Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża
Agnieszka Gierszon

Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża

Badanie poziomu progesteronu jest jednym z oznaczeń, któremu najczęściej towarzyszy ocena poziomu FSH, LH, testosteronu i prolaktyny, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego PCOS, czyli zespół policystycznych jajników lub zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom progesteronu jest bardzo niekorzystny dla kobiet, które pragną zajść w ciążę, ponieważ hormon ten umożliwia zagnieżdżenie i utrzymanie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Z kolei podwyższony poziom progesteronu może świadczyć o wystąpieniu torbieli, a nawet raku jajników, guzach nadnerczy i niewydolności wątroby. Jak należy się przygotować do badania hormonu progesteronowego, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo i  ile kosztuje oznaczenie stężenia progesteronu we krwi? Odpowiedzi na te i i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Progesteron jest żeńskim hormonem płciowym, syntetyzowanym z cholesterolu i wydzielanym przez jajniki, nadnercza i łożysko. U mężczyzn, w niewielkich ilościach, produkowany jest w jądrach i nadnerczach. Progesteron pełni w organizmie kobiety wiele funkcji, jednak najważniejszą jego rolą jest wpływ na implantację zarodka w macicy i utrzymanie ciąży. Spadek jego stężenia w odpowiednim momencie cyklu wywołuje miesiączkę, ale może również wiązać się z utratą ciąży, zwłaszcza na jej wczesnym etapie. Badanie poziomu progesteronu użyteczne jest m.in. w określaniu przyczyn niepłodności, monitorowaniu owulacji czy diagnostyce nawracających poronień.

Progesteron – co to jest? Jakie ma właściwości ten żeński hormon płciowy?

Progesteron to hormon steroidowy z grupy progestagenów, wydzielany przez ciałko żółte jajnika w odpowiedzi na stymulujące działanie hormonu luteinizującego (LH). W mniejszych ilościach progesteron wytwarzany jest również przez same jajniki, nadnercza i łożysko. U mężczyzn za jego produkcję odpowiadają jądra i nadnercza. U kobiet progesteron odpowiada głównie za regulację cyklu miesiączkowego i utrzymanie zagnieżdżonego w macicy zarodka. W przypadku, gdy mimo wystąpienia owulacji w organizmie kobiety nie dojdzie do zapłodnienia uwolnionej komórki jajowej, ciałko żółte ulega rozpadowi, przez co stężenie progesteronu ulega obniżeniu. W konsekwencji rozpoczyna się krwawienie i kolejny cykl miesiączkowy. Kiedy jednak w organizmie kobiety dojdzie do ciąży, progesteron odpowiada za przygotowanie błony śluzowej macicy do przyjęcia zapłodnionego jaja poprzez stymulację tworzenia naczyń krwionośnych odżywiających błonę śluzową macicy oraz stymulację gruczołów nabłonka do wydzielania składników odżywiających rozwijający się zarodek. Progesteron bierze również udział w tworzeniu się łożyska.

Kiedy należy wykonać badanie progesteronu?

Badanie poziomu progesteronu wykonywane jest zwykle w diagnostyce podłoża niepłodności u kobiet – w tej sytuacji wykonuje się je zwykle w pakiecie z oznaczeniem pozostałych hormonów, takich jak FSH, LH (lutropina), estradiol, testosteron czy prolaktyna. Badanie progesteronu wskazane jest również w monitorowaniu owulacji, diagnostyce chorób jajników (w tym PCOS – zespołu policystycznych jajników), krwawień i zaburzeń miesiączkowania o nieznanej etiologii. Badanie progesteronu użyteczne jest również przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej lub zagrażającego poronienia, a także w diagnostyce ciąży wysokiego ryzyka i w trakcie terapii progesteronowej. Badanie poziomu progesteronu u mężczyzn wykonuje się zwykle w diagnostyce wrodzonego przerostu nadnerczy oraz przy uszkodzeniach przysadki lub podwzgórza.

Dowiedz się więcej o tym, kiedy należy wykonać badanie prolaktyny (PRL) i jakie są jej normy we krwi?

Powiązane produkty

Jaki jest właściwy poziom progesteronu w ciąży?

Progesteron odpowiada za prawidłowy przebieg i utrzymanie ciąży, a oznaczenie jego poziomu pozwala na ocenę funkcji łożyska i rozwoju płodu. Przez cały okres trwania ciąży progesteron moduluje odpowiedź immunologiczną organizmu matki, zapobiegając odrzuceniu przez nią płodu, a także wzmacnia mięśnie miednicy, hamuje skurcze macicy i stymuluje rozwój tkanki gruczołów piersiowych do prawidłowego wytwarzania pokarmu po porodzie. Zbyt niski poziom lub brak progesteronu zwłaszcza w początkowym okresie ciąży może natomiast skutkować poronieniem.

Progesteron – przebieg badania krwi

Badanie progesteronu wykonywane jest w surowicy krwi żylnej, pobranej zwykle z żyły łokciowej. Do badania poziomu progesteronu nie trzeba specjalnie się przygotowywać, niemniej – z uwagi na dobowe zróżnicowanie jego wydzielania – należy je wykonać w godzinach porannych. Nie jest wymagane by być na czczo, ale w związku z tym, że zwykle badanie poziomu progesteronu wykonywane jest w pakiecie z oznaczeniem innych parametrów, takich jak np. morfologia krwi żylnej, oznaczenie poziomu glukozy czy badania biochemiczne, wskazane jest powstrzymanie się od spożywania posiłków na co najmniej 8.–12. godzin przed pobraniem krwi. Na wynik badania czeka się z reguły nie dłużej niż jeden dzień.

Należy pamiętać, że u kobiet termin pobrania krwi na badanie progesteronu należy ściśle skorelować ze wskazaniami lekarskimi, dla których badanie poziomu progesteronu jest wykonywane. Standardowo oznaczenie stężenia progesteronu wykonuje się około 2–5. dnia cyklu miesiączkowego (czyli w jego fazie pęcherzykowej, zwanej folikularną), a w przypadku monitorowania jajeczkowania poziom progesteronu oznacza się około 12–14. dnia cyklu miesiączkowego. Dla oceny fazy lutealnej cyklu miesięcznego badanie wykonuje się około 21. dnia cyklu.

Progesteron – normy, interpretacja wyników

Poziom progesteronu u kobiet nie jest stały – zależy od wieku i fazy cyklu miesiączkowego. W przebiegu cyklu miesięcznego u zdrowych kobiet w okresie rozrodczym poziom progesteronu z reguły wzrasta w momencie uwolnienia komórki jajowej z jajnika, po czym – jeśli dojdzie do zapłodnienia – wzrasta przez dalsze etapy ciąży. W przypadku, gdy do zapłodnienia w danym cyklu nie dochodzi, wówczas stężenie progesteronu we krwi pacjentki spada, co skutkuje wystąpieniem miesiączki. U zdrowych kobiet w folikularnej fazie cyklu miesiączkowego wynik badania progesteronu powinien mieścić się w przedziale od około 0,057 do 0,893 ng/ml, w fazie owulacyjnej od mniej więcej 0,121 do 12,0 ng/ml, a norma progesteronu dla fazy lutealnej wynosi zazwyczaj od 1,83 do 23,9 ng/ml. U pacjentek po menopauzie wynik badania progesteronu powinien mieścić się w granicach od poniżej 0,05 do 0,126 ng/ml.

Poziom progesteronu świadczący o ciąży różni się w zależności od okresu ciąży i wynosi:

  • dla pierwszego trymestru od około 11,0 do 44,3 ng/ml,
  • dla drugiego trymestru od 25,4 do 83,3 ng/ml, 
  • dla trzeciego trymestru od ok. 58,7 do 214 ng/ml.
Brak zmian w stężeniu progesteronu w przebiegu cyklu miesiączkowego świadczy o braku owulacji u pacjentki.

Co istotne, normy poziomu progesteronu zależą od aparatury i metody, jaką wykonywane jest badanie. Normy te ustalane są indywidualnie przez każde laboratorium wykonujące badanie, co uniemożliwia porównywanie ze sobą wyników uzyskanych w różnych laboratoriach.

Norma progesteronu dla mężczyzn mieści się w przedziale od około 0,2 do 1,38 ng/ml.

Progesteron – przyczyny i skutki zbyt wysokiego poziomu hormonu

Za wysoki poziom progesteronu występuje m.in. w przebiegu torbieli jajników i zespołu policystycznych jajników, niewydolności wątroby, guzach nadnerczy, jąder i jajników oraz w niektórych postaciach raka jajnika. Podwyższony poziom progesteronu obserwuje się również w ciąży mnogiej lub ciąży powikłanej zaśniadem groniastym. Przyjmowanie niektórych leków (np. progesteronowej terapii zastępczej) może wpływać na uzyskanie podwyższonych wyników badania progesteronu. Sam fakt wystąpienia zbyt wysokiego stężenia progesteronu nie wywołuje zwykle negatywnych dla zdrowia skutków, jednak w ciąży może wiązać się z występowaniem nieprzyjemnych objawów, takich jak przemęczenie, zmiany nastroju, ciążowy nieżyt nosa, zaparcia czy nadwrażliwość piersi.

Progesteron – przyczyny i skutki niedoboru hormonu

W początkowym okresie ciąży bardzo niski poziom lub wahania poziomu progesteronu mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem poronienia, wystąpieniem ciąży ektopowej (pozamacicznej) lub zaburzeniami funkcji łożyska. U pacjentek w późniejszym okresie ciąży zbyt niski poziom progesteronu może wskazywać na stan przedrzucawkowy lub zatrucie ciążowe. U pacjentek nieciężarnych zbyt niski poziom progesteronu może przebiegać bezobjawowo, ale za to skutkować niepłodnością, zmianami w wyglądzie włosów (przerzedzenie, wypadanie) i skóry (przesuszenie) i trudnościami w utrzymaniu prawidłowej wagi. U kobiet ze zbyt niskim poziomem progesteronu częściej występują też nieprzyjemne dolegliwości związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Niski poziom progesteronu u kobiet w okresie menopauzy wiąże się ze wzmożonym odczuwaniem wszystkich nieprzyjemnych objawów charakterystycznych dla tego okresu życia, tj. występowaniem suchości pochwy, uderzeń gorąca, bólu głowy i piersi, nadmiernego napięcia nerwowego, zaparć, obrzęków czy nierównomiernej pracy serca. Te nieprzyjemnym objawom można zapobiegać stosując naturalne zioła i suplementy na menopauzę.

Badanie progesteronu – cena/refundacja

Gdy na badanie poziomu progesteronu skierowanie wyda odpowiedni specjalista, np. lekarz ginekolog, endokrynolog lub androlog, koszt badania zostanie zrefundowany przez NFZ. W przypadku, gdy sami zdecydujemy się na wykonanie badania za odpłatnością, jego koszt wyniesie około 40–50 złotych. Należy jednak pamiętać, by każdy wynik badania skonsultować z lekarzem prowadzącym, który w jego interpretacji weźmie pod uwagę nie tylko pojedyncze oznaczenie poziomu progesteronu, ale też wywiad kliniczny i aktualny stan zdrowia pacjentki.

  1. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018.
  2. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna, Warszawa 2014.
  3. Bomba-Opoń D., i in., „Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania progesteronu w ginekologii i położnictwie", „Ginekologia Polska", 2015; 86: 234–238.
  4. Progesterone https://labtestsonline.org/tests/progesterone [dostęp:] 27.03.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • D-dimery – wskazania, normy, podwyższone. Poziom d-dimerów a zakrzepica

    Badanie d-dimerów we krwi jest jednym z głównych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce chorób zakrzepowych takich jak zakrzepica żył głębokich dolnych czy zatorowość płucna. Skrzepy krwi znajdujące się w naczyniach krwionośnych mogą zamknąć światło tych przewodów i doprowadzić w ten sposób do bardzo poważnych komplikacji zdrowotnych. Wyróżnia się cztery podstawowe metody oznaczania stężenia d-dimerów we krwi (metoda lateksowa, immunoenzymatyczna, aglutynacji pełnej krwi i wykorzystująca przeciwciała znakowane technetem). Kiedy wykonać badanie, ile kosztuje oznaczenie stężenia d-dimerów, jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Biorezonans – co to jest, jak działa i czy jest skuteczny w leczeniu chorób i nałogów?

    Biorezonans magnetyczny to jedna z metod wykorzystywanych przez osoby praktykujące niekonwencjonalne formy leczenia różnych chorób. Nie udało się dotychczas jednoznacznie rozstrzygnąć, czy terapia z użyciem biorezonansu jest skuteczna. Największym problemem jest brak rzetelnych badań naukowych, które potwierdziłyby słowa zwolenników tej metody dotyczące tego, czy i jak naprawdę działa biorezonans.

  • Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

    Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  • Badanie AMH (wskaźnik rezerwy jajnikowej) – normy, cena

    Badanie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego, jest jednym z kluczowych elementów oceny rezerwy jajnikowej kobiety. Pozwala na ocenę liczby pęcherzyków jajnikowych, które mogą być stymulowane w ramach procedury in vitro. Na czym polega to badanie? Czy warto je wykonać? Jak interpretować wyniki?

  • Badania na niepłodność dla kobiet – jak wyglądają? Jak się przygotować?

    Niepłodność to problem, który dotyka coraz większą liczbę osób na całym świecie. Szacuje się, że nawet 15% par boryka się z problemami z zajściem w ciążę. Spośród wszystkich przyczyn niepłodności w związku 40% leży po stronie mężczyzn, 40% po stronie kobiet, a w 20% przyczyny pochodzą od obojga partnerów. Wielu z nich zwraca się o pomoc do specjalistów, którzy oferują różne metody diagnostyki i leczenia niepłodności. Jakie badania na niepłodność warto zrobić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij