Parathormon (PTH) – badanie, normy, wskazania. Przyczyny i skutki niedoboru i nadmiaru hormonu przytarczyc

Parathormon (PTH) to hormon produkowany przez przytarczyce, który odgrywa ważną rolę w regulacji poziomu wapnia we krwi. Przytarczyce znajdują się w okolicy tarczycy, ale są odrębnymi gruczołami.

1. Co to jest parathormon i jaką funkcję pełni PTH w organizmie?
2. Podwyższony parathormon – przyczyny i objawy nadmiaru PTH
3. Niski parathormon – przyczyny i objawy niedoboru PTH
4. Jakie są skutki niedoboru i nadmiaru parathormonu?
5. Badanie PTH – jak się przygotować i jak wygląda przebieg?
6. Parathormon – normy i interpretacja wyników PTH
7. Przygotowanie do badania parathormonu – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak przygotować się do badania stężenia parathormonu we krwi,
• co oznacza wzrost stężenia parathormonu,
• jak przebiega badanie poziomu parathormonu we krwi

Nieprawidłowe stężenie parathormonu może mieć związek z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej i wymaga interpretacji w połączeniu z innymi wynikami badań, przede wszystkim poziomem wapnia we krwi. Sam wynik PTH nie zawsze pozwala określić przyczynę nieprawidłowości, dlatego w przypadku odchyleń lekarz może zalecić wykonanie dodatkowych badań. 

Co to jest parathormon i jaką funkcję pełni PTH w organizmie?

Parathormon (PTH), czyli polipeptydowy hormon, składający się z 84 aminokwasów, produkowany przez cztery gruczoły przytarczyczne (przytarczyce), stanowi jeden z najważniejszych hormonów zaangażowanych w gospodarkę mineralną i – we współpracy z kalcytoniną – regulujący poziom wapnia i fosforanów w organizmie człowieka. PTH zwiększa stężenie wapnia we krwi m.in. poprzez zwiększenie jego uwalniania z kości i zwrotnego wchłaniania w nerkach. Pobudza również w nerkach powstawanie aktywnej formy witaminy D, która zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego.

Zaburzenia poziomu parathormonu, tj. zarówno zbyt wysokie, jak i zbyt niskie stężenie PTH, mogą pojawiać się przede wszystkim w przebiegu chorób przytarczyc, które wraz z towarzyszącymi im objawami powodowanymi przez nieprawidłowy poziom wapnia w organizmie, stanowią główne wskazanie do oznaczenia stężenia tego hormonu oraz wykonania innych, wskazanych w tej sytuacji, badań laboratoryjnych.

Podwyższony parathormon – przyczyny i objawy nadmiaru PTH

Zbyt wysokie stężenie parathormonu (PTH) obserwowane jest zwykle w przypadku:

• nadczynności przytarczyc,
• nowotworów (zwłaszcza gruczolaków) tego narządu,
• w przebiegu ostrej i przewlekłej niewydolności nerek, która zwykle charakteryzuje się długotrwającym spadkiem stężenia wapnia zjonizowanego w surowicy.

Pierwotna nadczynność przytarczyc może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Jeżeli pojawiają się objawy, mogą być związane przede wszystkim z podwyższonym stężeniem wapnia we krwi. Należą do nich m.in.:

• wzmożone pragnienie,
• częste oddawanie moczu,
• zaparcia,
• osłabienie,
• dolegliwości kostne.

Znaczna hiperkalcemia może wpływać na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego i w ciężkich przypadkach prowadzić do zaburzeń rytmu serca. W rzadkich przypadkach hiperkalcemia może być związana z chorobą nowotworową.

Niski parathormon – przyczyny i objawy niedoboru PTH

Obniżone stężenie PTH może występować m.in.:

• w niedoczynności przytarczyc,
• szczególnie po operacjach w obrębie szyi,
• przebiegu chorób autoimmunologicznych,
• po uszkodzeniu przytarczyc.

Samo obniżone PTH nie oznacza jednak niedoczynności przytarczyc – rozpoznanie opiera się przede wszystkim na współistnieniu hipokalcemii i nieadekwatnie niskiego lub prawidłowego PTH. 

Objawy niedoczynności przytarczyc wynikają przede wszystkim z obniżonego stężenia wapnia we krwi. Mogą obejmować m.in.:

• mrowienie i drętwienie,
• bolesne skurcze mięśni,
• tężyczkę,
• drgawki,
• zaburzenia rytmu serca.

Jakie są skutki niedoboru i nadmiaru parathormonu?

Parathormon (PTH) odpowiada przede wszystkim za regulację stężenia wapnia i fosforu we krwi. Zarówno jego niedobór, jak i nadmiar mogą prowadzić do zaburzeń gospodarki mineralnej organizmu. Niedobór PTH, czyli niedoczynność przytarczyc, prowadzi przede wszystkim do obniżenia stężenia wapnia we krwi. Może powodować między innymi skurcze i drżenia mięśni, mrowienie oraz osłabienie. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca lub drgawki.

Badanie PTH – jak się przygotować i jak wygląda przebieg?

Krew do badania pobiera się z żyły w zgięciu łokciowym pacjenta. Z uwagi na dobowe wahania wydzielania parathormonu, poziom PTH najlepiej oznaczać o stałej, porannej porze. Wskazane, chociaż niekonieczne jest, aby pacjent stawił się na badanie na czczo, tj. przed badaniem wstrzymał się od jedzenia, picia napojów innych niż niesłodzona woda, palenia papierosów i żucia gumy przez ok. 8–12 godzin.

Na stężenie PTH mogą wpływać niektóre leki i suplementy, dlatego podczas interpretacji wyniku należy uwzględnić stosowane preparaty. Szczególne znaczenie może mieć m.in. leczenie litem oraz preparaty wpływające na gospodarkę wapniowo-fosforanową.

Parathormon – normy i interpretacja wyników PTH

Normy laboratoryjne parathormonu różnią się między sobą w zależności od laboratorium, metody oznaczenia i materiału, w którym dokonano oznaczeń, jednak standardowo za prawidłowe stężenie PTH w surowicy uważa się poziom od około 10 do 60 pg/mL. PTH należy interpretować przede wszystkim razem ze stężeniem wapnia we krwi. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zalecić również oznaczenie fosforanów, witaminy D, kreatyniny i innych parametrów gospodarki wapniowo-fosforanowej.

Niekiedy, w przypadku konieczności uzupełnienia diagnostyki nadczynności przytarczyc o dalsze badania, lekarz może zlecić też oznaczenie poziomu fosfatazy alkalicznej, poziomu wapnia zjonizowanego i stężenia albuminy w surowicy krwi. Biorąc pod uwagę stan pacjenta i wywiad kliniczny oraz na podstawie otrzymanych wyników lekarz zlecający badanie oceni, czy stężenia oznaczonych substancji, a zwłaszcza stężenia wapnia i parathormonu, pozostają ze sobą w odpowiednim stosunku.

Przygotowanie do badania parathormonu – najczęściej zadawane pytania

Czy wynik PTH może być nieprawidłowy mimo prawidłowego poziomu wapnia?

Tak, prawidłowe stężenie wapnia we krwi nie zawsze oznacza prawidłową funkcję przytarczyc. Interpretacja PTH wymaga uwzględnienia między innymi stężenia wapnia, witaminy D, fosforu oraz funkcji nerek.

Czy choroby nerek mogą wpływać na poziom parathormonu?

Tak, przewlekła choroba nerek może prowadzić do zwiększenia stężenia PTH. Jest to związane między innymi z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz metabolizmu witaminy D.

Jakie objawy mogą sugerować zaburzenia pracy przytarczyc?

Objawy zależą od tego, czy PTH jest zbyt niski, czy zbyt wysoki. Mogą pojawić się między innymi osłabienie, skurcze i drżenia mięśni, mrowienie, bóle kości, zwiększone pragnienie lub częstsze oddawanie moczu. Objawy te nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla chorób przytarczyc.

Czy suplementacja witaminy D może zmienić wynik PTH?

Tak, niedobór witaminy D może powodować wtórny wzrost PTH, natomiast jego uzupełnienie może prowadzić do obniżenia stężenia hormonu. Dlatego podczas interpretacji wyniku PTH warto uwzględnić aktualny poziom witaminy D.

Czy badanie PTH trzeba wykonywać na czczo?

Oznaczenia PTH najlepiej wykonywać na czczo. Należy jednak stosować się do zaleceń konkretnego laboratorium.