Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża - portal DOZ.pl
Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża
Agnieszka Gierszon

Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża

Badanie poziomu progesteronu jest jednym z oznaczeń, któremu najczęściej towarzyszy ocena poziomu FSH, LH, testosteronu i prolaktyny, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego PCOS, czyli zespół policystycznych jajników lub zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom progesteronu jest bardzo niekorzystny dla kobiet, które pragną zajść w ciążę, ponieważ hormon ten umożliwia zagnieżdżenie i utrzymanie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Z kolei podwyższony poziom progesteronu może świadczyć o wystąpieniu torbieli, a nawet raku jajników, guzach nadnerczy i niewydolności wątroby. Jak należy się przygotować do badania hormonu progesteronowego, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo i  ile kosztuje oznaczenie stężenia progesteronu we krwi? Odpowiedzi na te i i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Progesteron – co to jest? Jakie ma właściwości ten żeński hormon płciowy?

Progesteron to hormon steroidowy z grupy progestagenów, wydzielany przez ciałko żółte jajnika w odpowiedzi na stymulujące działanie hormonu luteinizującego (LH). W mniejszych ilościach progesteron wytwarzany jest również przez same jajniki, nadnercza i łożysko. U mężczyzn za jego produkcję odpowiadają jądra i nadnercza. U kobiet progesteron odpowiada głównie za regulację cyklu miesiączkowego i utrzymanie zagnieżdżonego w macicy zarodka. W przypadku, gdy mimo wystąpienia owulacji w organizmie kobiety nie dojdzie do zapłodnienia uwolnionej komórki jajowej, ciałko żółte ulega rozpadowi, przez co stężenie progesteronu ulega obniżeniu. W konsekwencji rozpoczyna się krwawienie i kolejny cykl miesiączkowy. Kiedy jednak w organizmie kobiety dojdzie do ciąży, progesteron odpowiada za przygotowanie błony śluzowej macicy do przyjęcia zapłodnionego jaja poprzez stymulację tworzenia naczyń krwionośnych odżywiających błonę śluzową macicy oraz stymulację gruczołów nabłonka do wydzielania składników odżywiających rozwijający się zarodek. Progesteron bierze również udział w tworzeniu się łożyska.

Kiedy należy wykonać badanie progesteronu?

Badanie poziomu progesteronu wykonywane jest zwykle w diagnostyce podłoża niepłodności u kobiet – w tej sytuacji wykonuje się je zwykle w pakiecie z oznaczeniem pozostałych hormonów, takich jak FSH, LH, estradiol, testosteron czy prolaktyna. Badanie progesteronu wskazane jest również w monitorowaniu owulacji, diagnostyce chorób jajników (w tym PCOS – zespołu policystycznych jajników), krwawień i zaburzeń miesiączkowania o nieznanej etiologii. Badanie progesteronu użyteczne jest również przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej lub zagrażającego poronienia, a także w diagnostyce ciąży wysokiego ryzyka i w trakcie terapii progesteronowej. Badanie poziomu progesteronu u mężczyzn wykonuje się zwykle w diagnostyce wrodzonego przerostu nadnerczy oraz przy uszkodzeniach przysadki lub podwzgórza.

Polecane dla Ciebie

Jaki jest właściwy poziom progesteronu w ciąży?

Progesteron odpowiada za prawidłowy przebieg i utrzymanie ciąży, a oznaczenie jego poziomu pozwala na ocenę funkcji łożyska i rozwoju płodu. Przez cały okres trwania ciąży progesteron moduluje odpowiedź immunologiczną organizmu matki, zapobiegając odrzuceniu przez nią płodu, a także wzmacnia mięśnie miednicy, hamuje skurcze macicy i stymuluje rozwój tkanki gruczołów piersiowych do prawidłowego wytwarzania pokarmu po porodzie. Zbyt niski poziom lub brak progesteronu zwłaszcza w początkowym okresie ciąży może natomiast skutkować poronieniem.

Progesteron – przebieg badania krwi

Badanie progesteronu wykonywane jest w surowicy krwi żylnej, pobranej zwykle z żyły łokciowej. Do badania poziomu progesteronu nie trzeba specjalnie się przygotowywać, ale – z uwagi na dobowe zróżnicowanie jego wydzielania – na badanie należy zgłosić się w godzinach porannych. Nie jest wymagane by być na czczo, ale w związku z tym, że zwykle badanie poziomu progesteronu wykonywane jest w pakiecie z oznaczeniem innych parametrów, takich jak np. morfologia krwi żylnej, oznaczenie poziomu glukozy czy badania biochemiczne, wskazane jest powstrzymanie się od spożywania posiłków na co najmniej 8.–12. godzin przed pobraniem krwi. Na wynik badania czeka się z reguły nie dłużej niż jeden dzień.

Należy pamiętać, że u kobiet termin pobrania krwi na badanie progesteronu należy ściśle skorelować ze wskazaniami lekarskimi, dla których badanie poziomu progesteronu jest wykonywane. Standardowo oznaczenie stężenia progesteronu wykonuje się około 2.–5. dnia cyklu miesiączkowego (czyli w jego fazie pęcherzykowej, zwanej folikularną), a w przypadku monitorowania jajeczkowania poziom progesteronu oznacza się około 12.–14. dnia cyklu miesiączkowego. Dla oceny fazy lutealnej cyklu miesięcznego badanie wykonuje się około 21. dnia cyklu.

Progesteron – normy, interpretacja wyników

Poziom progesteronu u kobiet nie jest stały – zależy od wieku i fazy cyklu miesiączkowego. W przebiegu cyklu miesięcznego u zdrowych kobiet w okresie rozrodczym poziom progesteronu z reguły wzrasta w momencie uwolnienia komórki jajowej z jajnika, po czym – jeśli dojdzie do zapłodnienia – wzrasta przez dalsze etapy ciąży. W przypadku, gdy do zapłodnienia w danym cyklu nie dochodzi, wówczas stężenie progesteronu we krwi pacjentki spada, co skutkuje wystąpieniem miesiączki. U zdrowych kobiet w folikularnej fazie cyklu miesiączkowego wynik badania progesteronu powinien mieścić się w przedziale od około 0,057 do 0,893 ng/ml, w fazie owulacyjnej od mniej więcej 0,121 do 12,0 ng/ml, a norma progesteronu dla fazy lutealnej wynosi zazwyczaj od 1,83 do 23,9 ng/ml. U pacjentek po menopauzie wynik badania progesteronu powinien mieścić się w granicach od poniżej 0,05 do 0,126 ng/ml.

Poziom progesteronu świadczący o ciąży różni się w zależności od okresu ciąży i wynosi:

  • dla pierwszego trymestru od około 11,0 do 44,3 ng/ml,
  • dla drugiego trymestru od 25,4 do 83,3 ng/ml, 
  • dla trzeciego trymestru od ok. 58,7 do 214 ng/ml.
Brak zmian w stężeniu progesteronu w przebiegu cyklu miesiączkowego świadczy o braku owulacji u pacjentki.

Co istotne, normy poziomu progesteronu zależą od aparatury i metody, jaką wykonywane jest badanie. Normy te ustalane są indywidualnie przez każde laboratorium wykonujące badanie, co uniemożliwia porównywanie ze sobą wyników uzyskanych w różnych laboratoriach.

Norma progesteronu dla mężczyzn mieści się w przedziale od około 0,2 do 1,38 ng/ml.

Progesteron – przyczyny i skutki zbyt wysokiego poziomu hormonu

Za wysoki poziom progesteronu występuje m.in. w przebiegu torbieli jajników i zespołu policystycznych jajników, niewydolności wątroby, guzach nadnerczy, jąder i jajników oraz w niektórych postaciach raka jajnika. Podwyższony poziom progesteronu obserwuje się również w ciąży mnogiej lub ciąży powikłanej zaśniadem groniastym. Przyjmowanie niektórych leków (np. progesteronowej terapii zastępczej) może wpływać na uzyskanie podwyższonych wyników badania progesteronu. Sam fakt wystąpienia zbyt wysokiego stężenia progesteronu nie wywołuje zwykle negatywnych dla zdrowia skutków, jednak w ciąży może wiązać się z występowaniem nieprzyjemnych objawów, takich jak przemęczenie, zmiany nastroju, ciążowy nieżyt nosa, zaparcia czy nadwrażliwość piersi.

Progesteron – przyczyny i skutki niedoboru hormonu

W początkowym okresie ciąży bardzo niski poziom lub wahania poziomu progesteronu mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem poronienia, wystąpieniem ciąży ektopowej (pozamacicznej) lub zaburzeniami funkcji łożyska. U pacjentek w późniejszym okresie ciąży zbyt niski poziom progesteronu może wskazywać na stan przedrzucawkowy lub zatrucie ciążowe. U pacjentek nieciężarnych zbyt niski poziom progesteronu może przebiegać bezobjawowo, ale za to skutkować niepłodnością, zmianami w wyglądzie włosów (przerzedzenie, wypadanie) i skóry (przesuszenie) i trudnościami w utrzymaniu prawidłowej wagi. U kobiet ze zbyt niskim poziomem progesteronu częściej występują też nieprzyjemne dolegliwości związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Niski poziom progesteronu u kobiet w okresie menopauzy wiąże się ze wzmożonym odczuwaniem wszystkich nieprzyjemnych objawów charakterystycznych dla tego okresu życia, tj. występowaniem suchości pochwy, uderzeń gorąca, bólu głowy i piersi, nadmiernego napięcia nerwowego, zaparć, obrzęków czy nierównomiernej pracy serca. Te nieprzyjemnym objawom można zapobiegać stosując naturalne zioła i suplementy na menopauzę.

Badanie progesteronu – cena/refundacja

Gdy na badanie poziomu progesteronu skierowanie wyda odpowiedni specjalista, np. lekarz ginekolog, endokrynolog lub androlog, koszt badania zostanie zrefundowany przez NFZ. W przypadku, gdy sami zdecydujemy się na wykonanie badania za odpłatnością, jego koszt wyniesie około 40–50 złotych. Należy jednak pamiętać, by każdy wynik badania skonsultować z lekarzem prowadzącym, który w jego interpretacji weźmie pod uwagę nie tylko pojedyncze oznaczenie poziomu progesteronu, ale też wywiad kliniczny i aktualny stan zdrowia pacjentki.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna, Warszawa 2014.
  3. Bomba-Opoń D., i in., „Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania progesteronu w ginekologii i położnictwie", „Ginekologia Polska", 2015; 86: 234–238.
  4. Progesterone https://labtestsonline.org/tests/progesterone [dostęp:] 27.03.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

    Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Wysoki poziom prolaktyny w wyniku badania krwi

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Kariotyp – czym jest, ile kosztuje i jak interpretować wyniki?

    Badanie kariotypu wykonuje się w wielu przypadkach zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Do najczęstszych powodów należą podejrzenia związane z chorobą genetyczną lub niepowodzenia rozrodu, np. kolejnym poronieniem ciąży.  Cennik badań kariotypu jest zmienny i zależy od metody, jaka została wykorzystana do przeprowadzenia analizy. Na uzyskanie wyniku badania także należy poczekać nawet kilka tygodni. Do badania kariotypu najczęściej wykorzystuje się krew z żyły obwodowej (konkretnie limfocyty) lub szpik kostny, ślinę, płyn owodniowy lub kosmówkę. Na czym polega badanie kariotypu, dlaczego wykonuje się je tylko raz w życiu i co na wyniku analizy oznaczają skróty „t, del, inv, +"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy wysokie markery nowotworowe są powodem do zmartwień?

    Markery nowotworowe to istotny wskaźnik z diagnostycznego punktu widzenia. Najczęściej wykorzystuje się je w ocenie zaawansowania choroby onkologicznej, monitorowaniu postępów leczenia i wykrywaniu ewentualnego nawrotu wielu rodzajów nowotworów. Badanie poziomu markerów nowotworowych nie jest jednak doskonałym i jedynym wskaźnikiem, na który należy zwracać uwagę. Wyniki badań należy zawsze interpretować w połączeniu z badaniami obrazowymi, wywiadem klinicznym i badaniem fizykalnym, które mogą pomóc zoptymalizować interdyscyplinarne podejście do kwestii postępowania zarówno z pacjentami onkologicznymi, jak i cierpiącymi z powodu innych niż onkologiczne chorób. Dlaczego podwyższony poziom znaczników nowotworowych to nie wyrok, ile kosztuje badanie markerów i czy jest ono refundowane?

  • Ferroksydaza – co oznacza jej podwyższony i obniżony poziom?

    Podczas diagnostyki procesu metabolizmu miedzi i choroby Wilsona wykonuje się badanie poziomu ceruloplazminy we krwi, czyli białka ostrej fazy, które jest syntezowane w wątrobie. Genetycznie uwarunkowany niedobór ceruloplazminy prowadzi  do odkładania miedzi w narządach miąższowych (np. w mózgu, wątrobie), co może doprowadzić do ich uszkodzenia. Jak wygląda badanie ceruloplazminy, ile kosztuje i jakie są normy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie poziomu adrenaliny – jakie są wskazania i ile kosztuje?

    Adrenalina kojarzy się zazwyczaj z ekstremalnymi przeżyciami lub stresem, ale czy można zbadać jej poziom profilaktycznie lub oceniając wyniki laboratoryjne zdiagnozować groźną dla zdrowia chorobę? Otóż można, a czasami nawet trzeba. Jakie są normy adrenaliny w organizmie, jak wygląda badanie jej poziomu i czy od adrenaliny można się uzależnić? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • MCHC – badanie, podwyższone, niskie, interpretacja wyników

    Średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej, czyli erytrocycie, można oznaczyć, wykonując badanie morfologii krwi, co zostanie oznaczone na wyniku skrótem MCHC. Niskie lub wysokie MCHC może wskazywać na szereg zaburzeń, niemniej zazwyczaj nie stanowi samodzielnego parametru, dzięki któremu diagnozuje się chorobę. Jakie są normy MCHC i przyczyny zaburzeń tego wskaźnika? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Chromogranina – badanie markeru, wskazania, normy

    Chromogranina A (CgA) jest białkiem komórek neuroendokrynych i endokrynnych – prawidłowych i nowotworowych. CgA produkowane jest głównie przez komórki chromochłonne w rodzeniu nadnerczy (syntetyzują adrenalinę i noradrenalinę) lub w komórkach trzustki (beta). Naturalnie jego stężenie jest niskie, a właściwości CgA wykorzystuje się jako niespecyficzny (nieprzypisane tylko do jednego rodzaju guza) marker nowotworów neuroendokrynnych (NET). Jak interpretować wyniki badania i czy podwyższony poziom CgA to potwierdzenie rozwoju choroby nowotworowej?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij