FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?
Agnieszka Gierszon

FSH – badanie, norma, za wysokie, za niskie. Czy poziom hormonu folikulotropowego wpływa na płodność i rozwój PCOS?

Badanie poziomu FSH jest jednym z podstawowych oznaczeń, na jakie kieruje się pacjentów podczas prowadzenia procesu diagnostycznego niepłodności, zaburzeń miesiączkowania i owulacji oraz chorób przysadki mózgowej. Norma FSH u kobiet zmienia się w zależności o dnia cyklu miesiączkowego. Na wynik badania hormonu folikulotropowego wpływają również zażywane leki, w tym doustne środki antykoncepcyjne. Z kolei u dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.


Czego dowiesz się z niniejszego artykułu:

  • Jak obliczyć stosunek FSH do LH?
  • Jakie są normy FSH dla kobiet w różnych momentach cyklu miesiączkowego?
  • Stężenia których hormonów należy sprawdzić wraz z poziomem FSH?
  • Czy na badanie FSH należy stawić się na czczo?
  • Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego FSH?


Folikulotropina (FSH, hormon folikulotropowy) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową. W organizmie kobiety jego rolą jest pobudzanie jajników do syntezy estrogenów i wytwarzania dojrzewających pęcherzyków jajnikowych, a u mężczyzn odpowiada natomiast za czynność jąder. Badanie poziomu FSH wskazane jest w diagnostyce podłoża niepłodności u kobiet i mężczyzn oraz przedwczesnego lub opóźnionego dojrzewania u dzieci. Poziom FSH oznacza się także w monitorowaniu owulacji, diagnostyce zaburzeń miesiączkowania i czynności przysadki mózgowej.

Co to jest FSH?

FSH, czyli hormon folikulotropowy, jest hormonem peptydowym syntetyzowanym przez przedni płat przysadki mózgowej w odpowiedzi na stymulację gonadoliberyną (GnRH) wytwarzaną przez podwzgórze mózgowe, reagujące zwrotnie na stymulację za pośrednictwem testosteronu i estradiolu. U mężczyzn FSH odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie jąder i wytwarzanie plemników. FSH u kobiet, działając w organizmie wspólnie z LH (hormonem luteinizującym, lutropiną), pobudza jajniki do wytwarzania estrogenów, co skutkuje dojrzewaniem pęcherzyków jajnikowych (Graffa). FSH odpowiada także za cykliczne i zgodne z fazami cyklu miesiączkowego zmiany w endometrium.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu FSH?

Badanie poziomu FSH wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce niepłodności męskiej i kobiecej, przy zaburzeniach miesiączkowania i owulacji, dojrzewania płciowego dzieci obojga płci, a także w diagnostyce różnicowej chorób przysadki mózgowej. Badanie poziomu FSH wykonane równolegle z badaniem lutropiny wskazane jest w diagnostyce PCOS (zespołu policystycznych jajników), z kolei oznaczenie FSH łącznie z inhibiną B i estradiolem lub hormonem antymüllerowskim (AMH) pozwala ocenić rezerwę jajnikową pacjentki.

Niski poziom FSH a ciąża

Przyjmuje się, że im wyższy poziom FSH w fazie pęcherzykowej (folikularnej) cyklu miesięcznego, tym większe mogą być problemy pacjentki z zajściem w ciążę. Badanie poziomu FSH wykonywane w przypadku zaburzeń płodności jest zatem pomocne w zdiagnozowaniu ich przyczyny. Kiedy stężenie FSH obniżone jest w wyniku zaburzeń funkcji przysadki mózgowej lub podwzgórza, mówimy o hipogonadotropowym hipogonadyzmie, natomiast gdy stężenie FSH wzrasta w wyniku zaburzenia funkcji jąder lub jajników – o hipergonadotropowym hipogonadyzmie.

W przypadku leczenia niepłodności przyjmuje się, że poziom FSH powyżej 15 mIU/mL około 2.–3. dnia cyklu stanowi u pacjentki prognozę złej odpowiedzi na stymulację dojrzewania pęcherzyków za pomocą leków i może stanowić podstawę wykluczenia jej z dalszych etapów leczenia metodami wspomaganego rozrodu w związku z niskim poziomem rezerwy jajnikowej i problemem z pobudzeniem jajeczkowania.

Badanie FSH nie jest rutynowo wykonywane u pacjentek ciężarnych z uwagi na fakt, że stężenie hormonu folikulotropowego pozostaje u nich w tym okresie na bardzo niskim lub wręcz nieoznaczalnym poziomie.

Objawy i skutki za niskiego FSH

Obniżony poziom FSH u kobiet i mężczyzn związany jest zwykle z niewydolnością gonad, powstałą wskutek niewydolności przysadki mózgowej i/lub podwzgórza. Związany może być m.in. z wrodzonym lub nabytym panhipopituaryzmem (niedoczynność przysadki), nowotworami, zapaleniami lub operacjami w rejonie przysadki mózgowej lub podwzgórza, hiperprolaktynemią, anoreksją i niedożywieniem, przyjmowaniem niektórych leków lub stresem. U dzieci, u których na podstawie objawów fizycznych stwierdza się opóźnienie dojrzewania płciowego, zarówno poziom LH, jak i FSH może być obniżony.

Objawy i skutki zbyt wysokiego FSH

Podwyższony poziom FSH i lutropiny obserwuje się zwykle w przebiegu pierwotnej niewydolności jajników i jąder lub wad rozwojowych gonad oraz w przedwczesnym wygasaniu czynności jajników w wyniku chorób lub chemioterapii czy radioterapii. Poziom FSH jest wysoki również u pacjentek w okresie okołomenopauzalnym. Objaw podwyższonego poziomu FSH i LH u dzieci stanowi przedwczesne dojrzewanie płciowe.

FSH – jak się przygotować do badania? Czy do pobrania krwi należy być na czczo?

Badanie poziomu FSH wykonywane jest w próbce krwi żylnej pobranej z żyły łokciowej pacjenta. Z uwagi na fakt, że stężenie FSH u kobiet zależy od fazy cyklu miesiączkowego oraz wykazuje zróżnicowanie dobowe, wskazane jest pobranie krwi w godzinach porannych – pomiędzy 2. a 5. dniem cyklu (chyba że lekarz kierujący pacjentkę na badania zaleci inaczej). Nie jest konieczne, aby do badania poziomu FSH pozostawać na czczo, czyli około 8–10 godzin od ostatniego posiłku, ale w związku z tym, że zwykle badanie poziomu FSH wykonywane jest w pakiecie z oznaczeniem innych parametrów, takich jak np. morfologia krwi żylnej, wskazane jest powstrzymanie się od spożywania posiłków przed pobraniem krwi. Na wynik badania czeka się z reguły nie dłużej niż jeden dzień.

Istotne jest, aby pamiętać, że na wynik badania FSH mogą wpływać niektóre leki i środki, które podwyższają (np. klomifen, cimetydyna, glikozydy naparstnicy, ketokonazol, erytropoetyna, lewodopa czy nikotyna) lub obniżają (np. doustne środki antykoncepcyjne, leki hormonalne, kortykosteroidy) poziom FSH. Ważne, by przed badaniem nigdy nie odstawiać leków samodzielnie, a o ich przyjmowaniu poinformować lekarza, który zdecyduje, czy i kiedy odstawienie będzie wskazane. Przed wykonaniem badania FSH należy poinformować lekarza kierującego również o przebytej niedawno scyntygrafii.

FSH – normy dla kobiet i mężczyzn

Podczas gdy stężenie FSH u kobiet zmienia się w przebiegu kolejnych faz cyklu miesiączkowego, u mężczyzn pozostaje bardziej stabilne. Normy stężenia FSH u kobiet przedstawiają się następująco:

  • dla fazy pęcherzykowej (folikularnej) – poniżej 12 mIU/ml,
  • dla fazy owulacyjnej od 20 do 90 mIU/ml,
  • dla fazy lutealnej – poniżej 10 mIU/ml,
  • w czasie ciąży – stężenie śladowe lub nieoznaczalne,
  • po menopauzie od ok. 40 do 250 mIU/ml.

U mężczyzn po okresie dojrzewania stężenie FSH mieści się w granicach od ok. 4 do 25 mIU/ml.   

Poziom których hormonów należy oznaczyć równolegle z FSH?

Poziom FSH oznacza się zwykle równolegle z poziomem estradiolu, który zwrotnie reguluje wydzielanie FSH przez przysadkę mózgową. Również badanie LH jest oznaczeniem często wykonywanym równolegle z badaniem FSH. Pozostałe hormony, których poziom często oznacza się w diagnostyce niepłodności łącznie z badaniem FSH to prolaktyna, progesteron, testosteron i TSH.

FSH i LH – jak obliczyć stosunek?

Prawidłowy stosunek poziomu hormonów LH i FSH oznaczonych w tym samym dniu cyklu miesiączkowego wynosi 1. W przypadku PCOS stosunek LH/FSH wynosi nawet 2 lub 3, niemniej przyjmuje się, że od wartości 1,5 pacjentka powinna koniecznie skonsultować swój stan z lekarzem specjalistą. Wartości poniżej 0,6 mogą świadczyć o niedoczynności przysadki. W Internecie na wielu stronach internetowych i forach poświęconych płodności istnieją kalkulatory online, za których pomocą takie stosunku można obliczyć.

FSH – skierowanie na badanie, cena/refundacja

Koszt badania FSH jest refundowany przez NFZ, gdy skierowanie na oznaczenie wyda nam odpowiedni specjalista, np. lekarz ginekolog lub endokrynolog. W przypadku, gdy zdecydujemy się wykonać badanie FSH prywatnie – za odpłatnością – jego koszt wyniesie około 30–50 złotych. Zawsze należy pamiętać, by każdy wynik badania skonsultować z lekarzem prowadzącym, który w jego interpretacji weźmie pod uwagę nie tylko pojedyncze oznaczenie poziomu FSH, ale też wywiad kliniczny i aktualny stan zdrowia pacjentki.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Pierwsza wizyta u ginekologa – jak należy się przygotować i kiedy powinna się odbyć?

    Wizyta u ginekologa to jedna z bardziej intymnych konsultacji, jakie kobieta musi regularnie odbywać w swoim życiu. Wyjątkowo newralgiczna jest z pewnością ta pierwsza, bywająca krępującą i trudną. Młoda pacjentka zazwyczaj nie jest pewna, o co powinna zapytać, jak się zachować i czego się spodziewać. Fora internetowe są pełne zapytań dotyczących tego, do którego lekarza najlepiej się wybrać (kobiety czy mężczyzny), czy badanie ginekologiczne boli, kiedy po raz pierwszy udać się do ginekologa? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu"?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „dobrego cholesterolu" wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. . Zaleca się, by badanie wykonywać raz w roku w ramach badań profilaktycznych.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Parathormon (PTH) – badanie, normy, wskazania. Przyczyny i skutki niedoboru i nadmiaru hormonu przytarczyc

    Badanie stężenia PTH zaleca się przede wszystkim osobom z zaburzeniami przytarczyc, nadciśnieniem, kłopotami nefrologicznymi oraz chorym na nadmierną łamliwość kości (w tym kobietom na etapie i po menopauzie). Wzrost stężenia parathormonu jest skutkiem nieprawidłowej pracy nerek, niedoboru witaminy D3 i zaburzeń metabolizmu wapnia (hipokalcemią i hiperkalcemią), a także fosforanów. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu PTH, czy na pobranie krwi trzeba zgłosić się na czczo oraz jak groźne mogą być powikłania związane z zaburzeniami stężenia parathormonu we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kalcytonina (CT) – wskazanie do badania, normy, interpretacja wyników

    Kalcytonina (tyreokalcytonina) to hormon, który odpowiada za regulowanie gospodarki fosforanowej i węglanowej w organizmie. Badanie poziomu CT (ang. calcitonin) wykonuje się głównie podczas diagnostyki i monitorowania rdzeniastego nowotworu gruczołu tarczowego, czyli tarczycy. Prawidłowy (normatywny) wynik stężenia tego hormonu zależy od wielu czynników, w tym także od wieku i płci pacjenta. Diagnostycy i lekarze przyjmują, że kalcytonina jest swoistym markerem nowotworowym w przypadku podejrzenia chorób komórek tarczycy, gdyż te mają zdolność do wydzielania jej w dużej ilości. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu kalcytoniny, czy na badanie krwi należy stawić się na czczo i co należy zrobić, kiedy wynik badania stężenia CT we krwi jest za wysoki? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estradiol (E2) – normy. Kiedy badać, jak zwiększyć poziom hormonu? Interpretacja wyników

    Badanie poziomu estradiolu (E2) często wykonuje się u kobiet, które mają problemy z zajściem w ciążę lub z jej utrzymaniem, a także uskarżają się na nieregularny cykl miesiączkowy. U mężczyzn zaburzenia stężenia estradiolu we krwi objawiają się w postaci rozregulowanego popędu płciowego, ogólnych problemów związanych z płodnością lub w przypadku ginekomastii i nowotworu jądra. Na pobranie krwi należy zgłosić się na czczo, informując lekarza interpretującego wyniki badania krwi o tym, że jest się w ciąży oraz o zażywaniu wszelkich leków (np. antykoncepcji hormonalnej) i suplementów diety (np. biotyna). Jakie są pozostałe przyczyny i objawy obniżonego, a także za wysokiego poziomu estradiolu w organizmie, ile kosztuje badanie E2 wykonywane prywatnie i oznaczenie których współczynników hormonalnych należy wykonać wraz z analizą stężenia E2? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników

    Badanie poziomu amylazy trzustkowej jest przydatne podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób tego gruczołu, ponieważ AMY stanowi swoisty marker zapalenia tego narządu. Dzięki analizie wyników prób trzustkowych można także ocenić, czy organizm prawidłowo trawi skrobię i inne wielocukry, ale także ocenić ogólną kondycję układu pokarmowego. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający około dwie trzy doby) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu. Jak się przygotować do badania amylazy trzustkowej, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo oraz jaki wpływ na poziom AMY ma poziom adrenaliny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij