak długo trwa badanie i czy kobiety w ciąży mogą przystąpić do rezonansu magnetycznego kręgosłupa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną poronień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Badanie genetyczne BRCA1 i BRCA2 – na czym polega i jak interpretować wyniki?

    Ryzyko wystąpienia nowotworu piersi i jajników u osoby posiadającej mutację genu BRCA wzrasta odpowiednio do około 60% w przypadku raka piersi i do około 40% w przypadku raka jajnika. Badania mutacji BRCA zaleca się kobietom, u których bliskich krewnych wystąpiły co najmniej dwa przypadki zachorowań na złośliwy nowotwór piersi i/lub jajnika, zwłaszcza gdy choroba pojawiła się u krewnego przed 50. rokiem życia.

  • Jakie badania należy zrobić, żeby sprawdzić pracę tarczycy?

    Badanie poziomów hormonów, które wpływają na pracę tarczycy, powinno się wykonywać regularnie, a nie tylko wówczas, kiedy u pacjenta występują charakterystyczne objawy zaburzeń pracy tego gruczołu. Które badania wchodzą w skład trójki tarczycowej, jak obliczyć konwersje i ile to kosztuje?

  • Jakie badania na bezdech senny?

    Bezdech senny, a mówiąc ściślej obturacyjny bezdech senny, to częsta przypadłość, w trakcie której dochodzi do znacznego spłycenia, a nawet zatrzymania oddechu. Nawet chwilowe niedotlenienie organizmu może powodować szereg poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jak rozpoznać bezdech senny? Czy istnieją rzetelne badania?

  • Co to jest antybiogram i jak wygląda to badanie?

    W 1928 roku Alexander Fleming odkrył pierwszy szeroko stosowany antybiotyk – penicylinę. Ten przełomowy moment w historii medycyny doprowadził nie tylko do zmniejszenia liczby zgonów z powodu zakażeń, lecz również zapoczątkował erę antybiotykoterapii. Szerokie zastosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych doprowadziło jednak do sytuacji, w której bakterie potrafią wymykać się leczeniu. Dlatego w podjęciu decyzji o wyborze jak najskuteczniejszego leku z pomocą przychodzi antybiogram.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij