fT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania? - portal DOZ.pl
fT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania?
Barbara Sitek

fT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania?

Badanie poziomu FT4 (tyroksyny) jest oznaczeniem hormonalnym, które pozwala ocenić, czy tarczyca działa prawidłowo. Aby właściwie zinterpretować wyniki FT4, należy dokonać porównania jego wartości z FT3 – trójjodotyroniną i TSH – hormon tyreotropowy. Tyroksyna jest jednym z tzw. hormonów aktywności życiowej, ponieważ dociera do każdej komórki ciała, przez co wpływa na szereg procesów fizjologicznych determinujących stan zdrowia. Czy do badania FT4 trzeba być na czczo i które niepokojące objawy wynikające z zaburzeń pracy tarczycy powinny zostać poddane ocenie, poprzez badanie poziomu tyroksyny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Co to jest FT4?

FT4 jest to wolna frakcja najważniejszego hormonu produkowanego przez tarczycę, czyli tyroksyny. Jej stężenie jest bezpośrednio powiązane ze stężeniem TSH  (hormonu tyreotropowego), uwalnianego przez przysadkę mózgową, który stymuluje tarczycę do wydzielania tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony tarczycy pełnią bardzo wiele funkcji w organizmie człowieka. Związki te mają zdolność wnikania do wszystkich komórek ciała i regulowania ich metabolizmu. Choroby tarczycy prowadząc do nieprawidłowego stężenia FT3 i FT4, są przyczyną rozregulowania gospodarki hormonalnej oraz metabolizmu komórek, co prowadzi do nieprawidłowej pracy wielu układów, m.in. rozrodczego, nerwowego i pokarmowego.

Tyroksyna wpływa między innymi na prawidłowy przebieg przemiany materii, w tym na emulgację lipidów, czyli rozbiciu dużych cząsteczek tłuszczów oraz przyswajanie glukozy w przewodzie pokarmowym. Ponadto warunkuje prawidłowy rozwój układu nerwowego układu kostnego i mięśniowego, wpływa na funkcjonowanie gospodarki wapniowo-fosforanowej, stymuluje procesy utleniania w tkankach, reguluje laktację oraz działanie gruczołów płciowych.  Prawie cała pula (ok. 99%) tyroksyny jest związana z białkami osocza krwi i pozostaje nieaktywna. Pełni ona funkcję prohormonu, który w tkankach obwodowych ulega przekształceniu w trójjodotyroninę (T3), czyli drugi z hormonów tarczycy. Wolna frakcja tyroksyny, określana skrótem FT4, stanowi jedynie 1% z całej puli hormonu i to właśnie ona odpowiada za regulowanie metabolizmu.

Jakie są wskazania do badania FT4?

Badanie poziomu FT4 z jednoczesnym oznaczeniem stężenia TSH wykonuje się najczęściej u pacjentów zgłaszających objawy sugerujące niedoczynność lub nadczynność tarczycy. Objawy wynikające z chorej tarczycy są zazwyczaj nieswoiste. Do najczęstszych objawów niedoczynności zalicza się męczliwość, senność, przewlekłe uczucie zimna (nawet w upalne dni), zaparcia, problemy z koncentracją, obrzęki szyi, problemy z regularnym rytmem menstruacyjnym, zatrzymywanie wody, obniżone libido, przybieranie na wadze. Z kolei objawy nadczynności to przede wszystkim szybka niezamierzona utrata wagi, pobudliwość, zwiększona potliwość i problemy z tolerancją wysokich temperatur, zaburzenia rytmu pracy serca, biegunki, zaburzenia cyklu miesiączkowego. 

Oznaczenie poziomu FT4 zalecane jest także osobom, u których stwierdzono „wole tarczycowe”, czyli powiększenie gruczołu tarczowego (zwłaszcza gdy stężenie TSH też znajduje się poza zakresem normy), ponadto pacjentom z chorobami autoimmunologicznymi (np. choroba Hashimoto), rakiem tarczycy, a także kobietom, które mają problem z zajściem w ciążę. Monitorowanie stężenia tyroksyny jest również wykorzystywane do oceny skuteczności terapii u pacjentów przyjmujących preparaty hamujące nadaktwyność tarczycy.

Zależność między FT3 a FT4. Czy internetowe kalkulatory konwersji FT4 są wiarygodnym narzędziem oceny?

Do prawidłowego działania tarczycy niezbędne jest przekształcenie tyroksyny (FT4) w aktywną trójjodotyroninę (FT3). Proces ten nazywany jest konwersją i ma miejsce głównie w wątrobie i jelitach.

Porównanie stosunku stężeń FT3 i FT4 pozwala sprawdzić, czy konwersja hormonów przebiega prawidłowo i wykryć pierwsze symptomy zaburzeń pracy tarczycy. Jest to możliwe nawet w momencie, gdy wyniki badań poszczególnych parametrów mieszczą się jeszcze w zakresach referencyjnych. Choć w internecie łatwo znaleźć gotowe kalkulatory do obliczenia stosunku FT3 i FT4, warto jednak zachować ostrożność przy samodzielnym interpretowaniu uzyskanych w ten sposób wyników. Stężenia wolnych frakcji T3 i T4 mogą zmieniać się np. pod wpływem stresu lub obecności innych schorzeń, takich jak anemia czy niedobory cynku lub jodu. Analizę wyników warto powierzyć lekarzowi endokrynologowi, dermatologowi czy ginekologowi, który weźmie pod uwagę zarówno cały panel badań tarczycowych oraz innych biochemicznych, jak i historię leczenia pacjenta.

Polecane dla Ciebie

FT4 – przebieg badania, cena/refundacja

Oznaczenie poziomu wolnej tyroksyny wykonuje się w próbce krwi, pobranej zazwyczaj z żyły łokciowej. Do badania warto zgłosić się rano i chociaż nie jest konieczne oddanie krwi, będąc na czczo, tak zaleca się unikanie picia kawy i herbaty, a także palenia papierosów przed badaniem. Produkty te mogą mieć niekorzystny wpływ na uzyskiwane wyniki. Warto również poinformować lekarza lub personel laboratorium o przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre z nich, np. heparyna, czy witamina B7 (biotyna), mogą wpłynąć na wyniki analizy hormonów, której ocena jest wówczas niewiarygodna. Skierowanie na badanie FT4 może wystawić zarówno specjalista (endokrynolog, dermatolog, ginekolog), jak i lekarz rodzinny z POZ. Badanie, które zostało zlecone, podlega refundacji przez NFZ. Koszt oznaczenia poziomu FT4 w ramach prywatnej inicjatywy nie powinien przekroczyć 20 zł.

FT4 – jak interpretować wyniki badania? Normy FT4 dla kobiet i mężczyzn

Prawidłowy poziom wolnej frakcji tyroksyny powinien mieścić się w przedziale od 10 do 35 pmol/l (od 8 do 28 ng/l).

Podwyższone stężenie FT4 może wskazywać na nadczynność tarczycy, w tym nadczynność indukowaną jodem, wczesną postać zapalenia tarczycy typu Hashimoto, chorobę Gravesa-Basedowa lub też być skutkiem leczenia niedoczynności tarczycy dużymi dawkami preparatów zawierających tyroksynę. Do wzrostu poziomu FT4 dochodzi także w trakcie ciąży oraz u osób zażywających heroinę, amiodaron, metadon lub poddane działaniu kontrastu radiologicznego.

Obniżony poziom FT4 może być skutkiem niedoczynności lub zapalenia tarczycy, stanu po jej wycięciu lub radioterapii, autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto), chorób przysadki mózgowej, niedoboru jodu lub zażywania leków, takich jak heparyna, betablokery, benzodiazepiny, czy preparaty hormonalne, zawierające androgeny. Warto pamiętać, że oznaczenie FT4 zyskuje większą wartość diagnostyczną, w zestawieniu z dwoma innymi hormonami tarczycowymi: FT3 i TSH.  

Obniżony poziom FT3 i FT4, przy podwyższonym TSH, wskazuje najczęściej na niedoczynność tarczycy. Natomiast sytuacja odwrotna, czyli podwyższone FT3 i FT4, przy obniżonym TSH na nadczynność.

Przy subklinicznej, czyli skąpoobjawowej niedoczynności lub nadczynności tarczycy, poziomy FT3 i FT4 mogą mieścić się jeszcze w granicach normy, przy podwyższonym lub obniżonym TSH. Wyniki badania powinny zawsze być skonsultowane z lekarzem prowadzącym.

  1. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, Warszawa, 2007, s. 450–451
  2. J. Karpińska i in., Pierwotne, wtórne i jatrogenne zaburzenia czynności tarczycy, „Choroby Serca i Naczyń", 2007, tom 4, nr 1.
  3. A. Bossowski i in. Diagnostyka i leczenie chorób tarczycy dzieci i młodzieży, „Medical Tribune", 2020, s. 159–166
  4. C. Fileei in., Comparison of Three Free T4 (FT4) and Free T3 (FT3) Immunoassays in Healthy Subjects and Patients with Thyroid Diseases and Severe Non-Thyroidal Illnesses,„ Clinical Laboratory", nr 58 (7–8), 2012.
  5. E. Szczepańska i in., Współczesne zasady leczenia radiojodem nadczynności tarczycy, „Postępy Nauk Medycznych, nr XXIX (12), 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

    Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Co to jest czynnik reumatoidalny (RF)? Normy, podwyższony. Kiedy należy wykonać badanie RF?

    Czynnik reumatoidalny (RF) jest badaniem, które może wskazać, że w organizmie rozwija się reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, sarkoidoza czy borelioza. Co ciekawe nie musi być jednak parametrem świadczącym tylko o rozwoju tych chorób, ponieważ u nawet 20% społeczeństwa występuje on fizjologicznie. Najczęściej świadczy tym, że w organizmie rozwija się stan zapalny, związany albo z chrząstką stawową albo tkanką łączną. Jakie specyficzne objawy powinny skłonić do zbadania RF, ile kosztuje oznaczenie czynnika reumatoidalnego i czy należy posiadać skierowanie do wykonania tego badania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie poziomu aminokwasów w organizmie – kiedy należy sprawdzić ich poziom?

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Chromogranina – badanie markeru, wskazania, normy

    Chromogranina A (CgA) jest białkiem komórek neuroendokrynych i endokrynnych – prawidłowych i nowotworowych. CgA produkowane jest głównie przez komórki chromochłonne w rodzeniu nadnerczy (syntetyzują adrenalinę i noradrenalinę) lub w komórkach trzustki (beta). Naturalnie jego stężenie jest niskie, a właściwości CgA wykorzystuje się jako niespecyficzny (nieprzypisane tylko do jednego rodzaju guza) marker nowotworów neuroendokrynnych (NET). Jak interpretować wyniki badania i czy podwyższony poziom CgA to potwierdzenie rozwoju choroby nowotworowej?

  • Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

    Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

  • Fosforany – badanie, normy we krwi, obniżone i wysokie

    Badanie poziomu fosforanów nie jest najczęściej zlecanym lub wybieranym przez pacjentów rodzajem oznaczenia parametrów krwi. Analiza ich poziomu zlecana jest przede wszystkim podczas diagnostyki chorób kości, tarczycy i nerek. Objawy hiperfosfatemii, czyli podwyższonego poziomu fosforu we krwi, zwykle nie są zauważalne dla pacjenta. Mogą pojawić się u niego natomiast objawy hipokalcemii, czyli spadku poziomu wapnia, wynikającego z wiązania się fosforu z wapniem w surowicy krwi. Kiedy należy wykonać badanie fosforanów, ile kosztuje badanie i czy drętwienie stawów to jeden z objawów zaburzeń gospodarki fosforanowej? 

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną niepłodności i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie ludzkim. Mutacjautacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te bywają jednak sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Niedobory kwasu foliowego szczególnie istotne są przy planowaniu ciąży i w diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij